Uzasadnienie
Decyzją z 2 grudnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O., odmówił H. G. (1) prawa do ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku, ponieważ przedłożone dowody nie powodują zmiany wartości kapitału początkowego. Dołączony duplikat świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej nie stanowi środka dowodowego – brak dokumentu potwierdzającego zatrudnienia w charakterze ucznia. Wskazano, że okres zatrudnienia odwołującego od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku nie został udowodniony.
Nie podzielając powyższej decyzji, H. G. (1) złożył odwołanie, wnosząc o ponowne ustalenie kapitału początkowego z uwzględnieniem okresu odpłatnych praktyk zawodowych w latach 1974 - 1976.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny
H. G. (1) urodził się (...).
W okresie od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku, uczęszczał w trybie dziennym do Zespołu Szkół Budowlanych w (...) Szkole Budowlanej dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. W szkole uczęszczał do klasy razem ze świadkami K. G. i S. S.. Praktyki były obowiązkowe i odbywały się pod nadzorem instruktora nauki zawodu zakładu pracy. Warunkiem otrzymania promocji do następnej klasy, było m.in. zaliczenie wszystkich praktyk. Na praktykach rano była podpisywana lista obecności. W I klasie były 3 dni praktyk po 6 godzin i 3 dni nauki, w II klasie były 3 dni praktyk po 8 godzin i 3 dni nauki. Soboty były pracujące. Praktyki były płatne. Wynagrodzenie wypłacał zakład pracy. Wnioskodawca podpisywał na liście odbiór wynagrodzenia. W I klasie otrzymywał wynagrodzenie rzędu ok. 120-240zł, a w drugiej klasie od 240 zł do 1 200 zł, w zależności od liczby godzin nadliczbowych.
Świadek S. S. uczęszczał z wnioskodawcą do szkoły jak i odbywał z nim praktyki zawodowe w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w O. O. Przedsiębiorstwo Budownictwa (...) w O. traktowało odwołującego jako pracownika wystawiając mu legitymację ubezpieczeniową z adnotacją, iż od dnia 1 września 1974 roku jest pracownikiem tego przedsiębiorstwa jako uczeń w (...) Szkole Budowlanej dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. Uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia 19 czerwca 1976 roku wnioskodawca ukończył szkołę w zawodzie murarz. Po ukończeniu szkoły zawodowej H. G. (1) został przyjęty do pracy w dniu 21 lipca 1976 roku w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w O., w którym pracował do dnia 14 marca 1977 roku (dowód: zeznania odwołującego z dnia 4 marca 2025 roku [00:01:58][00:15:44] i z dnia 15 kwietnia 2025 roku [00:32:22][00:39:33], zeznania świadka K. G. z dnia 15 kwietnia 2025 roku [00:06:28][00:18:29], zeznania S. S. z dnia 15 kwietnia 2025 roku [00:18:29][00:30:03], lista pracowników (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. – k. 10 akt sądowych, świadectwo ukończenia (...) Szkoły Zawodowej - (...) dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O., kserokopia legitymacji ubezpieczeniowe odwołującego – akta ZUS)
Decyzją z dnia 9 września 2024 roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił H. G. (1) kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 roku w wysokości 19 646,00 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględniono m.in. okresu od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku, gdyż nie został wystarczająco udowodniony (dowód: decyzja - akta kapitałowe Decyzją z dnia 2 grudnia 2024 roku organ rentowy odmówił H. G. (2) prawa do ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku, ponieważ przedłożone dowody nie powodują zmiany wartości kapitału początkowego. Dołączony duplikat świadectwa ukończenia szkoły, nie stanowi środka dowodowego – brak dokumentu potwierdzającego zatrudnienia w charakterze ucznia.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organem rentowym oraz w niniejszej sprawie. Fakty dotyczące zasad odbywania nauki zawodu w spornym okresie, Sąd ustalił na podstawie zeznań wnioskodawcy, zeznań świadków w zakresie dotyczącym uczęszczania do tej samej szkoły i odbywania praktyk oraz istotnego dowodu legitymacji ubezpieczeniowej odwołującego z 1974 roku z której wynika iż od dnia 1 września 1974 roku był pracownikiem (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. jako uczeń w (...) Szkole Budowlanej dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. Te dowody wskazują iż wnioskodawca posiadał status pracownika, gdyż jako uczeń (...) Szkoły Zawodowej – (...) dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O., odbywał płatne praktyki w ramach praktycznej nauki zawodu w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w O. Nadto, co istotne, po ukończeniu nauki w szkole, odwołujący został zatrudniony w wyuczonym zawodzie w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w O. od dnia 21 lipca 1976 roku.
Z zeznań strony i świadka wynika, co jest niesporne, że praktyki były obowiązkowe, a ich zaliczenie było warunkiem otrzymania promocji do następnej klasy. Praktyki odbywały się pod nadzorem instruktora nauki zawodu z zakładu pracy, były płatne, wynagrodzenie wypłacał zakład, w którym odbywały się praktyk
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024. Poz. 1631 t.j.) za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 roku okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 roku.
Przedmiotem sporu była kwestia możliwości przeliczenia kapitału początkowego wnioskodawcy z uwzględnieniem jako składkowego, okresu praktycznej nauki zawodu od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku, którą wnioskodawca odbywał w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w O. jako młodociany pracownik.
Organ rentowy odmówił wnioskodawcy przeliczenia kapitału początkowego z uwzględnieniem tego okresu uznając, że przedłożone przez stronę dokumenty (brak umowy o naukę zawodu), nie potwierdzają zatrudnienia wnioskodawcy w ww. okresie w charakterze ucznia. Sąd Okręgowy nie podzielił tego stanowiska, które należy uznać za zdezaktualizowane. Obecnie stosunkowo konsekwentnie przyjmuje się, że niesporządzenie pisemnej umowy o naukę zawodu nie przesądza o niemożliwości zakwalifikowania spornej pracy jako okresu składkowego z art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej. Decydujące jest w tym wypadku ustalenie, czy ubezpieczony faktycznie wykonywał zatrudnienie na warunkach określonych w ustawie o nauce zawodu. Zapatrywanie to zostało wprost wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 roku (I UK 256/15). Stanowisko to w pełni akceptuje tutejszy Sąd
W okresie spornym co do wnioskodawcy obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 roku o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 226 z późn. zm.), określająca zasady zatrudniania młodocianych.
W treści art. 3 ust. 1 tej ustawy przyjęto, że młodociani mogli być zatrudniani przez zakłady pracy w celu:
- 1. nauki zawodu, 2. przyuczenia do określonej pracy, 3. odbycia wstępnego stażu pracy.
Przepis art. 9 ust. 1 ww. ustawy stanowił, że zakład pracy przyjmując młodocianego na naukę zawodu w celu przyuczenia do określonej pracy oraz odbycia wstępnego stażu pracy, jest obowiązany zawrzeć z nim na piśmie umowę określającą zawód albo rodzaj pracy, w jakim młodociany będzie szkolony, czas trwania nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy lub wstępnego stażu pracy oraz zasadnicze obowiązki i uprawnienia młodocianego.
Przepis art. 6 ust. 1-3 ustawy o nauce zawodu stanowił, iż młodociani, którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe przez naukę w szkole lub ukończyli naukę zawodu albo zostali przyuczeni do określonej pracy, odbywają wstępny staż pracy. Okres wstępnego stażu pracy nie powinien był być krótszy niż 6 miesięcy i nie mógł przekraczać 2 lat. Dla młodocianych w wieku od 14 do 16 lat łączny okres przyuczenia do określonej pracy i wstępnego stażu pracy powinien był trwać co najmniej do czasu ukończenia przez młodocianego 16 roku życia. Podkreślić należy, że wnioskodawca był uczniem (...) Szkole Budowlanej dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. Zgodnie zaś z § 10 rozporządzenia Ministra Oświaty z dnia 14 lutego 1959 roku w sprawie dokształcania oraz kontroli nauki zawodu młodocianych zatrudnionych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 17, poz. 99), wydanego na podstawie art. 12 ust. 4, 7 i 9 oraz art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 r.oku wynikało, że warunkiem przyjęcia do zasadniczej szkoły zawodowej dla pracujących młodocianego podlegającego obowiązkowi dokształcania jest przedłożenie zaświadczenia zakładu pracy stwierdzającego, że młodociany jest zatrudniony lub będzie zatrudniony w ciągu najbliższych 6 miesięcy.
Oznacza to, że w obowiązującym w spornym okresie stanie prawnym nie można było uczyć się w zasadniczej szkole zawodowej dla pracujących bez jednoczesnego pozostawania w zatrudnieniu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 stycznia 2014 roku, III AUa 891/13 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 roku, I UK 256/15). Pomocna może okazać się jeszcze jedna kwestia. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 14 czerwca 2006 roku (III AUa 455/05, Lex nr 447007) celnie wskazał, że zawarcie z młodocianym umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego przez dyrektora zasadniczej szkoły zawodowej działającego z upoważnienia zakładu pracy, nie stanowi przeszkody w zaliczeniu okresu, na który umowa została zawarta do okresów składkowych, jeżeli w czasie jej trwania ubezpieczony miał status pracownika młodocianego.
W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 października 1959 roku w sprawie legitymacji ubezpieczeniowych (Dz.U. z 1959 r. Nr 56 poz. 388), legitymacje ubezpieczeniowe dla pracowników były jedynymi dokumentami uprawniającymi do uzyskiwania świadczeń wchodzących w zakres pomocy leczniczej, ustalonych w przepisach o ubezpieczeniu na wypadek choroby i macierzyństwa, oraz do uzyskiwania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy. Legitymacje te służyły również do rejestracji okresów zatrudnienia i zarobków oraz do dokonywania wpisu o sposobie rozwiązania stosunku pracy.
W świetle powyższych uregulowań należy wskazać iż, O. Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. wydały odwołującemu przedmiotową legitymację w dniu 1 września 1974 roku, co wynika wprost z oznaczenia na pierwszej i drugiej ww. legitymacji. Zatem wobec faktu, że legitymacje te były wydawane wyłącznie pracownikom, zasadny jest wniosek, że ww. pracodawca traktował odwołującego jak pracownika co najmniej od daty wystawienia tej legitymacji. Powyższe dało Sądowi przekonanie, że odwołujący w okresie od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku był zatrudniony jako pracownik młodociany w (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w O. i w tym czasie pobierała wynagrodzenie
W niniejszej sprawie w ocenie Sądu Okręgowego w świetle powołanego materiału dowodowego, nie budzi wątpliwości fakt posiadania przez odwołującego statusu pracownika młodocianego w okresie spornym od dnia 1 września 1974 do dnia 19 czerwca 1976 roku, ponieważ był przyjęty do pracy w celu nauki zawodu – murarza, odbywał praktyki zawodowe pod kierownictwem instruktora zakładu pracy, otrzymywał wynagrodzenie, ukończył szkołę, po czym w wyuczonym zawodzie został zatrudniony, po ukończeniu szkoły zawodowej dla pracujących od dnia 21 lipca czerwca 1976 r. W związku z tym są podstawy do uznania spornego okresu od 3 września 1973 roku do dnia 20 czerwca 1975 roku za okres składkowy, o jakim mowa w art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ rentowy do ponownego przeliczenia kapitału początkowego z uwzględnieniem okresu składkowego od dnia 1 września 1974 roku do dnia 19 czerwca 1976 roku.
Sędzia Stanisław Pilarczyk