Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 roku sygn. akt III RC 257/13 w sprawie z powództwa K. Z. przeciwko M. Z. o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego syna M. Z. Sąd Rejonowy w Busku Zdroju powództwo oddalił, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Prywatnej Kancelarii Adwokackiej (...) kwotę 73,80 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.
Pozwany nie uznał powództwa, zarzucił, że w niniejszej sprawie nie nastąpiła taka zmiana stosunków, która uzasadniałaby żądanie pozwu. W szczególności aby położenie materialne powoda po podpisaniu ugody uległo pogorszeniu wskutek zwiększenia obciążających go wydatków. Argument, iż pozwany nie uświadamiał sobie do końca skutków osobistych i finansowych podpisanej przed sądem ugody w sprawie III RC 192/11, nie zasługuje, w ocenie pozwanego, na uwzględnienie.
W uzasadnieniu sąd I instancji ustalił, że obecna sytuacja materialna powoda K. Z. w porównaniu do sytuacji w czasie, kiedy w sprawie III RC 193/11 zawarł przed sądem w dniu 29 września 2001r. ugodę, na podstawie której zobowiązał się do uiszczenia na rzecz syna M. Z. alimentów w kwocie po 550,00 zł miesięcznie zmieniła się o tyle, o ile wzrosły koszty jego utrzymania. Powód jest nauczycielem. W okresie od 1 września 2012r. do 31 sierpnia 2013r.przebywa na płatnym rocznym urlopie dla poratowania zdrowia. W związku z tym jego wynagrodzenie obniżyło się o około 560,00 zł i otrzymuje w czasie trwania urlopu wynagrodzenie w kwocie 2 777,00 zł netto. Powód nadal zamieszkuje ze swoją 84 letnia matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości około 1608,00 zł netto.
Podobnie, zdaniem sądu, nie zmieniła się sytuacja pozwanego M. Z. od czasu podpisania w dniu 29 września 2011r.ugody przed sądem w sprawie III RC 193/11.W dacie orzekania M. Z. był studentem II roku dwustopniowych dziennych studiów na (...) w K. na kierunku (...).
Obok trudnej sytuacji materialnej, powód jako podstawę żądania uchylenia obowiązku alimentacyjnego, wskazał złe zachowanie syna K. Z., który nie utrzymuje z nim kontaktów, w grudniu 2011r. kierował w sms pod jego adresem groźby. Winą za taki stan rzeczy obarcza także matkę M. – B. Z. a także dziadków ze strony byłej żony, którzy wrogo nastawiali dzieci przeciwko niemu. Sąd nie wypowiedział się w tej kwestii.
W tak ustalonym stanie faktycznym sąd uznał, że od czasu ostatnich alimentów, nie zmieniła się ani sytuacja powoda ani też pozwanego w taki sposób, że uzasadniałoby to uchylenie nałożonego na powoda obowiązku alimentacyjnego.
W apelacji od powyższego wyroku powód zaskarżył orzeczenie w całości, zarzucając:
- - naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów – art.233 kpc przez min. niedostateczne zapoznanie się z materiałem dowodowym, błędną interpretację wypowiedzi powoda,
- - naruszenie prawa materialnego w postaci art.138 k.r.i.o.
Powód zarzucił, że sąd nie zapoznał się z całym materiałem dowodowym, który przedłożył w sprawie, jego stanowiskiem i argumentami podnoszonymi w składanych pismach procesowych. Wskazał także w apelacji, na nierówne traktowanie stron, przejawiające się min. tym, że sąd niezasadnie nie uwzględniał wniosków dowodowych składanych przez niego, a uwzględniał wnioski drugiej strony. Podniósł, że sąd błędnie przedstawił średnie miesięczne zarobki, uniemożliwienie pozwanemu przesłuchanie świadka w osobie matki pozwanego.
Wskazując na powyższe okoliczności powód wniósł
- - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa ewentualnie o obniżenie alimentów, bądź
- - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku Zdroju
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 26 września 2013r. ustanowiony z urzędu dla powoda fachowy pełnomocnik w osobie adwokata A. S. popierając apelację wniesioną przez powoda, sprecyzowała zarzut z pkt 2 apelacji podnosząc, iż Sąd Rejonowy w Busku Zdroju nie rozpoznał istoty sprawy. Bowiem powód żądał w pozwie uchylenia obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 133 § 3 k.r.i.o. i art.144¹ k.r.i.o., jedynie alternatywnie zgłosił żądanie obniżenia alimentów. W związku z tym w pierwszej kolejności wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku Zdroju, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, o ile Sąd II Instancji uzna, że istnieje ku temu wystarczający materiał dowodowy. Wniosła także o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej powodowi z urzędu, oświadczając, że w żadnej części nie zostały uiszczone.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja jest uzasadniona, co skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w Busku Zdroju do ponownego rozpoznania.
Ma rację skarżący, że sąd nie rozpoznał istoty sprawy, w świetle zgromadzonych dowodów, poczynił ustalenia w oparciu o przepis art.138 k.r.i.o., w sytuacji, gdy żądanie powoda uchylenia obowiązku alimentacyjnego faktycznie oparte było na podstawie art.133 § 3 k.r.i.o. i art.144¹ k.r.i.o., a nie jak błędnie sąd przyjął na podstawie art.138 k.r.i.o.
Alimenty mogą być dochodzone od rodziców niezależnie od wieku, w jakim pozostają dzieci. Jednak gdy alimentów dochodzi pełnoletnie dziecko, musi ono wykazać, że pomimo możliwości zarobkowych potrzebuje środków np. na dalszą naukę.
Przepis art.133 § 3 k.r.i.o. dodany przez ustawę z dnia 6 listopada 2008r. o zmianie ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 220, poz.1431) stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Niemożliwość spełnienia świadczeń alimentacyjnych bez uszczerbku dla utrzymania własnego może mieć charakter przejściowy. W razie jej odzyskania aktualne staje się żądanie obciążenia świadczeniami zobowiązanego. W każdym takim przypadku rolą sądu jest wyważenie, czy zgłaszane przez dziecko w danych okolicznościach potrzeby są usprawiedliwione oraz czy rodzice mają dostateczne możliwości zarobkowe lub majątkowe, by żądaniom dziecka sprostać.
W niniejszej sprawie powód domagał się uchylenia obowiązku alimentacyjnego względem dorosłego syna M. Z. z tego powodu, że łożenie alimentów w kwocie po 550,00 zł ustalonych ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Busku Zdroju w dniu 29 września 2011r. w sprawie III RC 193/11r., spowodowałoby istotny uszczerbek w jego utrzymaniu, a ponadto dlatego, że syn nie wypełnia wobec niego powinności syna, nie utrzymuje z ojcem kontaktów itp.
Zatem przedmiotem oceny Sądu Rejonowego winno być rozważenie, czy łożona przez powoda na rzecz pozwanego syna M. Z. kwota z tytułu alimentów w wysokości po 550,00 zł miesięcznie, nie skutkuje dla powoda nadmiernym uszczerbkiem, czy pozwany syn dokłada starań w celu samodzielnego utrzymania się (art.133 § 3 k.ri.o.), ale również czy zachowanie syna M. Z. względem powoda nie narusza zasad współżycia społecznego (at. (...) k.r.i.o.).
Według wprowadzonego wskazaną nowelą z dnia 6 listopada 2008r. art.144¹ k.r.i.o. małżonkowie oraz rodzice pełnoletnich dzieci domagających się alimentów, lub na które już takie zostały zasądzone, mogą uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W niniejszej sprawie powód wskazywał, że syn M. Z. niewłaściwie zachowuje się względem powoda jako ojca, o czym świadczą takie zachowania jak np. syn M. wysyła niecenzuralne sms, nie przesłał na czas dokumentów, o których dostarczenie powód zwrócił się do niego, nie chce utrzymywać kontaktów z ojcem. Rzeczą sądu było ustalenie i zweryfikowanie podniesionego zarzutu zrt. (...) k.r.i.o., czy istotnie takie zachowania, o których pisał i mówił powód miały miejsce, a jeśli tak, to czy było to rażąco niewłaściwe zachowanie, budzące powszechną dezaprobatę.
Tymczasem sąd przeprowadził postępowanie w celu ustalenia czy zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 138 kr.i.o., a mianowicie, czy nastąpiła zmiana stosunków w odniesieniu do ostatnio ustalonych alimentów w sprawie III RC 193/11.
Nierozpoznanie istoty sprawy polega na pominięciu przez sąd pierwszej instancji podstawy roszczenia, przesłanek stanowiących o jego istnieniu, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na nietrafnym zarzucie.
Rozstrzygnięcie sądu w niniejszej sprawie nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. Sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania powoda, które było oparte na podstawie art.133 § 3 k.r.i.o. oraz art.144¹ k.r.i.o., a nie jak błędnie przyjął sąd na podstawie art.138 k.r.i.o. (por. wyr. SN z 12.02.2002r. I CKN 486/00, OSP 2003, Nr 3, poz.36).
Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu nie badał, czy zostały spełnione przesłanki przewidziane w art.133 § 3 k.r.i.o., art.1441 kr.i.o., a jedynie przesłanki z art.138 kr.i.o., a mianowicie, czy nastąpiła zmiana stosunków od czasu ustalenia obowiązku alimentacyjnego w wysokości 550,00 zł, określonej w ugodzie zawartej przed Sądem Rejonowym w Busku Zdroju w dniu 29 września 2011r. w sprawie III RC 193/11.
Wskazane wyżej okoliczności niewątpliwie oznaczają, że ma rację powód, zarzucając w apelacji, iż Sąd Rejonowy w Busku Zdroju nie rozpoznał istoty sprawy.
W ocenie sądu II instancji Sąd Rejonowy w Busku Zdroju nie przeprowadził i nie zgromadził materiału dowodowego w celu ustalenia, czy żądanie powoda oparte na podstawie art.133 § 3 k.r.i.o. oraz art.144¹ k.r.i.o. jest uzasadnione. W tej sytuacji wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, od początku. Dlatego też zaskarżony wyrok został uchylony w całości, sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku Zdroju.
Sąd rozpoznając ponownie sprawę, przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe, oceni dowody przedstawione przez strony na okoliczność, czy zostały spełnione przesłanki przewidziane w art.133 § 3 k.r.i.o. oraz w art.144¹ k.r.i.o., na podstawie których powód opiera swoje żądanie uchylenia obowiązku alimentacyjnego ustalonego w sprawie III RC 193/11 i wyda orzeczenie.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy w Kielcach po rozpoznaniu apelacji powoda na podstawie art. 386 § 4 kpc orzekł jak w sentencji wyroku.