Uzasadnienie
A. K. – jako opiekun prawny ustanowiony dla całkowicie ubezwłasnowolnionego T. P., domagała się przed Sądem Rejonowym – Sądem Rodzinnym w Kielcach udzielenia zezwolenia na sprzedaż, stanowiących jego własność nieruchomości oznaczonych jako działki o nr ew. (...) i (...) – położonych w C. i R.. Taką potrzebę tłumaczyła koniecznością zdobycia środków na spłatę zadłużenia T. P.. Na rozprawie w dniu 18.04.2013r., oświadczyła, że rozszerza wniosek domagając się zezwolenia na sprzedaż wszystkich nieruchomości będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego.
Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z dnia 18.04.2013r. oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazał, że z wniosku wierzycieli I. P., M. P., (...) w K. toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko T. P., którego zadłużenie wynosi ponad 47 000 zł. Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że wniosek opiekuna prawnego o sprzedaż nieruchomości objętych postępowaniem egzekucyjnym nie może zostać uwzględniony, gdyż godziłoby to w interesy wierzycieli, a jednocześnie mogłoby zagrozić interesom dłużnika, bowiem w przypadku niespłacenia wierzycieli dług byłby jeszcze większy. Z tych względów Sąd Rejonowy, orzekł na podstawie art. 156 kr i o w zw.z art. 175 kr i o.
Postanowienie w całości zaskarżyła wnioskodawczyni. W wywiedzionej apelacji zarzuciła: niezgodność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym, w szczególności, że brak jest możliwości wyrażenia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem ubezwłasnowolnionego; naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 kr i o, art. 175 kr i o poprzez wadliwą ich wykładnię; naruszenie prawa procesowego w szczególności art. 328 par. 2 kpc w związku z art. 13 par. 2 kpc poprzez niewyjaśnienie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu rzetelnie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja jest zasadna.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia ustawowych wymogów o jakich mowa w treści art. 328 par. 2 kpc, skoro nie zawiera pojmowanej w sposób kompletny podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a w związku z tym i wyjaśnienia jego podstawy prawnej. Był to efekt braku poczynienia zupełnych ustaleń wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy, co z kolei potwierdza analiza akt postępowania przed Sądem I instancji.
Niezależnie od tego, zauważyć należy,że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, skoro oddalił wniosek, którego żądanie obejmowało także działkę o nr ew. (...) (nie objętą księgą wieczystą nr (...)), a w uzasadnieniu nie przedstawił jakichkolwiek motywów takiego rozstrzygnięcia, bo te (jak wynika z uzasadnienia) odnosiły się tylko do nieruchomości mającej urządzoną w/w księgę wieczystą. Tym samym nie rozpoznał podstawy faktycznej tak sformułowanego żądania w tej części. Nierozpoznanie istoty sprawy nie obliguje Sądu II instancji do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jest natomiast jedynie jego uprawnieniem, którego granice realizacji doznają ograniczenia na skutek istnienia obiektywnej możliwości podjęcia w postępowaniu apelacyjnym pewnych czynności „naprawczych” - poprzez uzupełnienie ustaleń co do okoliczności faktycznych i dokonanie ich prawnomaterialnej oceny.
W konsekwencji tego, w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy uzupełnienił ustalenia co do okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, oczywiście tylko w takim zakresie w jakim było to obiektywnie możliwe, na tym etapie postępowania (z uwagi na istniejące podstawy). Zacząć należy od tego, że A. K. jest opiekunem prawnym ustanowionym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego T. P., co potwierdziło okazane przez nią na rozprawie apelacyjnej w dniu 22.10.2013r. zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy w Kielcach. T. P. jest właścicielem nieruchomości położonej w C., stanowiącej działki o nr ew. (...), (...), (...), (...), (...), o powierzchni 5100 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadzi księgę wieczystą nr (...). Komornik przy Sądzie Rejonowym w Kielcach R. D. prowadzi postępowanie egzekucyjne w wniosku wierzycieli R. P., a egzekucja została skierowana do będącej jego własnością nieruchomości mającej urządzoną w/w księgę wieczystą, a w związku z tym wbrew temu co przyjął Sąd Rejonowy, postępowaniem tym nie została objęta działka o nr ew. (...) położona w R..
Zidentyfikowana nieruchomość wieczystoksięgowa została zajęta przez Komornika, a w dziale III w/w księgi wieczystej wpisano ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji przeciwko T. P.. Te ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w odpisie zupełnym z w/w księgi wieczystej (wydruk z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych – k. 42-54) oraz w informacji pozyskanej przez Sąd Okręgowy od Komornika (notatka urzędowa – k. 55). To ostatnie źródło, jak i złożone na rozprawie apelacyjnej przez wnioskodawczynię dowody wpłaty (zgodne z okazanymi oryginałami tych dokumentów), pozwoliły ustalić, że znaczna część zadłużenia (będącego przedmiotem w/w postępowania egzekucyjnego), stanowiąca kwotę ok.38 000 zł, na którą wskazała na rozprawie apelacyjnej wnioskodawczyni, została przez nią spłacona ze środków pochodzących z pożyczek, które zaciągnęła po to, by uniknąć sprzedaży nieruchomości w trybie postępowania egzekucyjnego.
Okoliczności, na które wskazywał zarówno Komornik, jak i sama wnioskodawczyni, a także złożone przez nią dowody wpłaty, stanowiły wystarczające podstawy, by takie ustalenie poczynić. Nie było również przeszkód ku temu, by przyjąć za wiarygodne twierdzenie wnioskodawczyni, co do oczekiwanej przez nią wysokości ceny, jaką zaproponował jej potencjalny nabywca za działkę o nr ew. (...), tj. Wskazała ona kwotę ok. 20 000 zł. Tak ustalony stan faktyczny, w ocenie Sądu Okręgowego uzasadniał udzielenie zezwolenia na dokonanie przez opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego T. P., czynności prawnej w postaci sprzedaży nieruchomości w zakresie obejmującym działkę o nr ew. (...). Niewątpliwie jest to ważniejsza sprawa dotycząca majątku ubezwłasnowolnionego całkowicie (w rozumieniu art. 156 kr i o w zw. z art. 175 kr i o). Ponad wszelką wątpliwość, wbrew temu na co wskazał Sąd Rejonowy będzie służyła jego dobru.
Po pierwsze postępowanie egzekucyjne, jest dość kosztowne, a biorąc pod uwagę zasady rozliczenia jego kosztów, z dużym stopniem prawdopodobieństwa należałoby założyć, że po jego zakończeniu został by nimi obciążony dłużnik, co skutkowałoby koniecznością skierowania egzekucji do dalszej części jego majątku, tylko po to by wyegzekwować koszty postępowania egzekucyjnego. Po drugie, samo rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym nie ma wpływu na dalszy jego przebieg,a nabywca może w nim uczestniczyć w charakterze dłużnika (art. 930 par.1 kpc).
Zatem zbycie nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew. (...), co najwyżej mogłoby doprowadzić tylko do takiego skutku, bez uszczerbku dla interesów wierzycieli ubezwłasnowolnionego całkowicie. Brak również podstaw, realnie uzasadniających tezę, że sprzedaż działki o nr ew. (...), nie będzie służyła samemu ubezwłasnowolnionemu całkowicie, skoro jego dług w większości został już spłacony przez jego opiekuna prawnego, a do spłaty pozostała jeszcze kwota ok. 4000zł. Jeżeli miałoby być tak, jak zakłada to (bezpodstawnie) Sąd Rejonowy, że opiekun prawny mógłby nie przeznaczyć pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży tej działki na spłatę zadłużenia, to jak wytłumaczyć jego dotychczasowe (faktycznie zrealizowane) intencje, które doprowadziły do prawie całkowitej spłaty zadłużenia. Jest zatem czymś naturalnym dążenie opiekuna prawnego z jednej strony zarówno do uzyskania środków, pozwalających uregulować własne zaległości płatnicze, powstałe z tej przyczyny, a z drugiej - spłaty reszty długu, będącego w dalszym ciągu przedmiotem postępowania egzekucyjnego, by nie generować dalszych jego kosztów, które w ostatecznym rozrachunku i tak obciążą dłużnika.
Ponadto, gdyby opiekun prawny miał inne zamiary niż te które dotychczas w sposób czytelny zamanifestował, to nie dokonywałby sukcesywnie spłaty zadłużenia i nie prowadził rozmów z Komornikiem, które w efekcie doprowadziły do tego, że ten ostatni wstrzymał się z kolejną kosztowną czynnością w postaci opisu i oszacowania nieruchomości.
Tej treści wnioski Sąd Okręgowy mógł wyprowadzić tylko w zakresie rozstrzygnięcia odnośnie działki o nr ew. (...), bo tylko w tym zakresie było możliwe poczynienie przez ten Sąd zupełnych w kontekście w/w norm prawa materialnego, ustaleń okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności chodzi o podstawy uzasadniające konieczność (z punktu widzenia interesów ubezwłasnowolnionego całkowicie) sprzedaży nieruchomości, identyfikowane przez pryzmat takich okoliczności jak, z jednej strony rozmiary zadłużenia (w tym także tego, co osobom trzecim powinien oddać jego opiekun prawny), a z drugiej wartość możliwej do uzyskania ceny sprzedaży tej działki. W pozostałym zakresie (wyznaczonym zarówno przez kolejne działki mające urządzoną w/w księgę wieczystą, jak i działkę o nr ew. (...)) poczynienie jakichkolwiek ustaleń na etapie postępowania apelacyjnego nie było możliwe.
Przy czym w przypadku działki o nr ew. (...) chodziło przede wszystkim o jej stan prawny. Bez wykazania tytułu prawnego do niej przysługującego T. P., trudno mówić o racjonalności jakichkolwiek dalej idących rozważań odnośnie przesłanek do udzielenia zgody na jej sprzedaż. O ile prawo własności do tej działki przysługujące T. P. zostałoby w sposób oczywisty wykazane, to w dalszej kolejności, koniecznym jest ustalenie, szacunkowej wartości zarówno tej działki, jak i pozostałych, będących częścią nieruchomości wieczystoksięgowej, a wszystko po to, by móc racjonalnie ocenić, czy, a jeżeli, tak to w jakim zakresie, sprzedaż tych pozostałych części nieruchomości jest potrzebna, by zaspokoić to zidentyfikowane pozostałe zadłużenie T. P.. W takim kierunku winien zmierzać Sąd Rejonowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy we wskazanym zakresie. Przy czym dla ustalenia wartości tych nieruchomości, wystarczającym będzie operowanie poziomem bardzo szacunkowym (orientacyjnym), bez konieczności sięgania po opinię biegłego, a z wykorzystaniem takich źródeł jak chociażby informacja z Urzędu Skarbowego (co do wartości nieruchomości o cechach analogicznych jak te będące przedmiotem niniejszego postępowania, w szczególności takich jak położenie, przeznaczenie, powierzchnia, klasa gruntów), bez konieczności sięgania po dowód z opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości.
Dopiero te ustalenia pozwolą na udzielenie przez Sąd Rejonowy jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o zakres dalszej obiektywnej potrzeby sprzedaży nieruchomości będących własnością T. P., tak, by służyło to jego potrzebom. O ile zajdzie ku temu potrzeba (będąca oczywiście pochodną realizacji uprawnienia wnioskodawczyni w niniejszym postępowaniu), w następnej kolejności Sąd Rejonowy sporządzi uzasadnienie postanowienia, w sposób spełniający wymogi przewidziane w treści art. 328 par. 2 kpc.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386 par. 1 kpc zmienił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej działki nr (...), a w pozostałym zakresie uchylił go i przekazał sprawę w tej części Sadowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania – na podstawie art. 386 par. 4 kpc, pozostawiając temu Sądowi także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 108 par. 2 kpc).