Uzasadnienie
Wnioskodawca Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ustanowienie kuratora spadku po zmarłym w dniu 28 lutego 2014 r. T. R..
Postanowieniem z 31 grudnia 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt VI Ns 545/14 Sąd Rejonowy w Zambrowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. Mazowieckiem oddalił wniosek, przejmując na rachunek Skarbu Państwa koszty sądowe.
Sąd ten wskazał, że zgodnie z art. 666 § 1 kpc do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku. Przepis ten ma na względzie stan tymczasowy, bowiem znajduje zastosowanie do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę lub spadkobierców, którzy nie są określeni co do tożsamości. Z powołaniem się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 1956 r. (III CR 506/56, OSN 1956, nr 9, poz. 115) Sąd Rejonowy wskazał, że spadek uważa się za nieobjęty, jeżeli spadkobierca lub spadkobiercy nie objęli spadku faktycznie w przechowanie, zarząd lub użytkowanie. Wnioskodawca zaś nie wykazał, aby spadek po zmarłym T. R. nie został objęty przez jego spadkobierców. Objęcie spadku nie jest tożsame z uzyskaniem postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, czy też aktu poświadczenia dziedziczenia.
Dodatkowo Sąd wskazał, że w sprawie o sygn. akt VI Ns 308/13 o ustanowienie kuratora spadku po zmarłej Z. R., będącej żoną zmarłego T. R., syn zmarłych - S. R. wyjaśnił, że od czasu śmierci Z. R. pozostali spadkobiercy zajmują się pozostawionym po niej spadkiem, w tym działką budowlaną położoną w C.. W ocenie więc Sądu Rejonowego skoro spadek po zmarłym T. R. został objęty przez spadkobierców, to wniosek o ustanowienie kuratora spadku jest niezasadny.
Apelację od powyższego orzeczenia złożył wnioskodawca Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na podstawie art. 518 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc w zw. z art. 367 kpc zaskarżył je w całości, zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1025 kc poprzez błędne wskazanie, że został określony krąg spadkobierców w sytuacji, gdy postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po T. R. nie zostało przeprowadzone;
- 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 666 § 1 kpc poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek do jego zastosowania.
W związku z powyższym na podstawie art. 386 § 4 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Wysokiem Mazowieckiem do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy w Łomży zważył co następuje
Apelacja jest nieuzasadniona.
Sąd Okręgowy podziela ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Rejonowy. Podniesione w apelacji argumenty nie podważyły trafności zaskarżonego orzeczenia.
Zgodnie z art. 30 § 5 kpa w sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku - kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej. Z powyższego wynika, że ustanowienie przez Sąd kuratora możliwe jest w sprawach dotyczących spadków nieobjętych. Sposób sprawowania zarządu spadkiem nieobjętym regulują przepisy art. 666-668 kpc. Niezależnie od tego, czy spadkobiercy są znani oraz czy złożyli oświadczenie o przyjęciu spadku, spadek uważa się za nieobjęty, jeżeli spadkobiercy, a przynajmniej jeden z nich, nie objęli faktycznie spadku w przechowanie, zarząd lub użytkowanie, jeżeli żaden ze spadkobierców nie sprawuje nad nim faktycznej pieczy - por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 16 marca 1952 r., C 1006/52, OSN 1953, nr 3, poz. 75 oraz z 5 kwietnia 1956 r., III CR 566/56, OSN 1956, nr 4, poz. 115. Dlatego też zarząd spadku, w szczególności zaś ustanowienie kuratora spadku, nie może mieć miejsca, jeżeli chociaż jeden ze spadkobierców objął spadek.
W błędzie pozostaje apelujący twierdząc, że doszło do naruszenia art. 1025 kc poprzez uznanie, że określony został krąg spadkobierców, w sytuacji gdy nie przeprowadzono postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po T. R.. Podkreślić bowiem należy, że nabycie spadku następuje ex lege w chwili jego otwarcia (art. 925 kc). Nabycie spadku ma charakter sukcesji uniwersalnej (J. Piątowski, H. Witczak, J. Kawałko (w:) System prawa prywatnego, t. 10, s. 131-133), przy czym jest niezależne od woli i wiedzy uprawnionego oraz jakichkolwiek innych zdarzeń. Z konstrukcji dziedziczenia wynika jednak, że nabycie spadku w chwili jego otwarcia ma charakter tymczasowy, spadkobierca ma prawo wyjawić swoją wolę odnośnie do nabycia spadku, ustawa przyznaje mu bowiem prawo do odrzucenia spadku w terminie sześciu miesięcy (art. 1012 kc). Od chwili nabycia spadku spadkobierca może objąć spadek we władanie, zarządzać nim i pobierać pożytki.
Jego prawo podlega ochronie, może więc żądać wydania spadku lub poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku od osoby, która włada spadkiem, ale spadkobiercą nie jest (art. 1029 kc). Nie ulega też wątpliwości, że wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma żadnego wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę (wyrok WSA w Warszawie z 26 września 2008 r., (...) SA /Wa (...), Lex nr 491484). Kuratora ustanawia się w odniesieniu do takiego spadku, który nie został objęty i którego faktycznie nie przejął we władanie i zarząd choćby jeden ze spadkobierców, co słusznie miał na uwadze Sąd meriti.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że brak jest podstaw by uznać, że spadek po T. R. nie został objęty. Przed Sądem Rejonowym w Zambrowie VI Zamiejscowym Wydziałem Cywilnym w W. Mazowieckiem toczyło się bowiem postępowanie o ustanowienie kuratora spadku po zmarłej Z. R. – żonie T. R.. Udział w tamtejszej sprawie brał syn zmarłych - S. R.. Wskazał on, że nie przeprowadzono postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ale znany jest mu krąg spadkobierców po zmarłej Z. R.. Co istotne – dodał, że wszystkie dzieci zajmują się spadkiem po matce.
Mając powyższe na uwadze brak było podstaw do przyjęcia, że spadek po T. R. nie został objęty, a tym samym do zainicjowania procedury przewidzianej przez art. 30 § 5 kpa. Nie doszło więc, wbrew twierdzeniu apelującego, do naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 666 § 1 kpc.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc.