UZASADNIENIE
M. D. (1) wniósł o stwierdzenie, że spadek po M. D. (2) zmarłej 22 stycznia 2014r. na podstawie ustawy nabył syn M. D. (1) i wnuk J. K. po ½ części każdy z nich.
Postanowieniem z 30 kwietnia 2015r. Sąd Rejonowy w Płocku w sprawie I Ns 1855/14 stwierdził, że spadek po M. D. (2) zmarłej 22 stycznia 2014r. w P. , ostatnio stale zamieszkałej w P. na podstawie ustawy nabył M. D. (1) (syn S. i M. ) w całości.
Sąd Rejonowy ustalił:
M. D. (2) zmarła 22 stycznia 2014r. w P. , stale przed śmiercią zamieszkiwała w P. . W chwili śmierci była wdową. Miała dwoje dzieci: M. D. (1) i J. D. , która zmarła 24 grudnia 2013 r. J. D. miała jedno dziecko - J. K. . M. D. (2) dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych nie miała, nie sporządziła testamentu. M. D. (1) nie zrzekł się dziedziczenia, nie składał oświadczenia o przyjęciu ani o odrzuceniu spadku. J. K. odrzucił spadek po matce J. D. .
Sąd I instancji dokonał następującej oceny prawnej:
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba mająca interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy. Prawu polskiemu znane są dwa źródła powołania do spadku: ustawa (normy art. 931-940 kc ) oraz testament, przy czym wzajemny stosunek tych porządków dziedziczenia kształtuje się tak, że pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe. Oznacza to, że testator może w swobodny sposób rozrządzić majątkiem na wypadek swej śmierci, zmieniając skutecznie porządek dziedziczenia przewidziany przez przepisy kodeksu cywilnego .
Ponadto Sąd wskazał, że zgodnie z art. 926 § 2 kc dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje dopiero wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.
W przedmiotowej sprawie nie został złożony testament, co oznaczało, że o tym kto dziedziczy i w jakich częściach przesądzają przepisu kodeksu cywilnego . W myśl art. 931 § 1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Spadek po niej dziedziczą więc jej zstępni. Zmarła miała syna M. D. (1) i córkę J. D. , która zmarłą przed jej śmiercią. W tej sytuacji w jej miejsce do dziedziczenia dochodzą jej dzieci, czyli w tym przypadku J. K. ( art. 931 § 2 kc ). Sąd Rejonowy podkreślił, że w razie odrzucenia spadku zgodnie z art. 1020 kc spadkobierca, który złożył takie oświadczenie, zostaje wyłączony tak jakby nie dożył dziedziczenia. W sytuacji odrzucenia spadku przez J. K. jedynym spadkobiercą jest M. D. (1) .
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 520 § 1 kpc .
Apelację od postanowienia złożył uczestnik J. K. , zaskarżając je w całości i zarzucił naruszenie art. 931 § 2 kc w zw. z art. 1020 kc , polegającą na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż złożenie przez niego oświadczenia o odrzuceniu spadku po J. D. skutkuje wyłączeniem go od dziedziczenia po M. D. (2) , tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Mając powyższe na uwadze, uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek po M. D. (2) z mocy ustawy nabyli syn M. D. (1) oraz wnuk J. K. po ½ części każdy z nich.
Wnioskodawca wnosił o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna.
Sąd Rejonowy naruszył treść art. 931 § 2 kc w zw. z art. 1020 kc poprzez błędne przyjęcie, iż odrzucenie spadku po matce uczestnika J. D. , która zmarła przed otwarciem spadku po M. D. (2) , powoduje, iż wnuk spadkodawczyni jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
Przewidziane w art. 931 § 2 kc następstwo prawne, w którym dzieci wcześniej zmarłego dziecka wchodzą na miejsce swojego rodzica powoduje, że dalsi zstępni dziedziczą w istocie bezpośrednio po spadkodawcy. Dochodzą do spadku prawem własnym, bezpośrednio po spadkodawcy, a nie po swoim wstępnym, ponieważ ich dziedziczenie uzależnione jest od istnienia przesłanek dziedziczenia takiego zstępnego w stosunku do spadkodawcy, nie bierze się zaś pod uwagę stosunku kandydata na spadkobiercę do swego bezpośredniego przodka. Przepis ten otwiera bezpośrednią, własną drogę do dziedziczenia dzieciom zmarłego spadkobiercy - wnukom spadkodawcy, a jedyną przesłanką pochodną od uprawnień nieżyjących dzieci spadkodawcy jest to, że ich dzieci (wnuki spadkodawcy) dziedziczą tylko udział, jaki przypadłby dzieciom, gdyby dożyły otwarcia spadku (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 6 lipca 2005r., III CK 637/04, LEX nr 603861).
Dlatego też nie można zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że odrzucenie spadku przez J. K. po jego matce, która nie dożyła otwarcia spadku po M. D. (2) , powoduje odrzucenie spadku również po babce.
Z tych względów, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc , zmienił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że spadek po M. D. (2) zmarłej 22 stycznia 2014r. nabyli po ½ części syn M. D. (1) i wnuk J. K. .