Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w P. w sprawie z powództwa M. D. przeciwko (...) SA w W. zasądził od pozwanego na rzecz powoda 3 042,76 złotych tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 2 562,76 złotych od 3 marca 2019 r. i od kwoty 480 złotych od 11lutego 2020 r. (pkt 1), oddalił powództwo dalej idące (pkt 2) i obciążył pozwanego kosztami procesu należnymi powodowi w wysokości 1 977,07 złotych, które zasądził wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia orzeczenia (pkt 3).
Apelację od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik pozwanego, obejmując zaskarżeniem jego treść zawartą w punkcie 1 co do kwoty 480 zł oraz związane z tym rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Zarzucił sądowi pierwszej instancji:
naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - art. 361 § 1 k.c. poprzez uznanie, że koszty sporządzenia prywatnej opinii przez podmiot specjalizujący się w dochodzeniu roszczeń danego rodzaju, pozostają w adekwatnym związku przyczynowo – skutkowym ze zdarzeniem u osoby innej niż powód;
oraz naruszenie prawa procesowego:
- - art. 233 k.p.c. poprzez błędne, sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznanie, że strona powodowa bez sporządzenia ekspertyzy nie mogłaby dochodzić należności z tytułu niewłaściwie ustalonego odszkodowania i powód musiał skorzystać z ekspertyzy prywatnej.
Przy takich zarzutach apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zakresie zaskarżonym i stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu stosownie do stopnia uwzględnienia żądań stron. Wnosił o przyznanie zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
W odpowiedzi na apelację pełnomocnik powoda wnosił o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Wniesiona apelacja okazała się niezasadna, przez pryzmat zarzutów w niej zawartych.
Wszelkie podniesione argumenty sprowadzały się do zakwestionowania zasadności zasądzenia w ramach odszkodowania poniesionego kosztu tzw. prywatnej ekspertyzy w wysokości 480 złotych. Na wstępie podnieść należy, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Wobec tego - zgodnie z art. 505¹³ § 2 k.p.c. - skoro Sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku zawiera jedynie wyjaśnienie jego podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Trzeba mieć także na uwadze, że w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy, apelacja ograniczona wiąże Sąd Odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący.
Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji – co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505⁹ § 1¹ i 2 k.p.c. (tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 roku, sygn. III CZP 49/07, publ. OSNC Nr 6 z 2008 r., poz. 55; tak również M. M. w: „Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo”, W. 2013, s. 305 – 306). Tym samym w ramach niniejszego uzasadnienia poprzestać należy jedynie na odniesieniu się do zarzutów apelacji, bez dokonywania analizy zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem w pozostałym zakresie.
W tym miejscu przypomnieć trzeba, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odszkodowanie przysługujące z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów powinno odpowiadać wartości stanowiącej pełną kompensatę poniesionego uszczerbku, zatem stosownie do okoliczności sprawy, może obejmować również koszty ekspertyzy wykonanej na zlecenie poszkodowanego, czy jego następcy prawnego, a dotyczącej oszacowania poziomu doznanego uszczerbku majątkowego. Ocena czy poniesione koszty ekspertyzy sporządzonej w postępowaniu przedsądowym powinny być objęte odszkodowaniem musi być dokonana przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności w zależności od ustalenia czy zachodzi normalny związek przyczynowy pomiędzy poniesieniem tego wydatku, a zdarzeniem szkodzącym oraz czy poniesienie tego kosztu było obiektywnie uzasadnione i konieczne (por. uchwała SN z dnia 18 maja 2004 r, III CZP 24/04, OSNC 2005, str. 7-8 poz. 117).
Przy ustaleniu zatem istnienia związku przyczynowego między poniesionym kosztem ekspertyzy a zaistnieniem zdarzenia wywołującego szkodę koniecznym jest, na gruncie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, poczynienie ustaleń czy zlecenie ekspertyzy, jak również jej koszt były celowe, konieczne i racjonalne z punktu widzenia efektywnej realizacji roszczenia odszkodowawczego. W tym względzie istotne jest czy poszkodowany prowadzi działalność gospodarczą i dysponuje wiedzą oraz właściwymi środkami i narzędziami, pozwalającymi mu, bez konieczności uciekania do pomocy innych podmiotów, dokonać właściwej oceny. Istotne znaczenie ma także okoliczność czy sporządzenie ekspertyzy zostało zlecone przez bezpośrednio poszkodowanego, który pokrył te koszty, a następnie zbył wierzytelność, czy też wydatkującym w tym względzie był już nabywca. Jeśli więc koszty ekspertyzy zostały poniesione przez poszkodowanego przed dokonaniem cesji wierzytelności, to wydaje się że żądanie zwrotu tych kosztów jako integralna część roszczenia odszkodowawczego przechodzi na nabywcę, przy nie kwestionowanej aktualnie dopuszczalności dokonania cesji wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie pojazdu (por. uchwała S.N. z 7 maja 2009 r., III CZP 18/09).
W przedmiotowym stanie faktycznym jednak poszkodowany pierwotnie otrzymał od ubezpieczyciela odpowiedzialnego za naprawienie przedmiotowej szkody kwotę 2 498,57 zł., po czym zbył „wierzytelność wraz z wszelkimi prawami z nią związanymi” na rzecz powoda. Prywatną ekspertyzę, której koszt wyniósł 480 złotych brutto, zlecił już nabywca wierzytelności – M. D. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...).
W takich zaś okolicznościach, w kontekście powyższych rozważań, wydaje się konieczna i jednocześnie miarodajna dla ustalenia istnienia związku przyczynowego poniesionego kosztu ze zdarzeniem szkodzącym, analiza powyższych okoliczności ale w realiach dotyczących sytuacji już nabywcy wierzytelności, a nie samego poszkodowanego. Orzecznictwo jest bowiem zgodne co do tego, że roszczenie o zwrot kosztów ekspertyzy stanowi własne roszczenie nabywcy, które ma jedynie oparcie w nabytym roszczeniu i jego dynamice (por. uchwała S.N. z 29 maja 2019 r., III CZP 68/18, OSNC 2019, Nr 10, poz. 97). Oznacza to konieczność badania z punktu widzenia racjonalności poniesionych wydatków czy nabywca prowadzi działalność gospodarczą obejmującą nabywanie i dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Zwrot kosztów z tego tytułu będzie bowiem uzasadniony jedynie wówczas, gdy opinia nie jest powiązana wyłącznie z oceną ryzyka nabywanej wierzytelności, co ma istotne znaczenie na gruncie przedmiotowej sprawy, gdzie poszkodowany otrzymał już wypłatę odszkodowania w konkretnej wysokości, przyznanej przez ubezpieczyciela.
W tym względzie trzeba zauważyć, iż powód jako nabywca wierzytelności jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, której głównym przedmiotem jest pozostała finansowa działalność usługowa z wyłączeniem ubezpieczeń, a miejscem jej wykonywania jest E., co wynika z wydruku (...) załączonego do pozwu. Zlecenie wykonania prywatnej ekspertyzy powstało już po nabyciu wierzytelności przez powoda, a podmiotem wykonującym jest Centrum (...) Spółka z o.o. w W., a zatem podmiot wyspecjalizowany w tym względzie. Nadto co istotne, trzeba wskazać, że brak jest w materiale dowodowym sprawy, a nawet twierdzeniach stron wiarygodnych informacji co do ewentualnych powiązań biznesowych między powodem a wykonującym ekspertyzę. Tym samym nie znajduje podstaw argument apelującego w zakresie oceny, iż ekspertyza ta służyła jedynie dla oceny ryzyka jakie wiąże się z nabywaną wierzytelnością czyli opłacalnością cesji.
Przy tym założeniu Sąd pierwszej instancji trafnie przy ocenie materiału dowodowego sprawy zwrócił uwagę na okoliczność, iż z punktu widzenia różnicy w wysokości ustalonego odszkodowania (wypłacono 2 498,57 zł, ekspertyza wskazywała na 5 276,58 złotych brutto, a sąd rejonowy ustalił za pośrednictwem biegłego ustalił wartość 5 061,33 złote brutto), koszt wykonania ekspertyzy był konieczny dla oceny określenia poziomu doznanej szkody, skoro powód nie będący profesjonalistą nie dysponuje wiadomościami specjalnymi i nie miał możliwości zweryfikowania wyceny ubezpieczyciela, bez zlecenia sporządzenia kalkulacji prywatnej, a różnica okazała się tak istotna.
Dlatego w kontekście tych wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie ze stanowiskiem judykatury należało przyjąć, że zachodzi normalny związek przyczynowy pomiędzy poniesieniem tego wydatku a wypadkiem, a poniesienie tego kosztu było obiektywnie uzasadnione i konieczne (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 roku, III CZp 24/04, publ. LEX nr 106617).
Z tych względów Sąd Okręgowy nie podzielił argumentacji apelującego o naruszeniu przez sąd rejonowy norm prawa procesowego i materialnego, a przez pryzmat nieuzasadnionych zarzutów oddalił apelację na gruncie art. 385 k.p.c.
Na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. orzeczono o kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym (120 zł na podstawie § 2 pkt 1 w związku § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. – w sprawie opłat za czynności radców prawnych – Dz. U. z 2018 r. poz. 265).