Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Wieluniu zasądził od K. Ś. na rzecz powoda (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. kwotę 96 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego (...) naliczonymi od 27 marca 2015 r. do dna zapłaty oraz 47 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu., oddalając powództwo w pozostałej części.
Apelację od wyroku wywiodła strona powodowa, która zaskarżyła go w części oddalającej żądanie, co do kwoty 1105 zł, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego art. 359 k.c. w zw. z art. 58 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że naliczanie przez powoda prowizji stanowi naruszenie przepisu o maksymalnych odsetkach wynikających z czynności prawnych, podczas gdy stanowi wyłącznie wyraz swobody kontraktowej, określonej w art. 353¹ k.c., przy wypełnieniu wszystkich obowiązków pożyczkodawcy określnych w ustawie o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 r.
Wskazując na powyższe zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył
Apelacja jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zawartym w apelacji wywodom zaskarżony wyrok nie narusza określonej w art. 353¹ k.c. zasady swobody umów, w części dotyczącej uznania przez Sąd Rejonowy za nieważne postanowienia umowy pożyczki dotyczące wysokości prowizji.
Przepis art. 353¹ k.c. deklarując swobodę zawierania umów, wskazuje jednocześnie, że treść lub cel swobodnie ułożonego stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się między innymi zasadom współżycia społecznego. W rezultacie zastrzeganie w umowie pożyczki między konsumentem a osoba prowadzącą działalność gospodarczą w formie udzielania pożyczek, opłatę prowizji w wysokości przekraczającej faktyczną wartość udzielonej pożyczki, nie mającej uzasadnienia ani w wysokości poniesionych kosztów, inflacji, ani w zyskach osiąganych w ramach normalnej, rzetelnie prowadzonej działalności gospodarczej, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W realiach sporu powódce udzielono pożyczki w kwocie 2148 zł, przy czym 1148 zł stanowić miała prowizja za udzielnie pożyczki i czynności związane z zawarciem umowy. Stopa maksymalnych odsetek w dacie zawarcia umowy, w marcu 2015 r. wynosiła 19%, a faktyczne oprocentowanie pożyczki wynosiło 399,99%.
W świetle zasad doświadczenia życiowego i reguł obrotu gospodarczego nie sposób przyjąć, że prowadzona rzetelna, zgodna z prawem działalność gospodarcza, mogłaby przynosić zysk na poziomie około 100% rocznie. Takiej stopy zwrotu pożyczkodawca nie uzyskałby w warunkach zgodnej z prawem i zasadami uczciwego obrotu gospodarczego działalności gospodarczej. Dla oceny umowy stron w kontekście przesłanek przepisów art. 58 § 2 k.c i art. 353¹ k.c. miarodajne jest również porównanie wartości świadczenia, które ze względu na wysokość ustalonej prowizji powód zamierzał uzyskać ze świadczeniem, jakie pozwana uzyskała w wyniku jej zawarcia. Pozwana tytułem zawartej umowy pożyczki otrzymała 1000 zł, zaś powódka prowizję przekraczającą kwotę faktycznie udzielonej pozwanej pożyczki. Tak określone w umowie obciążenie pożyczkobiorcy mogło się okazać dla niej rujnujące, pożyczkodawcy natomiast przysparzało korzyści nie dających się uzasadnić żadnymi racjami. Rażące zachwianie ekwiwalentności świadczeń przesądza zaś o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego w z 13 października 2005 r., sygn. akt IV CK 162/05).
Zasadniczo należy zgodzić się z apelującą, że zawierając z pozwaną umowę pożyczki wykonała teoretycznie wszystkie obowiązki informacyjne określone ustawą o kredycie konsumenckim. Nie sposób jednak podzielić jej stanowiska, że w uwagi na brak w dacie zawierania umowy przepisów ograniczających wysokość prowizji ważne są postanowienia umowy w tym zakresie i nie podlegają one ocenie Sądu, w zakresie zgodności umowy z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Gdyby zastosować obowiązujący uprzednio przepis art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim maksymalna kwota prowizji wynosiłaby 107,40 zł przy uwzględnieniu kwoty 2148 zł, a przy wartości faktycznie otrzymanej przez pozwaną 50 zł. Według obecnie obowiązującego art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim maksymalny całkowity koszt kredytu od 1000 zł wynosiłaby 550 zł, a po zsumowaniu tych kwot, 852 zł. Z powyższych zestawień wynika, że kwota prowizji była rażąco zawyżona do faktycznie otrzymanej przez pozwaną pożyczki.
Jeszcze raz należy podkreślić, że według hipotezy art. 353¹ k.c. zasady współżycia społecznego ograniczają swobodę kontraktową, a art. 58 § 2 k.c. wyznacza granice dopuszczalnej treści czynności prawnej. Umowa sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest w tym zakresie bezwzględnie nieważna ze skutkiem ex tunc, a zatem zanim jeszcze dochodzi do czynienia z niej użytku (podobnie SN w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r. w sprawie o sygn. akt II CKN 1097/00).
Nie można wiec zgodzić się z apelującą, że swoboda zawierania umów jest niczym nieograniczona i nie podlega żadnej ocenie Sądu, jeżeli tylko konsument został o nich poinformowany.
Sam fakt podpisania umowy sporządzonej na 5 stronach drobnym drukiem łącznie z oświadczeniem o zapoznaniu się z formularzem informacyjnym, nie przesądza o faktycznym zrozumieniu przez pozwaną wszystkich zwartych w umowie informacji. Trafnie zauważa Sąd Rejonowy, że pozwana jako konsument była słabszą stroną umowy i wymagała objęcia jej ochroną, szczególnie w realiach rozpoznawanej sprawy. Wzorzec przeciętnego konsumenta, należycie poinformowanego i uważnego musi być definiowany w odniesieniu do konkretnej sprawy i okoliczności zawieranej umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2002 r I CKN1319/00 OSNC 2003/5/73) Natomiast przytoczone w uzasadnieniu apelacji judykaty, w których zajmowano się modelem przeciętnego konsumenta jako uważnego, ostrożnego i dostatecznie poinformowanego, dotyczyły przede wszystkim reklamy i zdolności analizy zawartego w niej przekazu.
Jak wynika z akt sprawy – oświadczenia pozwanej - zwracając w dniu 28 marca 2015 r. całą uzyskaną pożyczkę, faktycznie uważała, że odstępuje od umowy. Nie wysłała jednak oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co było niefrasobliwe, ale wskazuje jakim konsumentem była pozwana, która nie tylko, że zawarła niekorzystną dla siebie umowę, to jeszcze nie potrafiła zadbać o jej poprawne rozwiązanie.
W tych okolicznościach należało zgodzić się z poglądem Sądu Rejonowego, że umowa w części dotyczącej wysokości prowizji jest nieważna, chociaż nie tylko z powodu naruszenia przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 k.c.). Należy bowiem zauważyć, że do uzasadnionych kosztów umowy pożyczki wchodzą nie tylko odsetki, ale także prowizje, opłaty. Jednak jak już zaznaczono wyżej ich wysokość musi pozostawać w ekwiwalentności z udzieloną pożyczką.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.