Uzasadnienie
Powód - M. J. w pozwie skierowanym przeciwko J. A., K. A. i K. P. (1) - doprecyzowanym pismem procesowym z dnia 1 marca 2016 r. /k. 30/ domagał się stwierdzenia nieważności:
- a) umowy sprzedaży udziałów z 11.06.2010 r. zawartej w formie aktu notarialnego przed notariuszem E. S. w T. Rep. A nr (...), b) umowy sprzedaży udziałów z dnia 25.05.2010 r. zawartej przed notariuszem E. S. w T. Rep. A nr (...).
Na uzasadnienie żądania podał powód, że do zawarcia wyżej wymienionych umów został zmuszony. Wskazywał, że pozwani w bezwzględny sposób wykorzystali błędne orzeczenia sądu i prokuratury do wielomilionowego wzbogacenia się, doprowadzając przy tym powoda do niekorzystnego rozporządzenia swym mieniem. Nadto argumentował, że J. J. i K. P. przemocą, groźbą bezprawną, zmusili powoda do zawarcia w dniach 25.05.2010 r. i 11.06.2010 r. umów objętych niniejszym pozwem, co znajduje potwierdzenie w wynikach toczącego się przed Prokuraturą Rejonową w C. śledztwa.
Pozwani - J. A., K. A. i K. P. (1) w odpowiedzi na pozew, zmodyfikowanej pismem z dnia 19.06.2017 r. w zakresie podstawy wniosku o odrzucenie pozwu /k. 444/ wnieśli o: a) odrzucenie pozwu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku do K. A. oraz w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. w stosunku do J. A. i K. P. (1), jako że były one już przedmiotem prawomocnych rozstrzygnięć tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt odpowiednio (...) i (...).
b) oddalenie pozwu z uwagi na brak legitymacji czynnej w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku do J. A. i K. P. (1) oraz z zakresie stwierdzenia nieważności umowy z dnia 25.05.2010 r. w stosunku do K. A., albowiem nie byli oni stronami powyższych umów.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
J. A. (poprzednio J.) jest byłą żoną M. J.. K. A. jest obecnym mężem J. A., a K. P. (1) jest radcą prawnym, który reprezentował J. A. w kwestiach dotyczących m.in. wzajemnych rozliczeń M. J. i J. A..
okoliczności bezsporne
W dniu 25.05.2010 r. pomiędzy M. J. a J. A. i K. P. (1) doszło do zawarcia przed notariuszem E. S. umowy, na mocy której M. J. sprzedał J. A. udział wynoszący 5/100 części, za cenę 72.728 zł, a K. P. (1) udział wynoszący 50/100 części za cenę 727.272 zł w prawie własności zabudowanej nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi kw. nr (...).
okoliczność bezoporna, nadto dowód umowa sprzedaży, rep. A nr (...) k. 9-14
Z kolei na mocy umowy zbycia udziałów z dnia 11.06. 2010 r. zawartej w T. z podpisami notarialnie poświadczonymi pomiędzy M. J. a Przedsiebiorstwem Handlowo-Produkcyjnym (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. i K. A., M. J. zbył na rzecz Spółki 56 udziałów w kapitale zakładowym tej spółki za cenę 1.768.421,00 zł, a na rzecz K. A. jeden udział w spółce (...) za cenę 31.579 zł. okoliczność bezsporna, nadto dowód: umowa sprzedaży udziałów z dnia 11.06. 2010 r., rep. A nr (...) k. 6-8.
Przed Sądem Okręgowym w S. toczyła się pod sygn. (...) sprawa z powództwa M. J. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowemu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C. i K. A. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży udziałów Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjnego (...) sp. z o.o. w C. zawartej między stronami w dniu 11.06.2010 r. Powództwo to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 21.10.2015 r. Wywiedziona od powyższego wyroku apelacja M. J. został oddalona przez Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 7.07.2016 r., sygn. akt (...). Powództwo to M. J. początkowo opierał na instytucji wyzysku określonej w art. 388 § 1 k.p.c., wskazując na rażącą dysproporcję świadczeń pomiędzy stronami, złą sytuację materialną i przymusowe położenie sprzedającego czyli M. J., z czego kupujący zdawali sobie sprawę.
Nadto argumentował, że czynność prawna polegająca na sprzedaży udziałów w dobrze prosperującej spółki była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jako że naruszała słuszność kontraktową przez rażące pokrzywdzenie sprzedającego, w wyniku ustalenia rażąco niskiej ceny sprzedaży udziałów. Na etapie postępowania apelacyjnego M. J. roszczenie swoje opierał z kolei na art. 88 § 1 k.c., w szczególności podnosił iż do zawarcia umowy sprzedaży udziałów, zawartej w dniu 11.06.2010 r. został zmuszony za pomocą przemocy, groźby bezprawnej przez J. A. (wówczas J.) i K. P. (1). Rozstrzygając sprawę sądy obu instancji uznały, że brak jest podstaw do uznania umowy sprzedaży udziałów za nieważną z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli zaś chodzi o żądanie M. J. oparte na wyzysku z art. 388 k.c. to wygasło ono na skutek upływu terminu zawitego określonego w art. 388§2 k.c. Dodatkowo Sąd Apelacyjny za bezzasadny uznał zarzut dotyczący przemocy i groźby bezprawnej przy zawarciu umowy.
dowód: kopia wyroku SA w G. z dnia 7.07.2016 r., sygn. (...) wraz z uzasadnieniem k.153-160
Przed Sądem Okręgowym w S. toczyła się pod sygn. (...) sprawa z powództwa M. J. przeciwko J. A. i K. P. (1) o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 25.05.2010 r. Powództwo to oddalone zostało wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 21.01.2016 r. Wyrokiem z dnia 28.04.2017 r., sygn. (...) Sąd Apelacyjny w G. oddalił apelację M. J. od powyższego wyroku. Żądając unieważnienia umowy z dnia 25.05.2010r. M. J. powoływał się na wyzysk / art. 388 k.c. /, jak i na sprzeczność zawartej umowy z zasadami współżycia społecznego. W zakresie pierwszej z tych podstaw wskazywał na rażącą dysproporcję świadczeń stron, swoją szczególnie złą sytuację materialną jako sprzedającego i przymusowe położenie, świadomość kupujących z tego stanu rzeczy.
Sąd Okręgowy oddalając powództwo zbadał roszczenie powoda w oparciu o zasady współżycia społecznego, wadę oświadczenia woli w postaci groźby w kontekście wszczętego przez M. J. postępowania karnego, uznając ostatecznie, iż okoliczności na jakie powoływał się powód dotyczyły wyzysku z art. 388 k.c. dowód: wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 21.01.2016 r., sygn. (...) wraz z uzasadnieni k. 161-169, apelacja M. J. od wyroku Sądu Okręgowego w S. w sprawie (...) wraz z załącznikami k. 171-241, odpis wyroku Sadu Apelacyjnego w G. z dnia 28.04.2017 r., sygn. (...) wraz ze stwierdzeniem prawomocności orzeczenia k. 445-446
Sąd zważył:
W rozpatrywanej sprawie w pierwszej kolejności wymagało rozważania, czy zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozpoznania pozwu w postaci powagi rzeczy osądzonej w stosunku do J. A. i K. P. (1) w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. /rep. A Nr (...) / oraz w stosunku do K. A. w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów zawartej 11.06.2010 r. /Rep. A Nr (...) /.
Stosownie bowiem do art. 199§1 pkt. 2 k.p.c., sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona. W świetle art. 366 k.p.c. powagą rzeczy osądzonej objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiot ten jest z kolei determinowany treścią przytoczonego w pozwie żądania w powiązaniu z uzasadniającymi go okolicznościami. O powadze rzeczy osądzonej decyduje zatem identyczność stron, identyczność przedmiotu rozstrzygnięcia i identyczność podstawy sporu.
Brak aktywności powoda w tym postępowaniu spowodował, że Sąd procedował na dokumentach złożonych przez obie strony.
Najistotniejszym problem przed jakim stanął Sąd było zrozumienie intencji powoda w zakresie tego, co miałoby stanowić przyczyną stwierdzenia nieważności spornych aktów. Ze sformułowania użytego w pozwie tj., że powód został zmuszony do zawarcia tych aktów oraz z dalszych pism procesowych, gdzie akcentował, że do ich zawarcia został zmuszony groźbą, przemocą wynika, że powód powództwo o stwierdzenie nieważności danych aktów skonstruował w oparciu o instytucję wyzysku i wady oświadczenia woli. Uszło jednak uwadze powoda, że przedmiotowe akty były już przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w S. w sprawach (...) i (...) właśnie pod kątem stwierdzenia ich nieważności z uwagi na wyzysk z art. 388 k.c. przy ich zawarciu. Analizie Sądów poddana została również kwestia wad oświadczenia woli tj. groźby, a nawet przemocy w kontekście wszczętego przez M. J. postępowania karnego.
W obu tych sprawach powództwa zostały prawomocnie oddalone. Nie budzi wątpliwości, iż w obu w/w sprawach i w sprawie niniejszej zachodzi tożsamość stron oraz tożsamość przedmiotu podstawy sporu i rozstrzygnięcia.
Stąd też z przedstawionych wyżej względów Sąd postanowieniem z dnia 14.07. 2017 r. na podstawie art. 199 §2 k.p.c. odrzucił pozew w stosunku do J. A. i K. P. (1) w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. /rep. A Nr (...) / oraz w stosunku do K. A. w zakresie stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży udziałów zawartej 11.06.2010 r. /Rep. A Nr (...) /.
Merytorycznemu rozpoznaniu ostatecznie podlegały więc roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży udziałów z dnia 11.06.2010 r. w stosunku do J. A. i K. P. (2) oraz o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r. w stosunku do K. A..
W tym zakresie słuszny także okazał się zarzut strony pozwanej co do braku legitymacji po stronie pozwanych. Jak wynika bowiem z ustalonego - w oparciu o dokumenty przedłożone przez powoda - stanu faktycznego, J. A. i K. P. (1) nie byli stronami umowy z dnia 11.06.2010 r. Stronami tej umowy byli bowiem M. J. jako sprzedający oraz Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjne (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. i K. A. jako kupujący. Tylko więc w stosunku do tych podmiotów powód mógł kierować żądanie o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 11.06. (...). Podobnie K. A. nie był stroną umowy sprzedaży z dnia 25.05.2010 r., a M. J. z jednej strony i J. A., K. P. (1) z drugiej. Tak więc żądanie stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy mogło zostać skierowane jedynie wobec J. A. i K. P. (1). Ponieważ jednak w tym zakresie kwestia ważności przedmiotowych umów, jak już wyżej wskazano, została prawomocnie zbadana i oceniona przez sądy obu instancji, brak było możliwości ponownego rozpoznania sprawy w tym kontekście na drodze sądowej.
Konsekwencją skutecznie podniesionego zarzutu braku legitymacji biernej jest oddalenia powództw w stosunku do J. A. oraz K. P. (1) jak i w stosunku do K. A., co znalazło swój wyraz w pkt. 1 i 2 sentencji wyroku.
Sąd oddalił wniosek powoda z dnia 12 lipca 2017 r. o zawieszenie niniejszego postępowania i przekazanie sprawy do rozpoznania przez inny sąd okręgowy spoza apelacji (...), argumentowany brakiem po stronie powoda środków finansowych, aby kupić prokuratorów i sędziów tak, aby jego sprawy rozpatrywane były zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi. Przyjmując iż wniosek o przekazanie sprawy do sądu spoza apelacji (...) oparty został na treści art. 44 k.p.c. wyjaśnić należy, iż sądem przełożonym nad Sądem Okręgowym w S. jest Sąd Apelacyjny w G.. Oznacza to, że Sąd Okręgowy S., Prezes Sądu Okręgowego w S. nie ma kognicji do rozpoznania tego wniosku. Nadto powyższe nie mieści się w katalogu przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie, a wskazanych w treści art. 177 k.p.c.
W punkcie 3 sentencji Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. orzekł o nieobciążaniu powoda kosztami strony przeciwnej. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż wprawdzie M. J. był zwolniony od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jednakże zwolnienie to nie rozciąga się na obowiązek zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych), na które po stronie pozwanej składało się wynagrodzenie radcy prawnego. Sąd zważając z jednej strony na specyfikę niniejszej sprawy oraz na szczególnie trudną sytuację finansową i życiową powoda, który nie uzyskuje dochodów, a w zakresie utrzymania korzysta ze wsparcia osób trzecich, uznał że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od obciążania powoda kosztami postępowania, o których mowa w art. 102 k.p.c.
Na oryginale właściwy podpis.