Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił G. P. ponownego ustalenia wysokości emerytury. Wskazał, że na wniosek osoby zainteresowanej, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala wysokość świadczenia, jeżeli zaistniała przesłanka wymieniona w art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.). W dniu 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczania emerytury poprzez pomniejszenie podstawy jej obliczenia z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur.
Trybunał uznał, że przepis ustawy stanowiący podstawę owego pomniejszenia – w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. – jest niezgodny z Konstytucją RP. Wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie stanowi jednak przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji wskazanej w art. 114 ustawy emerytalnej.
W odwołaniu od powyższej decyzji G. P. domagała się jej zmiany i ponownego przeliczenia emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024r., SK 140/20. Wskazała, że emeryturę wcześniejsza uzyskała w wieku 55 lat, jeszcze przed 6.06.2012r. Organ rentowy błędnie zinterpretował przepisy, a wyrok TK potwierdza, że pomniejszanie podstawy emerytury o wcześniejsze emerytury już wypłacone, jest niekonstytucyjne. Wskazując na art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych domagała się zmiany zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał w całości podstawy skarżonej decyzji i dodatkowo przywołał treść art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
- 1. po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
- 2. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
- 3. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
- 4. decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
- 5. decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
- 6. przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.
Nie ma podstaw do ponownego przeliczenia świadczenia, gdyż odwołująca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów. Dodatkowo wskazał również, że odwołująca nie należy do kręgu osób, których dotyczy przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ emerytura w wieku powszechnym nie została pomniejszona o wypłacone emerytury wcześniejsze.
Sąd ustalił i zważył, co następuje
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że w niniejszym postępowaniu Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 148¹ k.p.c., zgodnie z którym Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, między innymi w sytuacji, gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie albo przepis szczególny przewiduje taki obowiązek, chyba że pozwany uznał powództwo.
Rozwiązanie z art. 148¹ § 1 k.p.c. nie zostało wyłączone w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jednak nie oznacza to swobodnego odwoływania się do tego przepisu, bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy. Zatem zakres dyskrecjonalnej władzy sędziego jest ograniczony przedmiotem sporu, stanowiskiem stron oraz ukształtowanym standardem procedowania. Na tym tle można naturalnie zaaprobować, że w sprawie, której wynik zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy, czy też niezdolności do samodzielnej egzystencji, zaistnieją okoliczności usprawiedliwiające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Będą to sytuacje, w których zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich stanowiska nie będą negowane przez strony. Może to mieć miejsce, jeśli w sprawie o rentę z tytułu niezdolności do pracy pozwany zaaprobuje niekorzystne dlań stanowisko lub też odwołujący się zgodzi się z negatywnym osądem medycznym, co do jego stopnia upośledzenia organizmu.
Natomiast uprawienie sądu z art. 1481 § 1 k.p.c. - a nie obowiązek - nie powstaje na tle sprawy, w której strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów w sprawie albo wypowiedziały się w tym przedmiocie, zgłaszając jednak dalsze wnioski dowodowe (wciąż negują opinię biegłego, wnoszą o powołanie innego specjalisty, wnioskują o przeprowadzenie osobowych źródeł dowodowych). (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 marca 2023 r., II UZ 69/22). W rozpoznawanej sprawie strony nie wnosiły o rozpoznanie sprawy na rozprawie ani nie złożyły wniosku o wysłuchanie na rozprawie w pierwszym piśmie procesowym.
Ponadto sprawa nie miała charakteru wielowątkowego, wymagającego wyjaśnienia twierdzeń stron oraz odniesienia się do złożonych wniosków dowodowych. Sprawa w świetle stanowisk stron i wydania przez Sąd w kładzie orzekającym w niniejszej sprawie, licznych rozstrzygnięć w sprawach o identycznym stanie faktycznym do przedmiotowego, nie budziła żadnych wątpliwości. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 kwietnia 2018 roku, VI ACa 1694/17).
Przechodząc do meritum, G. P. (ur. (...)) w dniu (...). wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury. Decyzją z dnia (...) r. przyznano jej prawo do emerytury od dnia (...) r. Następnie w dniu (...) r. odwołująca wystąpiła z wnioskiem o emeryturę w wieku powszechnym. Decyzją z dnia (...) organ rentowy przyznał jej prawo do tego świadczenia, poczynając od dnia (...) r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Przy ustalaniu wysokości emerytury w wieku powszechnym podstawa jej obliczenia nie została pomniejszona o sumę kwot wypłaconych wcześniej emerytur.
W dniu (...) r. odwołująca wystąpiła z wnioskiem o przeliczenie jej emerytury z wieku powszechnego w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 r. (sygn. akt SK 140/20), domagając się niepomniejszania jej świadczenia o kwoty już wypłaconych emerytur wcześniejszych. Żądanie to okazało się bezzasadne.
Przepis art. 25 ust. 1b został dodany do ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na mocy ustawy nowelizującej z dnia 11.05.2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 637), która weszła w życie z dniem 1.01.2013 r. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy – Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Odwołująca prawo do wcześniejszej emerytury nabyła od dnia (...) r. na podstawie decyzji z dnia (...) r. Z kolei emeryturę w wieku powszechnym przyznano jej decyzją z dnia (...) r., począwszy od dnia (...) r. Przy ustalaniu wysokości emerytury powszechnej organ rentowy nie pomniejszył podstawy jej obliczenia o kwoty wypłaconej wcześniej emerytury.
Powołany wyrok TK nie ma zatem zastosowania, gdyż w przypadku odwołującej nie zastosowano art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Powoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20) budzi zastrzeżenia organu rentowego, w szczególności w zakresie mocy jego obowiązywania. Argumentacja ZUS sprowadza się do podnoszenia, iż wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a zatem nie obowiązują jego wytyczne w zakresie niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Niekonstytucyjność mechanizmu pomniejszania podstawy obliczenia emerytury, statuowanego w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, jest w obecnym stanie prawnym okolicznością bezsporną, potwierdzoną wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16) oraz z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20).
Natomiast odwołującej w decyzji przyznającej świadczenie w wieku powszechnym nie obniżono go o kwoty uprzednio pobranych emerytur wcześniejszych. Tym samym powoływanie się przez nią we wniosku na wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 r. było bezpodstawne, a decyzja organu rentowego – prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, orzekając jak w sentencji wyroku.
mt