Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 09.03.2016r. odmówił L. J. na podstawie art. 144 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015r. poz. 748 ze zm.) zwana dalej ustawą emerytalną ponownego obliczenia wysokości emerytury.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że ponowne obliczenie emerytury następuje na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczenia zostaną przedłożone nowe dowody lub zaistnieją nowe okoliczności mające wpływ na prawo lub wysokość świadczenia.
Wyrok zaś Sądu Okręgowego w Szczecinie z 17.12.2015r. sygn. akt VI U 2161/13, który uprawomocnił się 23.01.2016r. dotyczy sprawy jednostkowej i nie ma odniesienia do świadczenia L. J..
Sposób natomiast obliczania emerytury L. J. określony decyzją Zakładu z dn. 28.01.2013r. został rozpatrzony przez Sąd Okręgowy w Suwałkach, który wyrokiem z dn. 04.04.2013r. oddalił odwołanie L. J..
W odwołaniu od tej decyzji L. J. zarzuciła jej naruszenie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej polegające na jego błędnej wykładni i uznaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., że zmiana orzecznictwa sądowego (uwzględniająca stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 03.11.2015r., sygnatura akt P 11/14) w zakresie wykładni przepisów ustawy emerytalnej dotyczących podstaw obliczania emerytury powszechnej wobec osób, które nabyły i zrealizowały prawo do tzw. wcześniejszej emerytury przed dniem 01.01.2013r. oraz nabyły przed tą datą prawo do emerytury w wieku powszechnym, ale nie złożyły przed tą datą wniosku do organu rentowego, nie stanowi podstawy do ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, w sytuacji gdy zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwem Sądu Najwyższego uchybienia organu rentowego popełnione na etapie stosowania prawa materialnego, w tym zmiana wykładni prawa, odmienna od przyjmowanej przy wydawaniu poprzedniej decyzji w sprawie, stanowi,,nową okoliczność”, o której mowa w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy ponownego przeliczenia przez organ rentowy wysokości przysługującej jej emerytury zgodnie z prawidłową wykładnią przepisów prawa materialnego.
Wniosła w związku z tym o zmianę przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zaskarżonej decyzji, wszczęcie postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego według przepisów obowiązujących w dniu 25.12.2012r. (w dniu nabycia przez nią prawa do świadczenia emerytalnego) i wydanie decyzji zgodnej z jej żądaniem, a ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przez jej uchylenie.
W uzasadnieniu szeroko rozwineła sformułowany zarzut. Wskazała, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 07.12.2007r. przyznane zostało jej prawo do wcześniejszej emerytury od dnia (...) tj. od dnia ukończenia przez nią 55 roku życia. W dniu (...). ukończyła 60 lat i spełniła wszystkie wymagane warunki uzyskania prawa do powszechnej emerytury, przysługującej w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Wniosek o świadczenie emerytalne złożyła w dniu 08.01.2013r. Decyzją z dnia 28.01.2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił jej jednak obliczenia wysokości przysługującego świadczenia emerytalnego zgodnie i na podstawie przepisów ustawy emerytalnej obowiązujących przed dniem 01.01.2013r. (z chwili powstania prawa do świadczenia emerytalnego), uznając, że wniosek o świadczenie emerytalne podlega rozpoznaniu według stanu prawnego obowiązującego w dniu jego złożenia, tj. w dniu 08.01.2013r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 04.04.2013r., wydanym na skutek jej odwołania od decyzji ZUS-u z dnia 28.01.2013r., sygnatura akt III U 150/13, oddalił złożone przez nią odwołanie i podzielił stanowisko organu rentowego. Wskazał ten Sąd między innymi, że,,Podstawę taką [wypłaty świadczenia – L.J.] stanowi wniosek o przyznanie świadczenia, a zatem niewątpliwie ustawodawca przypisał decydującą rolę woli uprawnionego, który nawet jeżeli spełnia warunki nabycia prawa do świadczenia, nie musi z niego korzystać. Konsekwencją tego jest to, że dopiero złożenie wniosku o świadczenie powoduje obowiązek jego wypłaty, a ustawodawca nie przewidział możliwości wyrównania świadczenia osobom, które wystąpiły z wnioskiem o nie później, niż nabyły do niego prawo, jeżeli zwłoka spowodowana została brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw.’’
Z takim stanowiskiem jednak nie zgadza się. Istota sprawy sprowadziła się do tego, czy do osób takich jak ona, tzn. które nabyły i zrealizowały prawo do tzw. wcześniejszej emerytury przed dniem 01.01.2013r. oraz nabyły przed tym dniem prawo do emerytury powszechnej, ale do dnia 01.01.2013r. nie złożyły do organu rentowego wniosku o świadczenie emerytalne, podstawę obliczenia wysokości emerytury stanowić winny przepisy ustawy emerytalnej obowiązujące w dniu nabycia prawa do takiej emerytury (przepisy obowiązujące do dnia 31.12.2012r.), czy też przepisy obowiązujące w dniu złożenia wniosku o przyznanie emerytury w wieku powszechnym. Kwestia ta tymczasem ma fundamentalne znaczenie, albowiem do dnia 01.01.2013r. podstawę obliczania emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej (emerytury powszechnej, przysługującej w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego), stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzając miesiąc, do którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185 ustawy emerytalnej.
Do dnia 01.01.2013r. przy obliczaniu wysokości tego świadczenia nie dokonywano żadnych potrąceń z tytułu emerytur, przyznanych w oparciu o inną podstawę prawną (np. tzw. Emerytur wcześniejszych). Ustawą z dnia 11.05.2012r. o zmianie ustawy emerytalnej oraz niektórych innych ustaw (dalej,,ustawa nowelizująca”), która weszła w życie z dniem 01.01.2013r. wprowadzono zmianę przepisu art. 25 ustawy emerytalnej, określającego podstawę obliczenia emerytury powszechnej, przyjmując między innymi, że podstawę obliczenia emerytury pomniejsza się o kwotę wcześniej pobranych emerytur, przyznanych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). Zgodnie z przyjmowaną przez organy rentowe wykładnią przepisów ustawy emerytalnej (w tym również wykładnią Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B., przyjętą w niniejszej sprawie) rozstrzygające znaczenie ma stan prawny z chwili złożenia wniosku o świadczenie emerytalne.
Taka jednak wykładnia przepisów ustawy emerytalnej jest nieprawidłowa i niezgodna z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego dotyczącym sfery praw emerytalno-rentowych, jak również z najnowszym orzecznictwem, w tym w szczególności z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie, VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 17.12.2015r., sygnatura akt VI U 2161/13, oraz postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03.11.2015r., sygnatura akt P 11/14, wydanym w związku z pytaniem prawnym zadanym postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18.02.2014r., sygnatura akt VI I 2161/13, wydanym w związku z pytaniem prawnym zadanym postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18.02.2014r., sygnatura akt VI I 2161/13.
Wobec powyższego w dniu 08.02.2016r. ponownie złożyła na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, wniosek o obliczenie wysokości przysługującej jej emerytury powszechnej (w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego) na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31.12.2012r. Zaistniały bowiem nowe okoliczności w jej sprawie, a to związane z tym, iż Sąd Okręgowy w Szczecinie nie podzielił stanowiska organu rentowego i w analogicznej sprawie jak jej przyznał prawo do emerytury obliczonej zgodnie z przepisami obowiązującymi do dnia 31.12.2013r.
Następnie odwołująca się szeroko rozwineła powołane powyżej (i inne) orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego na uzasadnienie swego stanowiska.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie uzasadniając jak w zaskarżonej decyzji i przytaczając treść art. 114 ust. ustawy emerytalnej. Wskazał przy tym, iż odmówił ponownego rozpoznania sprawy w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 17.12.2015r. sygn. akt VI U 2161/13 z uwagi na fakt, że został on wydany w jednostkowej sprawie i nie wiąże organu rentowego w sprawach innych świadczeniobiorców. Sąd dokonał w cytowanym wyroku wykładni prawa na użytek prowadzonego postępowania.
Sąd Okręgowy w Suwałkach ustalił i zważył, co następuje
Odwołanie należało uznać za uzasadnione.
Zgodzić się mianowicie należało z odwołującą się, że w przedstawionym przez nią stanie faktycznym i prawnym podstawę obliczenia wysokości emerytury stanowić winny przepisy ustawy emerytalnej obowiązujące w dniu nabycia prawa do takiej emerytury (przepisy obowiązujące do dnia 31.12.2012r.). Ustalenie prawa do świadczenia emerytalnego następuje bowiem na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Nabycie wszakże prawa do świadczenia następuje ex lege i nie jest uzależnione ani od złożenia przez ubezpieczonego stosownego wniosku, ani też od ustalenia (potwierdzenia) tego prawa decyzją organu rentowego, która ma jedynie charakter deklaratoryjny. Zmiany natomiast w przepisach ograniczające dotychczasowe uprawnienia, czy też wprowadzające dodatkowe warunki nabycia prawa do emerytury, nie mają wpływu na istnienie prawa nabytego (powstałego) przed tymi zmianami, niezależnie od tego, kiedy został złożony wniosek o świadczenie (jego realizację).
Tak jednoznacznie wynika z przytoczonego przez odwołującą się wyroku Sądu Najwyższego z dnia 04.11.2014r. I UK 100/14 oraz uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03.11.2015r. P 11/14. Sąd Okręgowy rozpoznający niniejszą sprawę w pełni takie stanowisko akceptuje. Ma ono też uzasadnienie w powołanym w odwołaniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14.09.2014r. I UK 19/14, w którym Sąd ten wskazał, że,,nowa ustawa nie może pozbawić ubezpieczonego prawa, które nabył na mocy poprzedniej regulacji (ustawy). Nie jest zatem uprawniona wykładnia, że rozstrzygające znaczenie ma stan prawny w chwili złożenia wniosku o prawo bądź wydania decyzji przez organ rentowy. Chwila złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia, a więc i do emerytury, ma znaczenie tylko dla momentu od którego należy się jego wypłata.
Takie tymczasem rozumienie i interpretacja przepisów ustawy emerytalnej, zwłaszcza art. 100 ust. 1 i 2 oraz art. 129 ust. 1 jest nową okolicznością istniejącą przed wydaniem decyzji z dnia 28.01.2013r., w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. Do takiego bowiem wniosku prowadzi analiza wskazanego przez odwołującą się orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 26.07.2013r. III UK 145/12, uchwała z dnia 26.11.1997r. III ZP 40/97) oraz Sądu Apelacyjnego w Katowicach (wyrok z dnia 10.07.2003r. III AUa 1512/03) i Warszawie (wyrok z dnia 29.09.2005r.). Ujawnione nowe okoliczności to określone w przepisach prawa materialnego fakty warunkujące powstanie uprawnień ubezpieczeniowych (tj. przesłanki nabycia prawa do świadczeń) oraz uchybienia normom prawa materialnego lub/i procesowego wpływające na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego.
Wespół więc ze wskazanym prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie daje to pełną podstawę do zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenia wysokości emerytury L. J. od dnia 01.01.2013r., obliczonej na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bez potrąceń pobranych wcześniej kwot emerytury wcześniejszej. Tym samym podzielić należało stanowisko Sądu Okręgowego w Szczecinie, który w sposób szczegółowy i kompleksowy odnosi się do dotychczasowego orzecznictwa, w tym także do orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego.
Mając zatem to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy na mocy art. 477¹⁴ § 2 kpc orzekł jak w wyroku.
PW/ws