Uzasadnienie
Powód P. P. wniósł pozew w postępowaniu upominawczym przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej Zespołowi (...) w C. o zapłatę kwoty 186.137,94 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 marca 2017r. do dnia zapłaty. W dniu 9 czerwca 2017r. sąd stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty – k. 118.
Pozwany domagał się oddalenia powództwa - k. 126 - 127 v.
Sad ustalił, co następuje
W dniu 29 marca 2016r., w wyniku przetargu nieograniczonego przeprowadzonego w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych, powód prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Usługi Budowlane i (...) z siedzibą w C. zawarł umowę z pozwanym Zespołem (...) w C.. Jej przedmiotem była „Modernizacja oddziału ginekologiczno-położniczego w ramach projektu: Zdrowy maluszek – edukacja i profilaktyka oraz modernizacja oddziału w ZOZ w C. w celu poprawy jakości opieki perinatalnej w regionie”.
Paragraf 6 tej umowy miał następujące brzmienie:
- - ustęp 1 - Zamawiający jest uprawniony, jeżeli jest to niezbędne dla wykonania przedmiotu niniejszej umowy, polecać Wykonawcy na piśmie:
- 1) wykonanie robót wynikających z Dokumentacji projektowej lub zasad wiedzy technicznej, a nie wyszczególnionych w przedmiarze robót i kosztorysie ofertowym (tzw. roboty dodatkowe), 2) rezygnację z części robót, 3) wykonanie rozwiązań zamiennych w stosunku do projektowanych w Dokumentacji projektowej,
- - ust. 2 – Wydane przez Zamawiającego polecenia, o których mowa w ust. 1, mogą stanowić podstawę do zmiany terminu i wysokości wynagrodzenia zgodnie z postanowieniami § 7 Umowy.
- - ust. 3 - Zmiany wynikające z poleceń, o których mowa w ust. 1, wymagają sporządzenia aneksu do Umowy z zastrzeżeniem, iż zmiany wykraczające poza określenie przedmiotu zamówienia będą wymagały zawarcia odrębnej Umowy zgodnie z paragrafem 2 ustęp 7 Umowy.
- - ust. 4 - Podstawą do wydania polecenia, o którym mowa w ust. 1 będzie każdorazowo protokół konieczności, którego definicję zawiera ust. 7, zawierający szczegółowe uzasadnienie konieczności wykonania robót (lub rezygnacji z części robót) objętych poleceniem.Podpisany przez upoważnione osoby protokół konieczności stanowić będzie załącznik do wydanego polecenia,
- - ust. 5 – Wykonawca nie wprowadzi jakichkolwiek zmian jakości i ilości robót bez pisemnego polecenia zamawiającego,
- - ust. 6 – Roboty dodatkowe wykonane przez Wykonawcę bez pisemnej zgody Zamawiającego, wykonane zostaną na koszt i ryzyko Wykonawcy bez prawa domagania się ich rozliczenia na jakiejkolwiek podstawie prawnej,
- - ust. 7 – Protokół konieczności – dokument określający zakres rzeczowo – finansowy zmian w zakresie robót budowlanych w celu prawidłowej realizacji przedmiotu Umowy, sporządzany w przypadku wystąpienia robot dodatkowych, zamiennych lub potrzeby zaniechania wykonania niektórych robót (rezygnacja z części robót), w celu prawidłowej realizacji przedmiotu Umowy.
dowód: umowa k. 11 - 27,
Autorem projektu branży elektrycznej była N. M.. Jej podwykonawcą był R. Ł.. Powód zwrócił mu uwagę, że w projekcie nie ma zabezpieczenia zasilania awaryjnego w sali cięć – tzw. (...). Powinna być ona wyposażona w zasilanie podstawowe, a poza tym generator oraz (...). Podtrzymuje on zasilanie,gdy dwa poprzednie systemy zawiodą. R. Ł. zakładał, że (...) już istnieje i dlatego w projekcie nie był on przewidziany. W związku z tym prace dodatkowe miały polegać na: wymianie wewnętrznych linii zasilających, rozbudowie tablicy rozdzielczej sali cięć i doprowadzeniu do niej (...). Personel medyczny chciał też dodatkowe obwody i gniazdka. R. Ł. mówił pracownikom powoda, że wszystkie takie prace powinny być zatwierdzone przez inwestora.
Odbyło się spotkanie z udziałem powoda oraz obu inspektorów nadzoru: branży budowlanej – R. C. i sanitarnej – J. Z.. W dniu 14 lipca 2016r. sporządzono „Protokół konieczności nr 2”, który podpisały te osoby. Stwierdzono w nim,że roboty dodatkowe ujęte w załączniku nr 3 do tego (...), wynikły z niewłaściwych założeń projektowych. Przyczyną tego był „wykonany niepełny zakres prac projektowych, a zarazem brak wyceny tych robót w kosztorysie ofertowym wykonawcy”.
Dyrektor ZOZ M. B. nie brała udziału w tym spotkaniu. Na „Protokole konieczności nr 2” nie ma jej podpisu, dowód: zeznania świadków: R. C. k. 153 v – 154, J. Z. k. 154 - 155, R. Ł. k. 155 – 156, M. B. k. 209 v - 211, przesłuchanie powoda k. 211 – 212 v, protokół konieczności k. 84, pisma k. 85- 87,
Po sporządzeniu „Protokołu konieczności numer 2” odbyło się kilka spotkań z dyrektor M. B..Kategorycznie odmawiała ona podpisania tego dokumentu. Mówiła, że go nie przyjmie,że na nic się nie zgadza, że nie ma pieniędzy na dodatkowe prace,że za nie nie zapłaci, bo ich nie zlecała. Mówiła,że wszystko ma być wykonane tak, jak w pierwotnym projekcie. Powód wykorzystał moment, gdy dyrektor nie było w gabinecie i złożył (...) w jej sekretariacie, uzyskując na kopii potwierdzenie wpływu. Gdy dyrektor przychodziła na plac budowy, to także mówiła, że nie zapłaci za prace dodatkowe. Pytała kto kazał je robić.
Powód twierdzi, że na swój koszt wykonał prace wynikające z „Protokołu dodatkowego nr 2 ” - oprócz zamontowania urządzenia (...). Nie zostało ono zakupione. Jak twierdzi powód, niektóre z tych prac wykonał już przed sporządzeniem tego (...).
W dniu 7 listopada 2016r. odbył się odbiór prac objętych umową z 29 marca 2016r. oraz aneksem numer (...) z dnia 2 września 2016r. Powód usunął ujawnione wówczas usterki, co potwierdzono protokołem z dnia 8 grudnia 2016r. Powód wystawił fakturę numer (...) z dnia 8 grudnia 2016r. na kwotę 306.522,50 zł. Pismem z dnia 20 stycznia 2017r. powód wzywał pozwanego do zapłaty tej kwoty. Następnie, wobec braku zapłaty części ceny, dnia 3 marca 2017r. złożył pozew w postępowaniu nakazowym w którym domagał się zapłaty kwoty 106.522,50 zł. W dniu 29 marca 2017r. sąd uwzględnił to żądanie.
Nie było odbioru prac dodatkowych. Do chwili obecnej powód nie wystawił za nie faktury.
dowód: zeznania świadków: R. C. k. 153 v, J. Z. k. 154 v, M. B. k. 209 v – 211, przesłuchanie powoda k. 211 v - 212, protokoły k. 28 – 32, akta I Nc 177/17: pozew k. 2 – 5, faktura k. 87,wezwanie do zapłaty k. 89, nakaz zapłaty k. 106,
Sąd zważył, co następuje
Strony łączyła umowa o roboty budowlane. Zgodnie z art. 647 k.c. (kodeku cywilnego) przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. W niniejszej sprawie umowa została zawarta w trybie przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo zamówień publicznych.
Powód powoływał się na to,że w trakcie wykonywania umowy zaistniała konieczność wykonania prac dodatkowych, które wynikały z błędów popełnionych przez projektanta branży elektrycznej. Zgodnie z 6 ust. 3 podstawą zezwalającą powodowi na wykonanie tych prac byłby aneks do umowy lub odrębna umowa. Żaden taki dokument nie został sporządzony. Powód twierdzi, że mimo to prace wykonał. Jeżeli rzeczywiście tak się stało, to zgodnie z paragrafem 6 ust. 6 umowy zrobił to na własny koszt i nie może domagać się od pozwanego zapłaty.
Błędna jest argumentacja powoda,że stanowisko projektanta oraz inspektorów nadzoru było dla niego podstawą do wykonania prac. Powód zeznał: „Dla mnie inwestorem jest też inspektor nadzoru oraz projektant. Pani dyrektor jest dyrektorem szpitala, ale po to zatrudnia fachowców, aby oni prowadzili budowę” oraz „ Poza tym, uważałem,że skoro inspektor nadzoru i projektant kazali mi coś robić, to nikt tego nie podważy” – k. 212. Zgodnie z art. 355 § 1 k.c. dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność). Stosownie do paragrafu 2 tego artykułu należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Powód prowadzi działalność gospodarczą w branży budowlanej. Powinien więc rozróżniać uczestników procesu inwestycyjnego oraz ich role. Powinien wiedzieć jakie kompetencje ma: inwestor, projektant oraz inspektorzy nadzoru.
Kogo i jakie polecenia są dla niego wiążące. W jakiej formie mają być mu przekazane dla osiągniecia tego celu. Powód jest profesjonalistą w tej dziedzinie obrotu gospodarczego i dlatego taki wymóg można mu stawiać. Skoro powód nie odróżnia tych osób i ich kompetencji, to jego obciążają skutki tej niewiedzy. Nie wykonuje zobowiązania z należytą starannością. Jego obciąża jej brak.
Te same uwagi należy odnieść do lekceważenia przez powoda postanowień umowy. Zeznał on bowiem na jej temat: „Znam treść paragrafów 5, 6, 7, gdyż są one w każdej umowie. W każdej umowie jest też paragraf, w którym ja zobowiązuję się do wykonania prac zgodnie ze sztuką budowlaną i on jest dla mnie najważniejszy” – k. 212. Powód w sposób wybiórczy traktuje umowę łączącą strony i ustala, które jej postanowienia są dla niego wiążące. Z pewnością był on zobowiązany do wykonania prac zgodnie ze sztuką budowlaną. Nakaz taki wynika chociażby z art. 647 k.c. oraz obowiązku dochowania należytej staranności w wykonaniu zobowiązania. Dotyczy to jednak prac, które były objęte umową, a nie tych spoza jej zakresu.
Nie jest zasadny argument przytaczany przez powoda,że gdyby nie wykonał prac dodatkowych, to inspektorzy nadzoru by ich nie odebrali i nie pozwolili dalej prowadzić robót – k. 212 v. Idąc dalej tym tokiem rozumowania, mogłoby dojść do tego,że całe zadanie nie byłoby odebrane i powód nie otrzymałby zapłaty. Rozumowanie to jest błędne dlatego, że powód był zobowiązany do wykonania prac zgodnie z pierwotny projektem. Tego bowiem dotyczyła umowa z 29 marca 2016r. Jeżeli więc w związku z tym powód miał wykonać coś, co jego zdaniem było niezgodne z zasadami sztuki budowlanej, to konsekwencje tego faktu obciążałyby inwestora. Nie mógłby on mieć jakichkolwiek pretensji do powoda. O błędności rozumowania powoda świadczy także fakt,że w ogóle nie odbył się odbiór prac dodatkowych, które miały wynikać z „Protokołu konieczności nr 2”. W sensie prawnym w ogóle one nie istniały, a mimo to zadanie zostało przez inwestora odebrane i powód otrzymał zapłatę. Nie ma tu znaczenia,że nastąpiło to z opóźnieniem. Istotne jest,że pozwany nie kwestionował tego,że powód wykonał prace objęte umową z dnia 29 marca 2016r.
Bagatelizując, a wręcz pomijając, rolę dyrektora ZOZ jako przedstawiciela inwestora, powód sam popada w sprzeczność. Z jednej bowiem strony starał się stworzyć wrażenie,że od dyrektora nic nie zależało, bo wiążące dla niego było zdanie projektanta, inspektorów nadzoru oraz zasady sztuki budowlanej, a z drugiej strony w swoich zeznaniach opisywał próby uzyskania zgody dyrektora na prace dodatkowe. Można by więc zapytać dlaczego tak zabiegał o tę zgodę, skoro nie miała ona żadnego znaczenia ? Powód zdawał sobie doskonale sprawę,że tak nie było. Sam bowiem zeznał,że: „Pomimo świadomości, że pani dyrektor nie zgodzi się, to ja wykonywałem dalsze prace” – k. 212.
Sporządzenie „Protokołu konieczności” także nie upoważniało powoda do wykonywania prac dodatkowych. Wynika to nie tylko z treści umowy, ale także i z samych zeznań powoda dotyczących zabiegania o zgodę pani dyrektor. Należy też zwrócić uwagę,że w tym przypadku w istocie nie powstał dokument – protokół konieczności - który rodziłby skutki określone w umowie, skoro nie został on podpisany przez inwestora. Wymóg podpisania przez „upoważnione osoby” wynikał z paragrafu 6 ust. 4 umowy. Prawidłowo sporządzony protokół konieczności był natomiast koniecznym warunkiem do zawarcia aneksu do umowy lub odrębnej umowy.
Z „Protokołu końcowego odbioru robót” z dnia 7 listopada 2016r. wynika,że roboty będące przedmiotem tej czynności zostały wykonane, między innymi, na podstawie aneksu nr (...) z dnia 2 września 2016r. – k. 28. Powód miał więc świadomość,że jakiekolwiek zmiany wymagają sporządzenia aneksu. Mimo to, w toku przesłuchania w charakterze strony zupełnie bagatelizował ten fakt, chociaż potwierdzał,że ma świadomość istnienia w umowie paragrafu 6.
Powód doskonale zdaje sobie sprawę, że nie było aneksu do umowy lub odrębnej umowy, która upoważniałaby go do wykonania prac dodatkowych objętych żądaniem niniejszego pozwu. Jako podstawę prawną roszczenia wskazał bowiem przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – k. 211. Regulacje te także nie dają jednak podstawy do uwzględnienia żądania.
Zachowanie powoda polegało na spełnieniu świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa prawna świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Do świadczenia nienależnego stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – art. 410 § 1 k.c.
Żądanie powoda nie może być uwzględnione na tej podstawie prawnej. Zgodnie z art. 411 pkt 1 k.c. nie może bowiem żądać zwrotu świadczenia ten, kto wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynność prawnej. Powód wiedział,że nie był do świadczenia zobowiązany wobec braku zgody inwestora, która musiałaby mieć formę aneksu do umowy lub odrębnej umowy. Mimo to zdecydował się wykonać prace dodatkowe – jak twierdzi. Należy ponownie przytoczyć słowa powoda: „Pomimo świadomości, że pani dyrektor nie zgodzi się, to ja wykonywałem dalsze prace”. Zasada określona w art. 411 pkt 1 k.c. znajduje odbicie w paragrafie 6 ust. 6 umowy. Powód tym bardziej więc miał świadomość,że nie będzie mógł domagać się zapłaty.
Nie dawało podstawy do uwzględnienia powództwa także twierdzenie powoda, że „w tej sprawie sytuacja była nadzwyczajna, bo projektant zgłosił potrzebę zmiany projektu i zostało to również potwierdzone przez inspektorów nadzoru” – k. 211. Twierdzenie to nie tworzy jakiejś odrębnej podstawy dochodzenia roszczenia. Wręcz przeciwnie. Takie „nadzwyczajne sytuacje” zostały przewidziane w umowie i dlatego wprowadzono do niej tryb określony w paragrafie 6.
Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wykazane przez strony poprzez zeznania świadków: R. C., J. Z., R. Ł., M. B., przesłuchanie powoda – częściowo - oraz poprzez dokumenty. Dowody te są spójne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą logiczną niesprzeczną całość. Z tej przyczyny sąd dał im w pełni wiarę. Fragmenty zeznań powoda, którym sąd jej nie dał, zostały już wcześniej omówione.
Skoro powód nie był zobowiązany do spełnienia świadczenia, to sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia wartości i konieczności robót dodatkowych wykonanych na podstawie „Protokołu konieczności nr 2” - k. 212 v.
W wyroku sąd określił nazwę pozwanego zgodnie z wpisem zawartym w Krajowym Rejestrze Sądowym – „ Zespół (...) w C. ”. Określenie „ Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej” nie stanowi jej części składowej.
Skoro powód przegrał sprawę, to na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. (kodeksu postępowania cywilnego) sąd zasądził od niego zwrot kosztów procesu na rzecz pozwanego. Składało się nie wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5.400 zł. Jego wysokość ustalono na postawie paragrafu 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015., poz. 1804 ze zmianami).