Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11-12-2014 Sąd oddalił wniosek o odrzucenie pozwu (k. 372, uzasadnienie - k. 387 – 387 v).
Zgodnie z art. 1099 § 1 k.p.c. brak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. W razie stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew lub wniosek […]. § 2 stanowi, że brak jurysdykcji krajowej jest przyczyną nieważności postępowania.
Przepis ten nakłada na sąd obowiązek badania jurysdykcji z urzędu. Rozstrzygnięcie w tym zakresie sąd może podjąć na każdym etapie postępowania. Nie jest to więc okoliczność, którą sąd bierze pod uwagę wyłącznie na zarzut zgłoszony przez stronę. Może więc zdarzyć się tak, że sąd przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy i dopiero na późniejszym etapie zorientuje się, że brak jest jego jurysdykcji.
W niniejszej sprawie sąd zmienił swoje stanowisko w stosunku do tego, które zajął w postanowieniu z dnia 11-12-2014. Dokonaniu ponownej oceny jurysdykcji nie sprzeciwiał się fakt, że sąd wydał to postanowienie na skutek wniosku zgłoszonego przez pozwanego. Przystępując do merytorycznego rozpoznania sprawy sąd przyjął, że ma jurysdykcję w tym procesie. Skoro jednak został podniesiony zarzut jej braku, to sąd wydał postanowienie z dnia 11-12-2014. Jeżeli jednak sąd z urzędu ma badać jurysdykcję na każdym etapie postępowania, to na każdym też etapie może podjąć decyzję i nie jest w tym zakresie ograniczony faktem wydania wcześniejszego postanowienia. Gdyby bowiem zarzut taki nie został zgłoszony, to sąd nie wydawałby postanowienia o treści pozytywnej, lecz po prostu rozpoznawałby sprawę merytorycznie. Istnienie, czy też brak wcześniej wydanego postanowienia dotyczącego jurysdykcji, nie zamyka sądowi drogi do ponownego jej badania.
W tym miejscu powtórzyć należy, że zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22.12.2000r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych [ Dz. U. UE.L.2001.12.1 ze zmianami ] przepisy art. 8, 9, 10 mają zastosowanie do powództw wytoczonych przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne. Art. 9 ust. 1 rozporządzenia stanowi,że ubezpieczyciel mający miejsce zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego może być pozwany:
a/ przed sądy Państwa Członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, b/ w innym Państwie Członkowskim w przypadku powództw ubezpieczającego ubezpieczonego lub uposażonego z tytułu ubezpieczenia – przed sąd miejsca, w którym powód ma miejsca zamieszkania; lub c/ jeżeli jest on współubezpieczycielem, przed sąd Państwa Członkowskiego, przed który został pozwany główny ubezpieczyciel.
Art. 10 stanowi,że w odniesieniu do ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej lub ubezpieczenia nieruchomości ubezpieczyciel może być ponadto pozwany przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę [ …]
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 13.12.2007 r. [ C-463/06 ] stwierdził,że:
„ Odesłanie zawarte w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 […] do art. 9 ust. 1 lit. b tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób,że poszkodowany może wytoczyć powództwo bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi przed sądem państwa członkowskiego, w którym poszkodowany ma miejsce zamieszkania, o ile takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne i ubezpieczyciel ma siedzibę na terytorium jednego z państwa członkowskich. W istocie odesłanie to prowadzi do rozszerzenia zakresu zastosowania zasady jurysdykcyjnej właściwości sądu miejsca, w którym powód ma miejsca zamieszkania, określonej w art. 9 ust. 1 lit b tego rozporządzenia, o kategorie powodów, którzy wytaczają powództwa przeciwko ubezpieczycielowi, innych niż ubezpieczający, ubezpieczony i uposażony z tytułu ubezpieczenia, przy czym w dodatku charakter bezpośredniego powództwa poszkodowanego przeciwko ubezpieczycielowi w świetle prawa krajowego nie ma znaczenia dla takiego zastosowania. Tego typu interpretacja znajduje również oparcie w celu tego rozporządzenia, którym jest zapewnienie stronie, która jest pod względem ekonomicznym najsłabszą strona umowy, lepszej ochrony aniżeli ta, którą przyznają jej ogólne zasady jurysdykcyjne ustanowione w rozporządzeniu nr 44/2001”.
Na podstawie art. 9 ust. 1 lit. b w związku z art. 11 ust. 2 rozporządzenia poszkodowany może więc pozwać przed sąd właściwy dla swojego miejsca zamieszkania ubezpieczyciela mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, jeżeli prawo krajowe poszkodowanego zezwala na bezpośrednie pozwanie ubezpieczyciela, a nie sprawcy szkody. Prawo polskie na to zezwala. Uprawnienie takie wynika z art. 822 § 4 k.c. Przepis ten stanowi że uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela.
Rozstrzygnięcie z dnia 11-12-2014r., było jednak błędne dlatego, że sąd nie wziął pod uwagę artykułu 65 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2011. Zgodnie z tym przepisem wyżej powołanej regulacji nie stosuje się do (...). Pozwany jest natomiast podmiotem, który właśnie w tym kraju ma siedzibę.
Mając powyższe na uwadze sąd uchylił postanowienie z dnia 11-12-2014 i orzekł o odrzuceniu pozwu.
Powód był zwolniony od kosztów sądowych. Wobec takiego zakończenia sprawy brak było podstaw do obciążania nimi którejkolwiek ze stron - art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 98 § 1 k.p.c.
Pełnomocnik pozwanego wnosił o zasądzenie kosztów według norm przepisanych (k. 371). Na podstawie art. 102 k.p.c. sąd nie zasądził jednak ich zwrotu na rzecz pozwanego. Istotne znaczenie ma tu okoliczność, że sprawa zakończyła się na wstępnym etapie, bez prowadzenia postępowania dowodowego. Powód mógł też mieć subiektywne przekonanie, że sąd polski jest właściwy do rozpoznania sprawy, skoro nawet sąd okręgowy zastanawiał się nad tą kwestią i zmienił swoje pierwotne stanowisko.
Na marginesie wskazać tylko należy, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Europy (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. UE L z dnia 20-12-2012). Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 tego aktu prawnego jego przepisy mają zastosowanie wyłącznie do postępowań sądowych wszczętych w dniu 10-01-2015 lub po tej dacie.