Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu w sprawie z powództwa J. M. przeciwko (...) SA w S. o podwyższenie renty:
- I. podwyższył rentę płatną przez pozwanego na rzecz powódki, zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt I C 56/08 z kwoty 480,00 zł miesięcznie do kwoty 530,00 zł miesięcznie, począwszy od kwietnia 2012 r., płatne do dnia 10-tego każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku zwłoki w płatności,
- II. oddalił powództwo w pozostałej części,
- III. nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu należnych pozwanemu.
Sąd I instancji ustalił, że wyrokiem z 23.04.2010 r. Sąd Okręgowy we Włocławku zasądził od pozwanego (...) S.A. w S. na rzecz M. M. rentę w kwocie po 480,00 zł miesięcznie, począwszy od maja 2008r., płatną do 10 -ego każdego miesiąca.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał m.in., iż ojciec małoletniej powódki A. M., który w dniu 14.08.20007r. poniósł śmierć w wypadku samochodowym, do chwili śmierci pracował w firmie (...) w G. na stanowisku specjalisty ds. kontraktacji i skupu. Pracował tam od dnia 19.03.2002r. i zarabiał miesięcznie ok. 1.200,00 – 1.500,00 zł netto.
Kilka lat przed śmiercią A. M. przeszedł operacje usunięcia guza mózgu, w trakcie której uszkodzona została przysadka mózgowa i z tego powodu leczył się hormonalnie.
Poszkodowany, z uwagi na przebytą operację i podjęte leczenie, otrzymywał rentę w wysokości 570,00 zł miesięcznie, która stanowiła jego dodatkowe źródło dochodu.
J. M. na rok przed śmiercią męża podjęła pracę w sklepie (...) w G. na stanowisku specjalisty ds. wyposażenia domu. Na stanowisko to awansowała ze stanowiska sprzedawcy.
Przed śmiercią A. M. dochody rodzinie przynosiła też przydomowa działka o pow. 40 arów, z czego ok. 30 arów było przeznaczone na uprawy ogrodnicze. Uzyskiwali z tego tytułu bliżej nie ustalone dochody, które przeznaczali m.in. na budowę domu. Ponadto małżonkowie M. na własne potrzeby hodowali drób. Produkcja ogrodnicza wymagała dużych nakładów pracy i wykonywana była osobiście przez A. M., który miał doświadczenie w produkcji rolnej i niezbędną wiedzę, ukończył bowiem studia na Akademii Rolniczej w B..
Po śmierci A. M. przyznano powódce i jej matce J. M. rentę rodzinną w łącznej kwocie 527,58 zł.
M. M. w dniu (...) skończyła 17 lat. Obecnie jest uczennicą drugiej klasy (...) Liceum Ogólnokształcącego (...) w G.. W przyszłym roku powódka przystąpi do egzaminów maturalnych, a po pomyślnym ich zdaniu zamierza ubiegać się o przyjęcie na studia o kierunku politechnicznym. Chciałaby pobierać dodatkowe lekcje z matematyki i fizyki i brać udział w olimpiadach.
Latem 2011r. pogorszył się stan zdrowia powódki. Przez długi okres czasu występował u powódki katar i kaszel. We wrześniu 2011r. powódka zgłosiła się na wizytę do Prywatnego Gabinetu (...). Przeprowadzone w gabinecie testy wykazały, ze małoletnia powódka jest uczulona na bylicę. Od tego czasu powódka jest pod stałą kontrolą alergologa i zażywa okresowo leki. Za każdą wizytę lekarską matka małoletniej powódki płaci po 100,00 zł. Koszt zakupu leków na 1 miesiąc wynosi od 200,00 zł do 300,00 zł.
Powódka M. M. jest nastolatką i ma coraz większe potrzeby. Dotyczy to zwłaszcza zakupu kosmetyków, odzieży oraz wydatków związanych z uczestniczeniem w życiu kulturalnym i towarzyskim. Małoletnia powódka po śmierci ojca zamknęła się w sobie i niechętnie utrzymywała kontakty ze swoimi rówieśnikami. Obecnie coraz bardziej angażuje się w życie towarzyskie (uczestniczy w spotkaniach i różnego typu imprezach). Wydatki miesięczne, jakie ponosi J. M. w związku z utrzymaniem córki M. poza artykułami spożywczymi wynoszą około 568,00 zł. Do tych kosztów dochodzą jeszcze okresowe wydatki związane z wizytami u alergologa oraz zakupem leków.
Matka małoletniej powódki J. M. jest aktualnie zatrudniona w supermarkecie (...) w G. i jej wynagrodzenie brutto wynosi 1.500,00 zł.
J. M. ma na utrzymaniu jeszcze córkę z poprzedniego małżeństwa N. B., która obecnie jest studentką Wydziału (...) Uniwersytetu (...) w T. oraz Wydziału (...) Są to studia stacjonarne. N. B. od swojego ojca otrzymuje po 350,00 zł miesięcznie alimentów. Matka przekazuje jej co miesiąc od 400,00 – 500,00 zł.
J. M. zamieszkuje wraz z córką M. oraz córką N. B. w domu jednorodzinnym, położonym w N., który nie jest jeszcze wykończony. Ponosi wydatki związane z zakupem węgla (ok.800 zł), uiszczaniem opłat za wodę (ok.11 zł), energię (ok. 263,39 zł), usługi kominiarskie, podatku od nieruchomości (75 zł na kwartał), opłaty za telefon i internet (ok.100 zł), wynajem pracowników do cięcia drewna i koszenia trawy, oraz na zakup leków i biletu miesięcznego dla siebie (150 zł + 76 zł).
Aktualnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wypłaca J. M. rentę rodzinną w wysokości 728,18. Renta ta podlega podziałowi na dwie osoby po 364,09 zł. Do renty rodzinnej uprawnione są: J. M. i M. M..
Zmiana wysokości renty ustalonej w oparciu o art. 446 §2 k.c. jest dopuszczalna wyłącznie na podstawie art. 907 §2 k.c. Przesłanki określone w art. 446 §2 k.c. oraz art. 135 k.r i o. Sąd musi jednak uwzględniać także wówczas, gdy na podstawie art. 907 §2 k.c. strona żąda zmiany wysokości lub czasu trwania renty, w związku ze zmianą stosunków.
Zgodnie z art. 907 §2 k.c., jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie.
Przesłanką żądania zmiany wysokości lub czasu trwania renty jest zmiana stosunków, a ciężar dowodu – zgodnie z art. 6 k.c. spoczywa na powodzie (wyrok SN z 05.03.1976 – III PRN 4/76, LEX Nr 14301). Zmiana stosunków musi nastąpić po dacie ustalenia uprawnienia do renty.
Renta dla małoletniej powódki została ustalona wyrokiem Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 23.04.2010r. Renta ta została ustalona na poziomie 480,00 zł.
Po tej dacie nastąpiły zmiany w zakresie potrzeb małoletniej powódki. Wzrosły wydatki związane z dorastaniem małoletniej M. M. która, jak każda młoda osoba, odczuwa potrzebę zapewnienia sobie rozrywki, bądź to poprzez udział w imprezach młodzieżowych, bądź to poprzez spotkania z rówieśnikami. Zwiększyły się ponadto jej oczekiwania co do zakupu modnej odzieży oraz kosmetyków. Ponadto powódka chciałaby korzystać z dodatkowych, prywatnych lekcji z przedmiotów ścisłych, w z związku z zamiarem podjęcia studiów na kierunku politechnicznym, na które aktualnie nie może sobie pozwolić z braku środków.
Przede wszystkim jednak pojawiły się nowe okoliczności, które nie występowały w chwili ustalania renty. Dotyczą one wystąpienia alergii u małoletniej powódki, co zostało stwierdzone we wrześniu 2011r (zaświadczenie lekarskie – k.18 akt) i pojawienia się dalszych wydatków z tym związanych.
Dlatego uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy stwierdził iż żądanie podwyższenia renty znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym, ale tylko częściowo tj. do kwoty 530 zł. Żądanie ponad wskazaną kwotę, jako bezzasadne podlegało oddaleniu.
Ponieważ koszty utrzymania małoletniej powódki wzrosły już w 2011r, co wiązało się m.in. z koniecznością podjęcia leczenia i zakupu leków, żądanie podwyższenia wysokości renty począwszy od kwietnia 2012r należało uwzględnić.
Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt.III wyroku uzasadnia przepis art. 102 k.p.c. Małoletnia powódka utrzymuje się z renty pozwanego w kwocie 480 zł oraz renty rodzinnej w kwocie 364,09 zł i nie posiada żadnych innych dochodów. Dlatego zdaniem Sądu Rejonowego istniały podstawy, aby nie obciążać jej kosztami postepowania należnymi pozwanemu.
Od powyższego wyroku apelację wniósł pozwany zaskarżając wyrok w części tj.:
- - w zakresie pkt I w całości,
- - w zakresie pkt III w całości, i zarzucając mu:
- 1. Naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny sędziowskiej polegające na uznaniu, iż w sprawie zostało wykazane, że u powódki po 23 kwietnia 2010 r. nastąpiły zmiany w zakresie jej potrzeb uzasadniające podwyższenie renty zasądzonej na podstawie art. 446 § 2 k.c. do kwoty 530 zł miesięcznie, podczas gdy powódka nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów w celu wykazania wysokości tych potrzeb, w szczególności wysokości kosztów leczenia, wydatków związanych z rozrywką i innych wydatków, np. dodatkowych lekcji,
- - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny sędziowskiej polegające na uznaniu iż otrzymywane przez powódkę do tej pory środki w kwocie 844,09 zł miesięcznie łącznie tytułem renty z art. 446 § 2 k.c. oraz renty rodzinnej nie odpowiadają potrzebom powódki w części w której zobowiązany był je zaspokajać zmarły, podczas gdy otrzymywane miesięcznie środki w wysokości 844,09 zł całkowicie odpowiadają potrzebom powódki, w zakresie w jakim do ich zaspokojenia był zobowiązany zmarły,
- - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny sędziowskiej polegające na daniu wiary zeznaniom J. M. co do faktu ponoszenia i wysokości kosztów związanych z leczeniem powódki i uczestniczeniem powódki w życiu kulturalnym i towarzyskim, podczas gdy zeznania te są niewiarygodne w szczególności w zakresie wysokości miesięcznych kosztów zakupu leków dla powódki a dodatkowo na potwierdzenie prawdziwości tych twierdzeń, powódka nie przedstawiła żadnych dowód, w szczególności rachunków, faktur, recept itp.
- - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, że możliwości zarobkowe zmarłego z uwagi na jego poważną przewlekłą chorobę nie zwiększyłyby się, a renta rodzinna otrzymywana przez powódkę w okresie po wydaniu wyroku z 23 kwietnia 2010 r. wzrosła do kwoty 364,09 zł (łącznie 728,18 zł na rzecz powódki i jej matki),
- - art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak określenia w uzasadnieniu wyroku jakie przesłanki i dowody wskazują na to, że zmarły miałby możliwości zarobkowe i majątkowe pozwalające na świadczenie na rzecz powódki kwoty 530 zł miesięcznie tytułem alimentów,
- 2. Naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to:
- - art. 446 § 2 k.c. w zw. z art. 135 k.r.i.o. poprzez całkowite pominięcie przy ocenie zasadności roszczenia o podwyższenie renty odszkodowawczej możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego, który jako osoba schorowana, od 10 lat przebywająca na rencie inwalidzkiej nie osiągałby dochodów pozwalających na alimentowanie córki w wysokości 530 zł miesięcznie,
- - art. 907 § 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że zmieniły się stosunki w sposób uzasadniający podwyższenie renty do kwoty 530 zł, podczas gdy powódka nie wykazała czy i w jakim zakresie zwiększyły się jej potrzeby oraz czy możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego uzasadniały podwyższenie renty do wskazanej kwoty.
Wskazując na powyższe podstawy, pozwany wniósł:
- - o zmianę wyroku w zaskarżonej części, poprzez oddalenie powództwa w części zaskarżonej oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję według norm przepisanych, ewentualnie
- - o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu przy uwzględnieniu kosztów procesu za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja wniesiona przez pozwanego jest nieuzasadniona a zarzuty w niej zawarte nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o dowody przeprowadzone przed tym sądem, a dokonując ich oceny nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy ustalenia te w całej rozciągłości podziela i czyni je własnymi. Sąd I instancji zastosował również w sposób prawidłowy przepisy prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wadliwych ustaleń Sądu I instancji stwierdzić należy co następuje:
Nie jest wystarczającym uzasadnieniem naruszenia normy art. 233 § 1 kpc przedstawienie przez stronę skarżącą własnej oceny dowodów i wyrażenie dezaprobaty dla oceny prezentowanej przez Sąd I instancji. Skarżący ma obowiązek wykazania naruszenia przez Sąd paradygmatu oceny wynikającej z art. 233 § 1 kpc, a zatem wykazanie, że Sąd a quo wywiódł z materiału procesowego wnioski sprzeczne z zasadami logiki lub doświadczenia życiowego, względnie pominął w swojej ocenie istotne dla rozstrzygnięcia wnioski wynikające z konkretnych dowodów - grupy dowodów.
W ocenie Sądu Okręgowego pozwany nie wykazał skutecznie w apelacji aby Sąd I instancji dopuścił się obrazy art. 233 § 1 kpc o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Sąd Rejonowy oparł swoje ustalenia w dużym stopniu w oparciu o dowód z przesłuchania matki powódki. Dowód z przesłuchania stron ma charakter dowodu subsydiarnego. Powinien być przeprowadzony jedynie wówczas, gdy za pomocą innych środków dowodowych nie zostały dostatecznie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie należy dopuszczać dowodu z przesłuchania stron jeżeli sąd za pomocą innych środków dowodowych wyrobi sobie przekonanie co do stanu faktycznego i zgłoszonym przez strony żądań.
Sąd nie tylko nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku dowodowego ale ewentualne przeprowadzenie dowodu w takiej sytuacji miałoby charakter uchybienia procesowego. Jeśli w ocenie strony pozwanej dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron stanowiło uchybienie procesowe należało zgłosić zastrzeżenie w trybie art. 162 kpc. Nie może budzić najmniejszych wątpliwości w świetle orzecznictwa sądowego i stanowiska doktryny, że dyspozycją tego przepisu objęte są również postanowienia Sądu w zakresie dopuszczenia dowodów, a także to, że utrata tego zarzutu jest bezpowrotna w dalszym toku postępowania, a więc także w postępowaniu apelacyjnym, chyba że chodzi o przepisy prawa procesowego, których naruszenie sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu, albo że strona nie zgłosiła zastrzeżeń bez swej winy. Zarzut tego rodzaju nie został postawiony. Jeśli zaś dowód z przesłuchania stron został dopuszczony, powinien zostać oceniony przez Sąd.
Dowodem, w oparciu o który Sąd Rejonowy ustalił potrzeby małoletniej, a w szczególności zwiększone koszty utrzymania był właśnie dowód z przesłuchania matki małoletniej powódki oraz zaświadczenie od lekarza alergologa. W ocenie Sądu Okręgowego nic nie stało na przeszkodzie aby wobec wiarygodności powyższych dowodów oprzeć w oparciu o nie ustalenia. Zarzut pozwanego, że zeznania J. M. są niewiarygodne nie został uzasadniony. Jeśli założyć, że wynikająca z wyroku z dnia 23 kwietnia 2010 roku renta była adekwatna do potrzeb małoletniej, a po tej dacie ujawniły się dalsze koszty związane z jej utrzymaniem należało przyjąć, że potrzeby wzrosły, a skoro tak to zaistniały przesłanki do podwyższenia renty. Brak też przesłanek, by przyjąć aby którykolwiek z wydatków uzasadniający przyznanie renty w 2010 roku stał się nieaktualny, bądź aby uległ zmniejszeniu.
Biorąc pod uwagę powszechnie wiadomy wzrost cen należy założyć, że dotychczas ponoszone koszty np. z tytułu wyżywienia utrzymywały się co najmniej na tym samym poziomie. W momencie orzekania o rencie w roku 2010 powódka miała prawo do renty rodzinnej. Wzrost wysokości tej renty na przestrzeni 2 lat co najwyżej równoważył wzrost cen. Dlatego zasadnie można przyjąć, że nowe usprawiedliwione potrzeby uzasadniają podwyższenie renty w stopniu przyjętym przez Sąd I instancji. Kolejno podnieść należy, że z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynikało, że zmarły ojciec małoletniej pracował, otrzymywał rentę, a także dodatkowy dochód z tytułu upraw. W tej sytuacji jeśli dochód z tytułu zatrudnienia i renty to kwota około 1770-2070 zł netto, oraz bliżej nie ustalony dochód z upraw, to z całą pewnością możliwości zarobkowe ojca małoletniej pozwalałyby na płacenie alimentów w kwocie 530 zł miesięcznie.
Zarzut naruszenia art. 328 § 2 kpc nie jest uzasadniony, bowiem Sąd Rejonowy dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził stosowną ocenę prawną. Sfera motywacyjna orzeczenia jest na tyle jasne, że możliwe było poddanie jej ocenie instancyjnej.
W dalszym ciągu za chybiony uznać należy zarzut naruszenia art. 446 § 2 kc w zw. z art. 135 krio bowiem możliwości zarobkowe zmarłego pozwalałyby na płacenie renty alimentacyjnej w wysokości 530 zł. Również nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 907 § 2 kc w zw. z art. 6 kc bowiem wzrost kosztów utrzymania z tytułu leczenia samej alergii uzasadniał podwyższenie renty o 50 zł miesięcznie. Niewątpliwie przy tym leczenie alergii u powódki pochłania koszty nierównomierne w poszczególnych miesiącach w skali całego roku.
Mając na uwadze powyższe apelację jako nieuzasadnioną należało oddalić podstawie art. 385 kpc.