Uzasadnienie
Wnioskodawczyni B. K. (1) wnosiła o dokonanie podziału majątku wspólnego jej i byłego męża L. K. w ten sposób, aby składnik majątkowe znajdujące się w je posiadaniu przyznać jej ze stosowną dopłatą ze strony uczestnika postępowania. Wnosiła również o zasądzenie od uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Uczestnik postępowania L. K. przychylał się do wniosku, co do zasady, jednakże wnosił o ustalenie, że on przyczynił się do powstania majątku wspólnego w 3/4 częściach. Wnosił również o zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd ustalił i zważył, co następuje
B. K. (1) i L. K. związek małżeński zawarli w dniu 12 lutego 1994 roku. Wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 27 grudnia 2011 roku wydanym w sprawie sygn. akt (...), małżeństwo zainteresowanych zostało rozwiązane przez rozwód bez orzekania o winie stron (akta w załączeniu). Ze związku małżeńskiego zainteresowani mają dwóch synów, z których Ł. K. jest jeszcze małoletni. Wyrok rozwodowy uprawomocnił się dnia 18 stycznia 2012 roku i z tą datą ustała między zainteresowanymi ustawowa wspólność małżeńska powstała z chwilą zawarcia związku małżeńskiego (art. 31 kro).
Zgodnie z przepisami art. 567 § 3 kpc w zw. z art. 684 kpc w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd ustala skład i wartość dorobku ulegającemu podziałowi. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (art. 31 § 1 kro). Do majątku wspólnego należą w szczególności: pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków (art. 31 § 2 kro).
Podstawą do ustalenia składu majątku wspólnego zainteresowanych były ich zgodne oświadczenia w tym zakresie, dokumenty i zeznania przesłuchanych w sprawie świadków. Wnioskodawczyni we wniosku i potem w trakcie postępowania wskazywała szczegółowo, które składniki majątkowe są jej zdaniem majątkiem wspólnym zainteresowanych. Również uczestnik postępowania L. K. wskazywał przedmioty nabyte przez zainteresowanych w trakcie trwania wspólności majątkowej. Oświadczenia zainteresowanych, co do składu majątku wspólnego w pewnej mierze były zbieżne. W zakresie pozostałych elementów istniał spór, dlatego też na zainteresowanych spoczywał, w myśl art. 6 kc, obowiązek dowiedzenia prawdziwości swych twierdzeń. Materiał dowodowy zgromadzony, z inicjatywy zainteresowanych w aktach sprawy dały Sądowi asumpt do poczynienia ustaleń w zakresie składu majątku wspólnego zainteresowanych.
Poza sporem w sprawie było, że w skład majątku wspólnego zainteresowanych wchodzą jedynie ruchomości oraz wierzytelność z tytułu nakładów na nieruchomość położoną w G. przy ul. (...), która stanowiła przedmiot majątku osobistego uczestnika postępowania. Sporna była jedynie przynależność poszczególnych przedmiotów do majątku wspólnego oraz zakres nakładów, jakie zostały dokonane w trakcie trwania małżeństwa zainteresowanych.
Spośród ruchomości wskazanych i wycenionych przez biegłego z zakresu towaroznawstwa M. O. (k.117-139) zainteresowani zgodnie wskazali, że zdecydowana ich większość stanowi składniki majątku wspólnego i Sąd okoliczności te przyjął za bezsporne i przyznane. Uczestnik przyznał przy tym (k.200v), że przedmioty opisane na stronie 8 i 9 opinii stanowiły składniki majątku osobistego wnioskodawczyni.
Spośród składników okazanych przez zainteresowanych w trakcie oględzin Sąd pominął dwa rowery oraz dwa złote łańcuszki z krzyżykami, bowiem stanowiły one prezenty, jakie otrzymali z okazji I Komunii Świętej synowie zainteresowanych (zeznania R. K. – k.111). w prezencie komunijnym synowie zainteresowanych otrzymali również komputery, z których obecnie pozostały tylko niektóre elementy opisane prze biegłego. Również aparat fotograficzny marki K. nie stanowi majątku wspólnego, jako że jest prezentem dla Ł. K. od jego matki chrzestnej. To, że przedmioty te stanowiły własność synów zainteresowanych podnosiła wnioskodawczyni B. K. (1), zaś uczestnik postępowania okoliczności tej nie kwestionował i nie przedstawił jakichkolwiek dowodów temu przeczących.
Także regał młodzieżowy nie przynależy do majątku wspólnego zainteresowanych, bowiem stanowi prezent od R. B. synowi zainteresowanych (k.112v). Także kuchenka turystyczna była prezentem od R. B. przekazanym swojej siostrze B. K. (1), aby mogła z niej korzystać podczas pielgrzymek.
Z zeznań świadka B. K. (2) (k.109v-110) wynika natomiast, że w posiadaniu jego brata L. znajdowała się spawarka, która stanowiła jego własność. Wnioskodawczyni okoliczności przeciwnej nie zdołała dowieść.
Przynależność do majątku wspólnego pozostałych składników majątkowych okazywanych podczas oględzin biegłego oraz tych, które zainteresowani zgłaszali, a nie okazali została potwierdzona zarówno zeznaniami zainteresowanych, jak też zeznaniami świadków i dokumentami.
W szczególności z historii rachunku bankowego uczestnika postępowania prowadzonego przez (...) w B. (k.93-99) wynika, że miesiąc przed ustaniem wspólności ustawowej na rachunku znajdowała się kwota 151,82 euro. Uczestnik przyznał natomiast, że w dacie ustania wspólności na rachunku było 100 euro (k.59) i równowartość tej kwoty liczoną wg średniego kursu euro w NBP w dacie orzekania (4,1528 zł) Sąd przyjął jako składnik majątku wspólnego.
Sąd przyjął również, jako składnik majątku wspólnego sumę 600 zł stanowiącą równowartość zezłomowanego już po ustaniu wspólności ustawowej samochodu marki O. (...) nr rej. (...) (k.125).
Sąd ustalił, że laptop marki A. (...) stanowi składnik majątku wspólnego, bowiem nabyty został w trakcie trwania wspólności majątkowej (w dniu 26 sierpnia 2011 roku), a brak dowodów na to, by stanowił przedmiot darowizny na rzecz kogokolwiek z rodziny zainteresowanych.
Mimo braku okazania w trakcie oględzin Sąd przyjął, że składnikiem majątku wspólnego są obrączki ślubne, które znajdują się w posiadaniu wnioskodawczyni (k.58v).
Wśród składników majątku wspólnego zainteresowanych jest też wierzytelność z tytułu nakładów na nieruchomość położoną w G. przy ul. (...), która stanowiła przedmiot majątku osobistego uczestnika postępowania. Zakres i wartość tych nakładów został ustalony w oparciu o opinię biegłego z zakresu budownictwa P. K. (k.176-186). W opinii biegły wskazał te wszystkie elementy i prace, które – co zostało potwierdzone zeznaniami zainteresowanych i świadków, zostały wykonane w trakcie trwania małżeństwa B. i L. K..
Wnioskodawczyni podnosiła przy tym, że część z tych prac sfinansował oraz wykonał jej brat R. B., a nadto darował jej wiele rzeczy ruchomych, które zostały uznane za składniki majątku. Dotyczyło to np. wykonania instalacji elektrycznej w garażu, ale również karniszy, oświetlenia, drewna na ogrodzenie, mebli kuchennych, zlewozmywaka, butli gazowej. Wskazać należy, że darowizny dokonywane przez R. B., w tym koszt materiału i wykonanie instalacji w garażu oraz ruchomości – elementy wyposażenia domu (okoliczność przez uczestnika niekwestionowana) nie były przeznaczone wyłącznie B. K. (1), tak aby zasiliły jej majątek osobisty, a służyć miały zaspokojeniu potrzeb jej rodziny. Świadek R. B. w swych zeznaniach (k.112v) wskazał, że dawał te przedmioty siostrze, aby „mogli jakoś żyć”. Jasno z tego wynika, że były one przeznaczone dla obojga zainteresowanych tworzących wówczas rodzinę. Dlatego też zasadnym jest przyjęcie, że stanowiły przedmioty majątku wspólnego zainteresowanych.
To samo dotyczy kosztów zakupu i instalacji pieca, który pokryła matka uczestnika postępowania. Również ta darowizna służyć miała zaspokojeniu potrzeb rodziny mieszkającej w domu ogrzewanym tym piecem.
Zainteresowani toczyli również spór wokół tego czy samochód osobowy marki O. (...) nr rej. (...) stanowi majątek wspólny czy też osobisty wnioskodawczyni.
Wnioskodawczyni podnosiła, że jest on jej majątkiem osobistym, bowiem nabyła go za środki otrzymane w drodze darowizny od brata R. B..
Uczestnik postępowania wskazywał zaś, że skoro samochód został kupiony w trakcie trwania małżeństwa zainteresowanych to jest on ich majątkiem wspólnym. Wskazywał również, że pieniądze na zakup samochodu pochodziły z jego pracy zarobkowej w Belgii.
Pojazd ten został nabyty w dniu 3 października 2010 roku (k.228), a więc w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej. Dowody przedstawione do oceny Sądu przez wnioskodawczynię przekonują o tym, że pieniądze na jego zakup przekazał R. B. (zeznania R. B. i W. B. – k. 244v-245), jednakże zeznania te przeczą temu, że wnioskodawczyni otrzymała od brata darowiznę kwoty pieniężnej, za którą nabyła samochód. Obaj wskazani świadkowie zeznali stanowczo, że pieniądze na zakup samochodu stanowiły pożyczkę, którą wnioskodawczyni miała zwrócić w miarę osiąganych dochodów oraz częściowo poprzez starania o dom R. B. w W..
Tak więc nie sposób przyjąć – jak chciała tego wnioskodawczyni, że samochód ten nabyty za pieniądze pochodzące z majątku osobistego (otrzymane w darowiźnie) stanowił jej majątek osobisty. Pożyczka na zakup samochodu obciąża co prawda majątek wspólny zainteresowanych, jednakże wniosku o rozliczenie spłaconego długu małżeńskiego pełnomocnik wnioskodawczyni nie złożył.
Zgodnie z art. 50¹ kro w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepis ten nie wyłącza zastosowania art. 43 § 2 i 3 kro.
Art. 43 § 1 kro stanowi, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Norma § 2 tegoż przepisu stanowi, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 3 kro).
W sprawie niniejszej uczestnik postępowania złożył wniosek o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym wskazując, że on przyczynił się do powstania majątku wspólnego w ¾ częściach, zaś wnioskodawczyni w ¼ części.
Uzasadniając swój wniosek podnosił (k.40-42), że wnioskodawczyni w trakcie trwania małżeństwa nie przyczyniała się do zaspokajania potrzeb rodziny. Wskazał, że przez cały okres małżeństwa wnioskodawczyni nie poczyniła jakichkolwiek nakładów finansowych na wspólny majątek, nigdy nie podjęła żadnej pracy i rodzina była utrzymywana wyłącznie przez L. K.. Podał, że pracując za granicą przekazywał wnioskodawczyni środki pieniężne na edukację jej i dzieci oraz coroczne wczasy i pielgrzymki. Wskazał, że kupił samochód osobowy, który B. K. (1) dwukrotnie uszkodziła, a on musiał pokrywać koszty naprawy. Podkreślał, że wiele prac remontowych w jego domu wykonanych zostało prze niego osobiście.
Biorąc pod uwagę reguły zawarte w art. 43 kro, stwierdzić należy, że ustalenie różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy jedno z byłych małżonków w ogóle nie przyczynia się do tworzenia dorobku, czyni to w stopniu minimalnym, bądź też trwoni go w sposób wskazujący na chęć zaspokojenia wyłącznie własnych potrzeb i to takich, które w racjonalnym ujęciu nie są niezbędne jednemu z małżonków.
W sprawie niniejszej ustalenia poczynione w toku niniejszego postępowania nie potwierdzają istnienia okoliczności, które nakazywałyby poczynienie ustaleń, co do nierównych udziałów zainteresowanych w majątku wspólnym. Materiał dowodowy nie wskazuje na rażące zachowania jednego tylko z zainteresowanych, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku L. K.. Dowody, które przedstawił Sądowi uczestnik postępowania nie potwierdzają, aby wnioskodawczyni trwoniła majątek wspólny, aby zupełnie nie przyczyniała się do jego powstania.
Wnioskodawczyni wnosząc o oddalenie wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym wskazywała, że w trakcie małżeństwa początkowo nie pracowała i pozostawała na utrzymaniu męża, bowiem dzieci były zbyt małe i nie miał ich z kim zostawić. Podała również (k.58), że w późniejszym okresie pracował dorywczo, głównie sprzątała, a następnie została zatrudniona na stałe w Domu Opieki Społecznej w S.. Teraz wnioskodawczyni pracuje w Zakładzie (...) w S..
Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków (B. K. (2) k.109v-110, A. N. k.111, R. K. k.111, R. B. – k. 112) wynika istotnie, że wnioskodawczyni przez pewien okres pozostawała na wyłącznym utrzymaniu męża. Wszyscy świadkowie potwierdzili jednakże fakt jej zatrudnienia w (...) oraz w szpitalu. Nawet świadek B. K. (2) (brat uczestnika), który początkowo wskazywał, że wnioskodawczyni pracował tylko dorywczo i to przez bardzo krótkie okresy, ostatecznie potwierdził, że wnioskodawczyni wykonywała takie zatrudnienie. Z relacji świadków wynika również, że uczestnik przesyłał z Belgii, gdzie pracował pieniądze na utrzymanie rodziny, jak też na pokrycie wydatków związanych z edukacją żony i dzieci oraz prac remontowych w domu, aczkolwiek środki te nie były wystarczające. Świadek R. B. wskazywał, że wiele rzeczy on finansował, ponieważ zainteresowani nie mieli pieniędzy. Chodziło zarówno o pokrycie kosztów niektórych prac, jak też spłat zakupionych rzeczy czy wreszcie finansowania ważnych rodzinnych uroczystości.
Również świadek R. K. potwierdził, że R. B. partycypował np. w spłacie rat za kupiony skuter. Świadek B. K. (2) wskazywał natomiast, że jego i uczestnika matka sfinansowała zakup pieca, bowiem zainteresowani nie mieli na to pieniędzy.
Wszystkie te okoliczności wykluczają, zdaniem Sądu, możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym zainteresowanych i wniosek uczestnika postępowania podlega oddaleniu. Okoliczności przez niego podnoszone nie potwierdziły się.
Wnioskodawczyni wykonując zatrudnienie przyczyniała się do powstawania majątku wspólnego. W okresie kiedy pozostawała na utrzymaniu męża sprawowała osobistą pieczę nad ich dziećmi i wysiłek wkładany w prowadzenie gospodarstwa domowego stanowi również wkład w powstanie majątku wspólnego a fakt nie świadczenia w tym czasie pracy i nie osiągania dochodów nie może być traktowany jako brak przyczyniania się do powstawania majątku wspólnego.
Należy więc w niniejszej sprawie stosować regułę wyrażoną w art. 43 § 1 kro, stąd zasadnym jest stwierdzenie, że każde z nich jest współwłaścicielem majątku opisanego w pkt. I orzeczenia z udziałami po 1/2 części.
Ustalając wartość majątku podlegającego podziałowi Sąd posiłkował się m. in. opinią biegłego z zakresu towaroznawstwa – M. O. (k.117-139, 211-215).
Biegły M. O. w swej szczegółowej opinii dokonał wyceny składników majątku wspólnego stanowiących mienie ruchome. Do ustalenia wartości poszczególnych przedmiotów przyjął obecnie obowiązujący przeciętny poziom cen detalicznych w obrocie wolnorynkowym w stanie nowym, które pomniejszył o stopień zużycia. Wycena niektórych ruchomości została dokonana szacunkowo. Do wyceny składników pochodzenia zagranicznego biegły zastosował ceny wyrobów krajowych o takich samych lub zbliżonych parametrach użytkowych. Zastosowaną przez biegłego metodę określenia wartości poszczególnych przedmiotów uznać należy za wysoce obiektywną i jedynie możliwą do przeprowadzenia.
Opinię biegłego należy uznać za bardzo obiektywną i rzetelną. Została sporządzona zgodnie z zasadami wiedzy fachowej, charakteryzuje się szczegółowością a wnioski z niej wyciągnięte poparte zostały szerokim uzasadnieniem. Opinia ta stanowiła podstawę orzekania w sprawie.
Należy podkreślić, że zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestnik postępowania ostatecznie nie kwestionowali ustaleń dokonanych przez biegłego.
Na okoliczność ustalenia wartości nakładów na nieruchomość stanowiącą przedmiot majątku osobistego L. K. opinię złożył biegły z zakresu budownictwa P. K. (k.176-186). Biegły w swej opinii określił wartość nakładów poczynionych w trakcie trwania wspólności ustawowej na nieruchomości stanowiącej majątek osobisty uczestnika postępowania.
Również tę opinię należy uznać za wysoce obiektywną i rzetelną. Została sporządzona zgodnie z zasadami wiedzy fachowej, charakteryzuje się szczegółowością a wnioski z niej wyciągnięte poparte zostały szerokim uzasadnieniem. Również ta opinia, ostatecznie nie kwestionowana przez zainteresowanych, stanowiła podstawę orzekania w sprawie
Z ustaleń poczynionych przez biegłych wynika, że wartość całego majątku wspólnego, opisanego w pkt. I orzeczenia została określona na kwotę 40 224,64 zł.
W sprawach nie unormowanych przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do podziału majątku wspólnego stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku, zaś z ich mocy (art. 1035 kc) przepisy o zniesieniu współwłasności. W tej sytuacji odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art. 212 § 2 kc stanowiący, że rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana, stosownie do okoliczności, jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych.
Dokonując podziału majątku wspólnego Sąd kierował się przede wszystkim kryterium posiadania poszczególnych składników.
Sąd ustalił, że wartość całego majątku dorobkowego zainteresowanych wynosi 40 224,63 zł. Zatem każdemu z zainteresowanych winny przypaść składniki o wartości po 20 112,32 zł. Z treści pkt III orzeczenia wynika, że wnioskodawczyni przyznano składniki majątkowe o wartości 15 408 zł, zaś uczestnikowi postępowania o wartości 24 816,64 zł. Dlatego też, stosownie do treści art. 212 § 2 kc, Sąd zasądził tytułem dopłat dla wyrównania udziałów od L. K. na rzecz B. K. (1) kwotę 4704,32 zł określając termin jej płatności (art. 212 § 3 kc).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 2 kpc rozdzielając je stosunkowo (po połowie) między zainteresowanych, zarówno w zakresie opłat sądowych, jak i wydatków.
W zakresie kosztów zastępstwa procesowego Sąd dokonał ich wzajemnego zniesienia pomiędzy zainteresowanymi.