Uzasadnienie
Powódka S. C. wnios³a pozew przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzib¹ w W. o zap³atê kwoty 22.309 z³ wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie od dnia 13 listopada 2020r. do dnia zap³aty.
W uzasadnieniu pozwu powódka podnios³a, ¿e w dniu 10 listopada 2020r. przebywaj¹c w pracy odebra³a oko³o godz. 15:30 po³¹czenie telefoniczne z numeru przypisanego do infolinii pozwanego banku, a dzwoni¹cy, który przedstawi³ siê jako pracownik banku, identyfikuj¹c powódkê, poinformowa³ o próbie wy³udzenia po¿yczki na kwotê 800 z³, próbie przelania pieniêdzy na obce konta, radz¹c blokadê konta i karty. Osoba ta poradzi³a powódce œci¹gniêcie aplikacji na telefon, która pozwoli udaremniæ atak hakerski. Powódka wykona³a wszelkie polecenia tej osoby. N. dnia powódka skontaktowa³a siê z infolini¹ banku w celu potwierdzenia blokady konta i wydania nowej karty, lecz pracownik banku nie mia³ wiedzy o jakichkolwiek atakach, a nadto wskaza³, ¿e konto jest puste, a w dniu poprzednim zlecono dyspozycjê po¿yczki na kwotê 122.500 z³. Powódka wnios³a reklamacjê do banku i zg³osi³a sprawê na Policji, do Rzecznika (...) i organu ds. ochrony danych osobowych.
Jako podstawê powództwa powódka wskaza³a art. 46 ust. 1 ustawy o us³ugach p³atniczych. Powódka argumentuje, ¿e dochowa³a wszelkich okolicznoœci zwi¹zanych z korzystaniem z internetowego systemu bankowego. U. ¿liwienie dokonania transakcji przez oszusta by³o mo¿liwe ze wzglêdu na niew³aœciwe zabezpieczenie po stronie banku i wyciek danych osobowych, którymi legitymowa³y siê osoby dokonuj¹ce transakcji na rachunku powódki. W konsekwencji osoba, która wykona³a fa³szyw¹ aplikacjê banku, a tak¿e zidentyfikowa³a powódkê, mog³a z ³atwoœci¹ uzyskaæ dane dotycz¹ce autoryzacji transakcji. D. pocz¹tkow¹ roszczenia o odsetki powódka ustali³a na podstawie reklamacji z dnia 11 listopada 2020r.
(pozew, k. 3-7)
Pozwany wniós³ o oddalenie powództwa, kwestionuj¹c powództwo co do zasady. Jego zdaniem nie dosz³o do z³amania zabezpieczeñ systemów bankowych, a wszelka procedura autoryzacyjna przebieg³a prawid³owo. Tym samym brak podstaw do przypisania bankowi naruszenia obowi¹zków starannoœci w zakresie bezpieczeñstwa depozytów klientów, w szczególnoœci nienale¿ytej ochrony serwisu transakcyjnego i aplikacji mobilnej. Pozwany podniós³, ¿e powódka zainstalowa³a na swoim urz¹dzeniu program umo¿liwiaj¹cy zdalny dostêp do urz¹dzenia i tym samym udostêpni³a osobom trzecim dane osobowe i dostêpowe do rachunku bankowego. Wszelkie transakcje zosta³y potwierdzone przez kody sms otrzymane na nr telefonu komórkowego powoda. Ewentualna mo¿liwoœæ zdobycia danych do systemu bankowego powoda przez osoby trzecie œwiadczy o ra¿¹cym niedbalstwie powódki w rozumieniu art. 46 ust. 3 ustawy o us³ugach p³atniczych w zakresie braku posiadania zabezpieczeñ antywirusowych na urz¹dzeniach mobilnych i stacjonarnych, wchodzeniu w nieznane linki b¹dŸ udostêpnianiu swoich danych osobom trzecim.
Nawet podwy¿szona starannoœæ nie nak³ada na bank obowi¹zku weryfikacji adresów IP, z których korzysta³a powódka, ani tym bardziej potwierdzenia zamiaru wykonania przelewu. Transakcje by³y autoryzowane w sposób ustalony przez bank z powodem w Regulaminie. Pozwany otrzyma³ prawid³owe dyspozycje i by³ zobowi¹zany je wykonaæ, a przed otrzymaniem dyspozycji blokady kana³ów bankowoœci elektronicznej nie ponosi odpowiedzialnoœci za prawid³owo zrealizowane transakcje. Wszelka procedura autoryzacji zosta³a przeprowadzona zgodnie z obowi¹zuj¹cymi procedurami.
Nadto, informacje o próbach wy³udzenia danych znajdowa³y siê na stronie banku. Pozwany podniós³ tak¿e, ¿e kradzie¿ to¿samoœci czy sprawstwo nieustalonej osoby trzeciej nie zosta³y do tej pory prawomocnie potwierdzone. Zdaniem pozwanego powódka nie wykaza³a okolicznoœci uzasadniaj¹cych odpowiedzialnoœæ banku. Pozwany zakwestionowa³ tak¿e legitymacjê biern¹, wskazuj¹c, ¿e podstawa ¿¹dania ma swe Ÿród³o w dzia³aniu osób trzecich, a nie banku. Pozwany podniós³ równie¿, ¿e powódka powinna pos³ugiwaæ siê danymi identyfikuj¹cymi oraz autoryzowaæ oœwiadczenia w sposób zapewniaj¹cy zachowanie ich poufnoœci, w szczególnoœci nie mo¿e ich udostêpniaæ osobom trzecim.
(odpowiedŸ na pozew, k. 45-63) (...) stan faktyczny:
Powódka S. C. jest d³ugoletnim klientem Banku (...) S.A. z siedzib¹ w W.. Z bankiem tym zawar³a m.in. umowê rachunków bankowych oraz karty debetowej z dnia 26 lutego 2016 roku. Przed listopadem 2020 roku bank sporadycznie kontaktowa³ siê z ni¹ telefonicznie, oferuj¹c ró¿ne produkty, lecz powódka nie wyra¿a³a nimi zainteresowania. Powódka korzysta³a z aplikacji telefonicznej za pomoc¹ której wykonywa³a co miesi¹c przelewy za op³aty mieszkaniowe, Internet i telewizjê kablow¹. Na rachunek powódki wp³ywa³o wynagrodzenie za pracê oraz alimenty na dzieci. Powódka nie zawiera³a umów po¿yczek ani nie dokonywa³a zakupów na raty. W dniu 10 listopada 2020 roku powódka mia³a na rachunku kwotê 22.309 z³.
(dowód: przes³uchanie powódki S. C., p³yta CD k. 152, umowa rachunków bankowych oraz karty debetowej, k. 85-86)
W dniu 10 listopada 2020r. powódka dokona³a zakupu pieczywa za kwotê 6,20 z³, w³oszczyzny za kwotê 22,57 z³ przy u¿yciu karty. Transakcje te zosta³y zaksiêgowane odpowiednio w dniach 13 i 12 listopada 2020 roku. Z kolei, w dniu 9 listopada 2020 roku dokona³a za pomoc¹ karty zakupów na kwoty 34,37 z³ i 20,67 z³. Obie transakcje zosta³y zaksiêgowane w dniu 12 listopada 2020 roku.
(dowód: przes³uchanie powódki S. C., p³yta CD k. 152, zestawienie transakcji, k. 19-20)
W dniu 10 listopada 2020 roku przebywaj¹c w pracy powódka odebra³a telefon z numeru (+48) 22 598 40 40. (...) jako A. G. i poinformowa³ powódkê, ¿e nast¹pi³a próba wy³udzenia z jej rachunku bankowego kwoty 800 z³ oraz zaleci³ jej œci¹gniêcie i instalacjê aplikacji „antydysk” umo¿liwiaj¹cej udaremnienie ataków hakerskich. Nadto, wskaza³, ¿e zostanie przes³ana powódce nowa karta debetowa. Powódka nie podawa³a osobie dzwoni¹cej ¿adnych danych osobowych ani te¿ danych autoryzacyjnych (has³o, login ani kodów sms). W trakcie rozmowy powódka s³ysza³a, jak rozmówca pisze na klawiaturze komputerowej. Po sprawdzeniu w Internecie numeru telefonu z którego dzwoniono powódka upewni³a siê, ¿e rozmawia z pracownikiem infolinii pozwanego banku. Zgodnie z dyspozycj¹ powódka zainstalowa³a na swoim telefonie zalecan¹ przez osobê dzwoni¹c¹ aplikacjê mobiln¹. Na wskazany nr telefonu – zgodnie z dyspozycj¹ dzwoni¹cego – wysy³a³a smsy, w których wskaza³a m.in. nr karty i swój nr PESEL. Na nr telefonu powódki przychodzi³y wiadomoœci zwrotne.
Po powrocie z pracy S. C. zadzwoni³a na infoliniê Banku (...) S.A. i dowiedzia³a siê, ¿e na rachunku nie ma ¿adnych œrodków, a nadto zosta³a zaci¹gniêta po¿yczka na kwotê 122.500 z³. Pracownik banku poradzi³ powódce zg³oszenie sprawy na Policji.
(dowód: przes³uchanie powódki S. C., p³yta CD k. 152, wydruki wiadomoœci sms, k. 12v-17v)
Powódka niezw³ocznie w dniu 10 listopada 2020 roku z³o¿y³a zawiadomienie o pope³nieniu przestêpstwa na komisariacie Policji.
(dowód: potwierdzenie z³o¿enia zawiadomienia o przestêpstwie, k. 18-18v)
W dniu 10 listopada 2020 roku w rachunku powódki zaci¹gniêto po¿yczkê na kwotê 122.500 z³, a tak¿e dokonano kilkukrotnych zakupów bez fizycznego u¿ycia karty w hrywnach ukraiñskich ((...)) w kwotach: 2040 z³, 2040 z³, 2040 z³, 1989 z³, 2040 z³, 2040 z³, 2040 z³, a tak¿e z fizycznym u¿yciem karty w kwotach (...),95 z³, (...),80 z³, 7500,49 z³, (...),89 z³, (...),89 z³, 3060,12 z³, (...),70 z³, (...),41 z³, (...),93 z³, (...),62 z³. Transakcje kart¹ zosta³y dokonane na rzecz (...) _ (...), Y., (...), (...) 2. W dniu 12 listopada 2020 roku na rachunek powódki dokonano zwrotu kwot 2040 z³, 2040 z³, 1989 z³.
(dowód: zestawienie transakcji na rachunku, k. 19-20)
Transakcje na rzecz (...) _ (...) zosta³y potwierdzone has³ami sms wys³anymi w dniu 10 listopada 2020r. w ramach us³ugi 3D S. na numer telefonu wskazany do autoryzacji p³atnoœci. Z kolei, transakcje na rzecz Y., (...), (...) 2 zosta³y zrealizowane po dodaniu karty V. do aplikacji A. P.. Dyspozycja zosta³a potwierdzona kodem weryfikacyjnym wys³anym na numer telefonu w dniu 10 listopada 2020 roku.
(dowód: decyzja pozwanego z dnia 2 grudnia 2020r., k. 21)
W dniu 10 listopada 2020 roku powódka zg³osi³a reklamacjê w pozwanym banku, która zosta³a uznana za niezasadn¹ w dniu 2 grudnia 2020 roku. W dniu 9 grudnia 2020r. powódka z³o¿y³a odwo³anie od decyzji banku. Nadto, powódka z³o¿y³a pismo do Prezesa (...) D. O. o udostêpnienie jej danych osobowych osobom trzecim, a tak¿e skargê do Rzecznika (...).
(dowód: pismo powódki z dnia 2 grudnia 2020r., k. 20v, pismo pozwanego z dnia 2 grudnia 2020r., k. 21-22, pismo pozwanego z dnia 7 stycznia 2021r., k. 23, odwo³anie powódki z dnia 9 grudnia 2020r., k. 24, wniosek do Prezesa (...) z dnia 11 stycznia 2021r., k. 25, skarga z dnia 13 grudnia 2020r., k. 25v, odpowiedŸ (...) z dnia 30 grudnia 2020r., k. 26-27, wniosek do Rzecznika (...), k. 27v)
W dniu 12 listopada 2020 roku powódka uda³a siê do oddzia³u banku po wydruk z histori¹ transakcji na koncie. (...) wówczas zapewniona, ¿e na rachunek (...) zawrócona kwota oko³o 6.000 z³.
(dowód: przes³uchanie powódki S. C., p³yta CD k. 152)
W zwi¹zku z zaci¹gniêtym kredytem pozwany wysy³a³ do powódki monity, a nadto odwiedzi³ j¹ windykator. Pozwany równie¿ zg³osi³ powódkê do BIK.
(dowód: przes³uchanie powódki S. C., p³yta CD k. 152, wydruk wiadomoœci sms, k. 28)
Od 2018 roku Bank (...) S.A. zamieszcza komunikaty na g³ównej stronie internetowej banku, stronie logowania, a tak¿e stronie po zalogowaniu na belce informacyjnej o aktualnych sposobach wy³udzania danych. Od 2020 roku takie komunikaty pojawiaj¹ siê z wiêksz¹ czêstotliwoœci¹.
W dniu 19 maja 2020 roku bank skierowa³ do powódki wiadomoœæ o treœci: " (...) nowe sposoby wy³udzania danych. Zachowaj czujnoœæ! (...)W zwi¹zku z pojawiaj¹cymi siê nowymi metodami wy³udzania danych prosimy o zwracanie szczególnej uwagi na oszustów podszywaj¹cych siê pod pracowników infolinii banku, prosz¹cych o dane do logowania lub zainstalowanie dodatkowego oprogramowania, maile z proœb¹ o sprawdzenie aktywnoœci konta zawieraj¹ linki przekierowuj¹ce na strony mog¹cych wy³udzaæ dane, fa³szywe wiadomoœci sms dotycz¹ce danych do logowania, dop³at do przesy³ek itp." Zaznaczamy: " Nie podawaj nikomu danych do logowania. Nie loguj siê do swojego konta na stronach innych ni¿ strona banku, nie wpisuj podczas logowania ca³ego numeru pesel, dowodu osobistego b¹dŸ te¿ paszportu. Podczas logowania prosimy tylko o dwa losowe znaki identyfikatora. Czytaj uwa¿nie ka¿d¹ otrzyman¹ od nas wiadomoœæ. Nie otwieraj ¿adnych linków wysy³anych w wiadomoœciach sms.". Powódka odczyta³a tê wiadomoœæ w dniu 23 maja 2020r.
W dniu 21 lipca 2020r. bank wys³a³ do powódki informacjê " U. ¿aj na oszustów promuj¹cych inwestycje w kryptowaluty", która zosta³a odczytana w dniu 23 lipca 2020r.
W dniu 13 sierpnia 2020r. natomiast bank wys³a³ komunikat " O. œci podszywaj¹ pod bank (...) i znane marki." Ta wiadomoœæ zosta³a odczytana przez powódkê w dniu 7 wrzeœnia 2020r.
Kolejna wiadomoœæ zosta³a przes³ana przez bank do powódki w dniu 24 wrzeœnia 2020r. o treœci: "Szanowny kliencie, otrzymaliœmy sygna³y o oszustach podszywaj¹cych siê pod pracowników infolinii T. M.. P. dzwoni¹ w sprawie szkoleñ podejrzanych transakcji na koncie, karcie i prosz¹ o podanie danych oraz zainstalowanie aplikacji, która umo¿liwia zdalne sterowanie urz¹dzeniem u¿ytkownika. Uwaga! Podczas rozmowy mog¹ wyœwietlaæ siê numery banku, a oszuœci dysponuj¹ niektórymi danymi klienta. Prosimy, zachowaj czujnoœæ oraz nie pobieraj ¿adnych podejrzanych aplikacji. Konsultanci banku nie zalecaj¹ pobierania ¿adnych aplikacji do szybkiej obs³ugi klienta. (...), któr¹ bank promuje jest aplikacja mobilna banku (...). Nie udostêpniaj nikomu poufnych danych np. numerów dokumentów, numeru swojej karty bankowej, kodu CVV. Konsultanci infolinii nigdy nie prosz¹ o takie dane. Nie podawaj swoich danych logowania do systemu.
Konsultant banku zaloguje siê do systemu za Ciebie. Loguj siê do konta wy³¹cznie na stronie banku, a podczas logowania pamiêtaj, ¿e nigdy nie prosimy o podanie pe³nego numeru pesel, czy pe³nego numeru dokumentu, a jedynie o dwa znaki losowo wybrane znaki. W razie jakichkolwiek w¹tpliwoœci skontaktuj siê z nami.". Wiadomoœæ zosta³a przez powódkê oczytana w dniu 11 paŸdziernika 2020 r.
Z kolei, w dniu 9 paŸdziernika 2020 roku bank przes³a³ do powódki wiadomoœæ, i¿ "Zachowaj czujnoœæ podczas autoryzacji p³atnoœci internetowych. Otrzymaliœmy sygna³y o nowym typie oszustwa z wykorzystaniem procesu aktywacji aplikacji mobilnej. O. œci próbuj¹ wy³udzaæ informacje niezbêdne do aktywacji aplikacji mobilnej MilleKonto has³o sms, aby na swoich urz¹dzeniach aktywowaæ aplikacjê po³¹czon¹ z twoim kontem. Dlatego prosimy zachowaj czujnoœæ i pamiêtaj informacje us³yszane podczas automatycznego po³¹czenia w treœci aplikacji mobilnej wprowadzaj wy³¹cznie na swoim telefonie. Nie udostêpniaj ich nikomu, nie wpisuj ich do urz¹dzenia, które nie s¹ twoje, a tak¿e na stronach internetowych nawet ³udz¹co podobnych do strony banku. Podczas logowania do MilleNetu podawaj tylko dwa wskazane znaki numeru pesel lub dokumentu. Nigdy nie prosimy o podanie wiêcej znaków. Zanim wpiszesz has³o sms dok³adnie przeczytaj treœæ sms'a autoryzacyjnego aby mieæ pewnoœæ jak¹ operacjê potwierdzasz.
Nie wprowadzaj swoich danych osobowych na nieznanych stronach internetowych. Zanim dokonasz transakcji w miarê mo¿liwoœci spróbuj zweryfikowaæ wiarygodnoœæ tzw. super okazji znalezionych w Internecie." (...) ona odczytana w dniu 11 paŸdziernika 2020 roku.
(dowód: zeznania œwiadka W. Z., p³yta CD k. 152)
Zgodnie z § 75 ust. 1 pkt 3 Regulaminu ogólnego œwiadczenia us³ug bankowych dla osób fizycznych w Banku (...) S.A. z dnia 25 wrzeœnia 2020 roku posiadacz rachunku (...) z Aplikacji mobilnej w tym z (...) œci Mobilnych BLIK zobowi¹zany jest do:
- 1) zabezpieczenia (...) mobilnego wraz z (...) oraz do przestrzegania zasad bezpieczeñstwa przy jej korzystaniu, umieszczonych na stronie internetowej Banku,
- 2) niezw³ocznego zg³oszenia do Banku w przypadku utraty, kradzie¿y, (...) mobilnego lub nieuprawnionego korzystania z Aplikacji mobilnej,
- 3) nieudostêpniania osobom trzecim narzêdzi s³u¿¹cych do weryfikacji i uwierzytelniania w Aplikacji mobilnej.
(dowód: Regulamin ogólny œwiadczenia us³ug bankowych dla osób fizycznych w Banku (...) S.A., k. 87-95)
Pismem z dnia 19 stycznia 2021 roku powódka wezwa³a pozwanego do zap³aty kwoty 22.309 z³ tytu³em utraconych œrodków na rachunku bankowym w terminie 7 dni od otrzymania pisma.
(dowód: wezwanie do zap³aty z dnia 19 stycznia 2021r., k. 29-32) (...) ¿y³, co nastêpuje:
P. ¿szy stan faktyczny (...) na podstawie dowodów z dokumentów, dowodu z zeznañ œwiadka W. Z. oraz dowodu z przes³uchania powódki.
(...) zebrany w sprawie materia³ dowodowy (...) nie dopatrzy³ siê ¿adnych podstaw do kwestionowania autentycznoœci i wiarygodnoœci dowodów z dokumentów prywatnych wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego, w szczególnoœci umowy stron, Regulaminu, korespondencji stron, a tak¿e pism kierowanych przez powódkê do organów zajmuj¹cych siê ochron¹ danych osobowych oraz do Rzecznika (...). P. œliæ bowiem nale¿y, i¿ ¿adna ze stron niniejszego postêpowania nie zaprzeczy³a prawdziwoœci tych dokumentów, jak równie¿ nie kwestionowa³a pochodzenia zawartych w nich oœwiadczeñ. Przedmiotowe dokumenty nie nosz¹ bowiem ¿adnych œladów przerobienia, przerobienia, b¹dŸ innej ingerencji.
Zatem, przyj¹æ nale¿a³o, ¿e s¹ autentyczne, a zawarte w nich oœwiadczenia pochodz¹ od osób, które je w³asnorêcznie podpisa³y. Za prawdziwe nale¿a³o równie¿ uznaæ dokumenty stanowi¹ce wydruki z systemów informatycznych pozwanego (zestawienie transakcji na rachunku bankowym), albowiem nie kwestionowano tego, ¿e za³¹czone do akt sprawy wydruki nie stanowi¹ odzwierciedlenia danych zapisanych na noœnikach czy w systemach elektronicznych banku.
Za wiarygodne nale¿a³o uznaæ tak¿e zeznania œwiadka W. Z.. Zdaniem (...) zeznania tego œwiadka by³y wewnêtrznie spójne, a tak¿e nie by³y sprzeczne z ¿adnymi innymi dowodami. Przede wszystkim nie ma podstaw do kwestionowania zeznañ œwiadka, i¿ bank kierowa³ do powódki wiadomoœci dotycz¹ce zachowania zasad bezpieczeñstwa i przestrzegaj¹ce przed oszustami. (...), sama powódka przyzna³a, ¿e otrzymywa³a od banku tego typu wiadomoœci.
Nadto, (...) zeznaniom powódki S. C. odnoœnie przebiegu i okolicznoœci zdarzenia z dnia 10 listopada 2020r. Zeznania powódki s¹ wewnêtrznie spójne i konsekwentne, zgodne z jej wczeœniejszymi oœwiadczeniami sk³adanymi pozwanemu po zg³oszeniu reklamacji czy w zawiadomieniu o pope³nieniu przestêpstwa. Zeznania te nie budz¹ tak¿e ¿adnych w¹tpliwoœci (...) w œwietle zasad logicznego rozumowania i zasad doœwiadczenia ¿yciowego.
Natomiast, na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 kpc, (...) dowód z opinii (...) z zakresu informatyki i bezpieczeñstwa systemów informatycznych na okolicznoœæ wykazania zwi¹zku zainfekowania urz¹dzenia powódki z³oœliwym oprogramowaniem z mo¿liwoœci¹ wykonania spornych transakcji na rachunku powódki. Z. ¿yæ bowiem nale¿a³o, ¿e okolicznoœci zdarzenia by³y niesporne, a powódka nie kwestionowa³a tego, ¿e zainstalowa³a na swoim urz¹dzeniu mobilnym aplikacjê, zgodnie z dyspozycj¹ osoby podszywaj¹cej siê pod pracownika pozwanego banku.
(...) do rozwa¿añ merytorycznych, nale¿y wskazaæ, i¿ w niniejszej sprawie powódka dochodzi³a od pozwanego zwrotu kwoty 22.309 z³ pobranej z jej rachunku bankowego na skutek nieautoryzowanej transakcji p³atniczej, wykonanej bez jej zgody. P. prawn¹ powództwa stanowi³ przepis art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o us³ugach p³atniczych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2360), zgodnie z którym z zastrze¿eniem art. 44 ust. 2, w przypadku wyst¹pienia nieautoryzowanej transakcji p³atniczej dostawca p³atnika niezw³ocznie, nie póŸniej jednak ni¿ do koñca dnia roboczego nastêpuj¹cego po dniu stwierdzenia wyst¹pienia nieautoryzowanej transakcji, któr¹ zosta³ obci¹¿ony rachunek (...), lub po dniu otrzymania stosownego zg³oszenia, zwraca p³atnikowi kwotê nieautoryzowanej transakcji p³atniczej, z wyj¹tkiem przypadku gdy dostawca p³atnika ma uzasadnione i nale¿ycie udokumentowane podstawy, aby podejrzewaæ oszustwo, i poinformuje o tym w formie pisemnej organy powo³ane do œcigania przestêpstw.
W przypadku gdy p³atnik korzysta z rachunku (...), dostawca p³atnika przywraca obci¹¿ony rachunek (...) do stanu, jaki istnia³by, gdyby nie mia³a miejsca nieautoryzowana transakcja p³atnicza. Data waluty w odniesieniu do uznania rachunku (...) p³atnika nie mo¿e byæ póŸniejsza od daty obci¹¿enia t¹ kwot¹. W myœl natomiast przywo³anego art. 44 ust. 2 ustawy o us³ugach p³atniczych je¿eli u¿ytkownik nie dokona powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, w terminie 13 miesiêcy od dnia obci¹¿enia rachunku (...) albo od dnia, w którym transakcja mia³a byæ wykonana, roszczenia u¿ytkownika wzglêdem dostawcy z tytu³u nieautoryzowanych, niewykonanych lub nienale¿ycie wykonanych transakcji p³atniczych wygasaj¹.
Jak wskazuje siê w orzecznictwie jeœli transakcje zosta³y zrealizowane bez zgody p³atnika oraz w okolicznoœciach, za które nie ponosi on odpowiedzialnoœci, a nastêpnie p³atnik dokona³ zg³oszenia wyst¹pienia nieautoryzowanych transakcji, to na dostawcy ci¹¿y obowi¹zek zwrotu kwot nieautoryzowanych transakcji. Jeœli jednak do nieautoryzowanych transakcji p³atnik doprowadzi³ umyœlnie albo w wyniku umyœlnego lub bêd¹cego skutkiem ra¿¹cego niedbalstwa naruszenia swoich obowi¹zków (o których mowa w art. 42 ustawy z 2011r. o us³ugach p³atniczych), wówczas to on, a nie dostawca odpowiada za nieautoryzowane transakcje (por. wyrok S¹du Apelacyjnego w W. z dnia 24 maja 2018 r., VI ACa 217/17, L.). C. ¿ar udowodnienia, ¿e transakcja p³atnicza by³a autoryzowana przez u¿ytkownika lub, ¿e zosta³a wykonana prawid³owo spoczywa na dostawcy. Wykazanie przez dostawcê zarejestrowanego u¿ycia instrumentu p³atniczego nie jest wystarczaj¹ce do udowodnienia, ¿e transakcja p³atnicza zosta³a przez p³atnika autoryzowana.
Dostawca jest obowi¹zany udowodniæ inne okolicznoœci wskazuj¹ce na autoryzowanie transakcji przez p³atnika albo okolicznoœci wskazuj¹cych na fakt, ¿e p³atnik umyœlnie doprowadzi³ do nieautoryzowanej transakcji p³atniczej albo umyœlnie lub wskutek ra¿¹cego niedbalstwa dopuœci³ siê naruszenia co najmniej jednego obowi¹zków o których mowa jest w art. 42 ustawy o us³ugach p³atniczych (por. wyrok S¹du Apelacyjnego w £odzi z dnia 10 marca 2017 r. I ACa 1174/16, L.). Z. przy tym nale¿y uwagê, i¿ zgodnie z treœci¹ art. 46 ust. 3 ustawy o us³ugach p³atniczych to p³atnik odpowiada za nieautoryzowane transakcje p³atnicze w pe³nej wysokoœci, je¿eli doprowadzi³ do nich umyœlnie albo w wyniku umyœlnego lub bêd¹cego skutkiem ra¿¹cego niedbalstwa naruszenia co najmniej jednego z obowi¹zków, o których mowa w art. 42. Stosownie zaœ do art. 42 ust. 1 powo³anej ustawy u¿ytkownik uprawniony do korzystania z instrumentu p³atniczego jest obowi¹zany:
- 1) korzystaæ z instrumentu p³atniczego zgodnie z umow¹ ramow¹ oraz
- 2) zg³aszaæ niezw³ocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcê stwierdzenie utraty, kradzie¿y, przyw³aszczenia albo nieuprawnionego u¿ycia instrumentu p³atniczego lub nieuprawnionego dostêpu do tego instrumentu. W myœl ust. 2 w celu spe³nienia obowi¹zku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, u¿ytkownik, z chwil¹ otrzymania instrumentu p³atniczego, podejmuje niezbêdne œrodki s³u¿¹ce zapobie¿eniu naruszeniu indywidualnych danych uwierzytelniaj¹cych, w szczególnoœci jest obowi¹zany do przechowywania instrumentu p³atniczego z zachowaniem nale¿ytej starannoœci oraz nieudostêpniania go osobom nieuprawnionym.
W ocenie (...) w niniejszej sprawie nie sposób uznaæ, ¿e powódka umyœlnie doprowadzi³a do nieautoryzowanej transakcji p³atniczej b¹dŸ dopuœci³a siê wskutek ra¿¹cego niedbalstwa naruszenia któregokolwiek z obowi¹zków o których mowa jest w art. 42 ustawy o us³ugach p³atniczych. Z. ¿yæ nale¿y, i¿ zgodnie ze stanowiskiem judykatury przez nale¿yt¹ starannoœæ nale¿y rozumieæ starannoœæ ogólnie wymagan¹ w stosunkach danego rodzaju. Jej wzorzec ma charakter obiektywny, a z kolei jego zastosowanie w praktyce polega najpierw na dokonaniu wyboru modelu ustalaj¹cego optymalny w danych warunkach sposób postêpowania, odpowiednio skonkretyzowanego i aprobowanego spo³ecznie, a nastêpnie na porównaniu zachowania siê d³u¿nika z takim wzorcem postêpowania. O tym, czy na tle konkretnych okolicznoœci mo¿na osobie zobowi¹zanej postawiæ zarzut braku nale¿ytej starannoœci w dope³nianiu obowi¹zków, decyduje nie tylko niezgodnoœæ jej postêpowania z modelem, lecz tak¿e uwarunkowana doœwiadczeniem ¿yciowym mo¿liwoœæ i powinnoœæ przewidywania odpowiednich nastêpstw zachowania.
Miernik postêpowania d³u¿nika, którego istot¹ jest zaniechanie do³o¿enia starannoœci, nie mo¿e byæ formu³owany na poziomie obowi¹zków niedaj¹cych siê wyegzekwowaæ, oderwanych od doœwiadczeñ, regu³ zawodowych, konkretnych okolicznoœci czy typu stosunków (por. wyrok SN z dnia 17 maja 2002r., I CKN 1180/99; wyrok SN z dnia 23 paŸdziernika 2003r., V CK 311/02; wyrok SN z dnia 8 lipca 1998r., III CKN 574/97). P. œliæ nale¿y, ¿e za niedbalstwo ra¿¹ce mo¿e zostaæ uznane niezachowanie podstawowych, elementarnych zasad ostro¿noœci, które s¹ oczywiste dla wiêkszoœci rozs¹dnie myœl¹cych ludzi (por. wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 10 sierpnia 2007r., II CSK 170/07, L.). Zebrany w niniejszej sprawie materia³ dowodowy nie wskazuje, aby stopieñ naruszenia przez powódkê regu³ ostro¿noœci by³ na tyle donios³y, by móc jej postawiæ zarzut ra¿¹cego niedbalstwa.
Po pierwsze, nale¿y wskazaæ, ¿e do zdarzenia, w wyniku którego powódka utraci³a pieni¹dze znajduj¹ce siê na jej rachunkach bankowych dosz³o w listopadzie 2020 roku, a wiêc w czasie, kiedy instytucje finansowe, w tym przede wszystkim banki, dopiero zaczyna³y kampaniê informacyjn¹ o phishingu, w tym zaczê³y kierowaæ do swoich klientów ostrze¿enia dotycz¹ce zachowania ostro¿noœci podczas logowania do bankowoœci mobilnej banku, na co zreszt¹ zwróci³ uwagê œwiadek W. Z.. W 2020 roku metody dzia³ania hakerów i œrodki obrony przed nimi nie by³y powszechnie znane, a zatem nie sposób przyjmowaæ, ¿e wiedza odnoœnie zachowania ostro¿noœci przy korzystaniu z kana³ów bankowoœci elektronicznej by³a podstawow¹, elementarn¹ wiedz¹ znan¹ ka¿demu rozs¹dnemu u¿ytkownikowi. W niniejszym przypadku, o ile bank informowa³ o mo¿liwoœci podszywania siê oszustów pod pracowników infolinii, o tyle z ostrze¿eñ tych nie wynika³o, ¿e oszuœci maj¹ mo¿liwoœæ podszywania siê pod numer telefonu infolinii, jaki figuruje na stronie internetowej banku.
Po drugie, jak wynika z zebranego materia³u dowodowego, powódka jako klientka banku nie naruszy³a obowi¹zków, o których mowa w art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o us³ugach p³atniczych umyœlnie lub wskutek ra¿¹cego niedbalstwa. Za (...) przez powódkê, ¿e w czasie, gdy przebywa³a w pracy na jej numer telefonu zadzwoni³a osoba przedstawi³a siê jako pracownik banku (...) i poinformowa³ powódkê, ¿e nast¹pi³a próba wy³udzenia z jej rachunku bankowego kwoty 800 z³ oraz zaleci³ jej œci¹gniêcie i instalacjê aplikacji umo¿liwiaj¹cej udaremnienie ataków hakerskich. (...) ostro¿noœæ powódka nie podawa³a w rozmowie telefonicznej osobie dzwoni¹cej ¿adnych danych osobowych ani te¿ danych autoryzacyjnych (has³o, login ani kodów sms), nadto zweryfikowa³a na stronie internetowej numer telefonu, z którego dzwoni³a osoba podszywaj¹ca siê pod pracownika banku. P. œliæ przy tym nale¿y, i¿ powódka nie jest specjalist¹ z bran¿y IT, pracuje w szkole jako woŸna, st¹d nie posiada³a ponadprzeciêtnej wiedzy w zakresie telekomunikacji i nie mia³a œwiadomoœci, ¿e istnieje techniczna mo¿liwoœæ wyœwietlenia na aparacie innego numeru ani¿eli numer z którego faktycznie nast¹pi³o po³¹czenie.
Wedle stanu posiadanej wiedzy powódka zachowa³a ostro¿noœæ, albowiem dane poda³a dopiero po upewnieniu siê, ¿e numer telefonu nale¿y faktycznie do pozwanego banku. J. œnie, okolicznoœci zdarzenia, w tym fakt, ¿e dzwoni¹cy zna³ dane osobowe powódki, tylko utwierdza³ j¹ w przeœwiadczeniu, ¿e rozmawia z pracownikiem banku, a nie z oszustem. Z. nale¿y tak¿e uwagê, ¿e na nr telefonu powódki przychodzi³y smsy zwi¹zane ze zmian¹ limitów na koncie, co równie¿ wskazywa³o na to, ¿e z powódk¹ skontaktowa³ siê bank. Nawet, gdyby szczegó³owo zapozna³a siê z ostrze¿eniami przesy³anymi jej przez pozwany bank, to w okolicznoœciach niniejszego przypadku, mog³a zak³adaæ, ¿e prowadzi rozmowê z pracownikiem banku. O tym, ¿e dzia³anie powódki nie by³o umyœlne, œwiadczy równie¿ fakt, ¿e niezw³ocznie po powrocie z pracy skontaktowa³a siê z infolini¹ banku, a po uzyskaniu wiedzy, ¿e pad³a ofiar¹ oszustwa z³o¿y³a zawiadomienie o pope³nieniu przestêpstwa.
W œwietle zebranego materia³u dowodowego nale¿a³o uznaæ, ¿e powódka nie udostêpni³a œwiadomie identyfikatora, has³a ani innych danych osobom trzecim, a dokonanie przelewów z rachunków bankowych powódki nast¹pi³o poza jej wiedz¹ i bez autoryzacji przez ni¹. Pozwany nie z³o¿y³ ¿adnego dowodu, który wskazywa³by na to, ¿e powódka zatwierdzi³a poszczególne dyspozycje przelewów bankowych, b¹dŸ dokona³a zakupów przy u¿yciu karty. Potwierdzenia poszczególnych transakcji bez w¹tpienia dokona³a osoba trzecia, na co wskazuje m.in. waluta transakcji – hrywna ukraiñska, miejsce wykonania transakcji – Ukraina. (...) uchybieniem po stronie powódki by³o, ¿e przes³a³a sms-em swój nr PESEL czy dane karty debetowej, co w okolicznoœciach niniejszego przypadku pozwala dzia³aniu powódki postawiæ zarzut niedochowania nale¿ytej starannoœci, jednak¿e nie w stopniu ra¿¹cym, jak to usi³uje przedstawiæ strona pozwana.
Z drugiej jednak strony trzeba wzi¹æ pod uwagê profesjonalizm przestêpstwa, który dot¹d sprawca nie zosta³ wykryty (wedle twierdzeñ strony powodowej postêpowanie przygotowawcze zosta³o umorzone z uwagi na niewykrycie sprawcy przestêpstwa).
Z. nale¿y uwagê, ¿e zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 2324) na bankach ci¹¿y powinnoœæ do³o¿enia szczególnej starannoœci w zakresie prowadzenia rachunków bankowych oraz zapewnienia maksimum bezpieczeñstwa dla wk³adów pieniê¿nych i przeciwdzia³ania wyp³aty tych œrodków na rzecz osób nieuprawnionych. Trudno by³o uznaæ za profesjonalne dzia³anie banku polegaj¹ce na braku odpowiedniej reakcji na dokonywane na kontach powódki operacje bankowe dotycz¹ce przelewu czy wyp³acie w krótkim czasie znacznych kwot, odpowiadaj¹cych praktycznie ca³oœci wk³adów i to w walucie obcej (hrywna ukraiñska) i za zakupy dokonane na terenie obcego pañstwa, podczas gdy tego samego dnia w³aœciciel rachunku bankowego dokonywa³ p³atnoœci przy u¿yciu karty debetowej na niewielkie kwoty w miejscu swojego zamieszkania. Z. ¿ywszy na profesjonalny charakter dzia³alnoœci pozwanego i posiadan¹ przez niego wiedzê odnoœnie metod wy³udzania œrodków pieniê¿nych i phishingu powinien w taki sposób skonfigurowaæ systemy bezpieczeñstwa, aby umo¿liwia³y wykrycie tego typu transakcji i ich zablokowanie.
W niniejszym przypadku transakcje na rachunku powódki odbiega³y od dotychczasowej praktyki w³aœciciela rachunku zarówno w zakresie zaci¹gniêcia zobowi¹zania kredytowego w znacznej wysokoœci, jak te¿ – co dla rozstrzygniêcia niniejszej sprawy najistotniejsze – w zakresie wydatkowania œrodków zgromadzonych na rachunku. O. œci¹, która powinna wzbudziæ reakcjê banku by³o przede wszystkim miejsce dokonywania transakcji p³atniczych i waluta transakcji. Nie by³o fizycznej mo¿liwoœci, aby w ci¹gu kilku godzin powódka przemieœci³a siê z G. na teren Ukrainy. (...), fakt, i¿ tego typu przestêpstwa s¹ nader czêsto dokonywane z terenu pañstw by³ego ZSRR winien byæ znany pozwanemu i winien na to odpowiednio zareagowaæ. Bank winien stworzyæ odpowiednie algorytmy, które uniemo¿liwia³yby, b¹dŸ ograniczy³y tego typu proceder.
W œwietle zebranego materia³u dowodowego nie ulega w¹tpliwoœci, ¿e powódka niezw³ocznie po zauwa¿eniu utraty œrodków na koncie dokona³a zg³oszenia nieautoryzowanych transakcji, a zatem dochowa³a terminu o jakim mowa w art. 44 ust. 2 ustawy o us³ugach p³atniczych.
(...) ¿sze na wzglêdzie, na mocy art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o us³ugach p³atniczych, (...) od pozwanego na rzecz powódki kwotê 22.309 z³. Nadto, na podstawie art. 481 kc (...) odsetki ustawowe za opóŸnienie od dnia 13 listopada 2020r. do dnia zap³aty, maj¹c na wzglêdzie, ¿e w dniu 11 listopada 2020r. z³o¿y³a reklamacjê i wnios³a o zwrot utraconych œrodków. Roszczenie sta³o siê wymagalne stosownie do art. 455 kc.
O kosztach procesu (...) na mocy art. 98 kpc i zgodnie z zasad¹ odpowiedzialnoœci za wynik sprawy zas¹dzi³ od przegrywaj¹cego niniejsz¹ sprawê pozwanego na rzecz powodów kwotê 4.733 z³, na któr¹ sk³adaj¹ siê: op³ata s¹dowa od pozwu (1.116 z³), op³ata za czynnoœci fachowego pe³nomocnika w stawce minimalnej (3.600 z³) oraz op³ata skarbowa od pe³nomocnictwa (17 z³). Na mocy art. 98 § 1 1 kpc od dnia uprawomocnienia siê wyroku do dnia (...) od powy¿szej kwoty tak¿e odsetki ustawowe za opóŸnienie