Uzasadnienie
Powódka B. B. domaga³a siê od Powszechnego (...) S.A. w W. zap³aty kwoty 34.000,00 z³ wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie od dnia 30 maja 2019 roku do dnia zap³aty, a tak¿e zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu poda³a, ¿e dnia 7 maja 2018 roku jej ojciec zosta³ œmiertelnie potr¹cony na przejœciu dla pieszych przez kierowcê pojazdu marki P., który omija³ pojazdy poruszaj¹ce siê prawym pasem. Sprawca wypadku zosta³ prawomocnie skazany w postêpowaniu karnym. Pismem z dnia 11 kwietnia 2019 roku powódka zg³osi³a pozwanej roszczenie o zap³atê kwoty 80.000,00 z³ tytu³em zadoœæuczynienia po œmierci ojca. Pozwany w toku postêpowania likwidacyjnego uzna³ swoj¹ odpowiedzialnoœæ za szkodê i wyp³aci³ powódce kwotê 14.000,00 z³ tytu³em zadoœæuczynienia, przyjmuj¹c 30 % stopieñ przyczynienia siê poszkodowanego do szkody. Zdaniem powódki kwota ta jest zani¿ona, równie¿ z tego powodu, ¿e stopieñ przyczynienia siê poszkodowanego nale¿a³o ustaliæ na poziomie co najwy¿ej 20 %. Powódka wskaza³a na szczególnie bliskie wiêzi ³¹cz¹ce j¹ z ojcem, a tak¿e negatywne skutki w zakresie zdrowia psychicznego jako konsekwencje zerwania tych wiêzi.
(pozew – k. 3-12)
Pozwany domaga³ siê oddalenia powództwa i zas¹dzenia na swoj¹ rzecz kosztów procesu wed³ug norm przepisanych.
Zdaniem pozwanego ¿¹dana pozwem kwota jest wygórowana. Przyznana kwota 14.000,00 z³ w pe³ni kompensuje doznan¹ krzywdê. Przede wszystkim ból powódki po dwóch latach od wypadku musia³ z³agodnieæ. Pozwany podtrzyma³ ocenê 30 % stopnia przyczynienia siê poszkodowanego do wypadku. Pozwany sta³ na stanowisku, ¿e odsetki powinny byæ zas¹dzone od dnia wyrokowania.
(odpowiedŸ na pozew – k. 59-62)
Stan faktyczny
Dnia 7 maja 2018 roku w G. M. L. jad¹c ul. (...) w kierunku G. na wysokoœci skrzy¿owania ulic (...), kieruj¹c pojazdem marki P. o numerze rejestracyjnym (...) naruszy³ nieumyœlnie zasady bezpieczeñstwa oraz szczególnej ostro¿noœci, zbli¿aj¹c siê do oznakowanego przejœcia dla pieszych poprzez omijanie pojazdów poruszaj¹cych siê w tym samym kierunku, a stoj¹cych na prawym pasie jezdni oraz niezachowanie prêdkoœci bezpiecznej, w wyniku czego uderzy³ prawem przednim naro¿nikiem pojazdu w pieszego F. K.. Sprawca szkody porusza³ siê z prêdkoœci¹ oko³o 50 km/h, nie zwolni³ ani nie zatrzyma³ siê przed przejœciem dla pieszych. Poszkodowany znajduj¹cy siê na przejœciu dla pieszych widoczny by³ dla sprawcy z odleg³oœci oko³o 20,6 m, co oznacza, ¿e mia³ mo¿liwoœæ zatrzymania siê przed uderzeniem w pieszego przy prêdkoœci nie wiêkszej ni¿ 39 km/h. Poszkodowany po uderzeniu zachowa³ przytomnoœæ. Œwiadkowie zdarzenia udzielili mu pierwszej pomocy. (...) pogotowia przewieziony zosta³ do szpitala.
Powódka mia³a jeszcze kontakt z poszkodowanym ojcem, jednak wkrótce straci³ on przytomnoœæ i na skutek doznanych obra¿eñ zmar³ w godzinach porannych dnia 11 maja 2018 roku. Sprawca zdarzenia kierowa³ sprawnym pojazdem objêtym obowi¹zkowym ubezpieczeniem odpowiedzialnoœci cywilnej u pozwanego. Poszkodowany przechodzi³ przez jezdniê w miejscu do tego wyznaczonym, ale bez zachowania nale¿ytej ostro¿noœci. Sprawca zdarzenia zosta³ skazany prawomocnym wyrokiem z dnia 12 wrzeœnia 2019 roku w sprawie (...) Rejonowego w G. o sygn. II K 573/19 na karê jednego roku pozbawienia wolnoœci w zawieszeniu na trzy lata. Orzeczono m.in. o nawi¹zce na rzecz powódki w kwocie 2.000,00 z³.
(fakty wynikaj¹ce czêœciowo z prawomocnego wyroku karnego w sprawie II K 573/19 – k. 14-15, a nadto: odpis skrócony aktu zgonu – k. 16, pisemna opinia (...) s¹dowego sporz¹dzona w postêpowaniu przygotowawczym – k. 101-124, zeznania powódki – k. 141-142, p³yta – k. 143)
Powódka w dacie œmierci swojego ojca mia³a 41 lat. Jej rodzice rozwiedli siê. W dzieciñstwie mieszka³a z matk¹, przy czym utrzymywa³a sta³y kontakt z ojcem. W dacie wypadku mieszka³a w tej samej okolicy co ojciec. Sprawca wypadku równie¿ mieszka w pobli¿u, przez co powódka widuje go niemal codziennie. Powódka co najmniej 1-2 razy w tygodniu spotyka³a siê z ojcem. Wspólnie spêdzali Œwiêta i uroczystoœci rodzinne. Ojciec wspiera³ powódkê finansowo (np. dop³aca³ do czesnego, partycypowa³ w kosztach remontu jej mieszkania). Powódka czêsto korzysta³a z porady ojca. Po jego œmierci mia³a problemy ze snem. Za¿ywa³a zio³owe leki uspokajaj¹ce. Aktualnie czêsto wspomina ojca, ogl¹da jego zdjêcia, odwiedza jego grób. Po œmierci ojca utrzymuje dobre relacje z jego ¿ (...) - K.. Powódka w dalszym ci¹gu nie pogodzi³a siê ze œmierci¹ ojca.
(dowód: dokumentacja zdjêciowa – k. 30-35, zeznania œwiadka M. B. – k. 140v.-141, p³yta – k. 143, zeznania powódki – k. 141-142, p³yta – k. 143, zeznania œwiadka K. K. (2) – k. 151-153)
W okresie od 12 lutego 2019 roku do 2 lutego 2022 roku powódka odbywa³a psychoterapiê. £¹cznie skorzysta³a ze 103 porad w zakresie zdrowia psychicznego udzielanych w ramach NFZ przez K. S..
(dowód: dokumentacja medyczna – k. 268)
Na skutek œmierci F. K. powódka wesz³a w stan ¿a³oby, która jest wyd³u¿ona w czasie, a tak¿e w jej przebiegu ujawnia³a ponadnormatywnie nasilone zaburzenia snu oraz stany lêkowe, ataki paniki treœciowo zwi¹zane z ruchem drogowym, lêkiem przed zdarzeniami w ruchu drogowym. Ostre objawy lêkowe, zaburzenia snu oraz objawy psychosomatyczne powódki ust¹pi³y na skutek stosowanych oddzia³ywañ terapeutycznych. Aktualnie powódka ujawnia dominuj¹co nastrój dystymiczny oraz nadal wygórowane emocjonalnie reakcje na poruszanie tematu œmierci ojca, charakterystyczne dla wczeœniejszych faz ¿a³oby.
(dowód: pisemna opinia (...) s¹dowej J. (...) – k. 159-168 wraz z pisemnymi opiniami (...) – k. 189-194, k. 224-227, k. 282-284, oraz ustn¹ opini¹ uzupe³niaj¹c¹ – k. 263-263v.)
Pismem z dnia 11 kwietnia 2019 roku powódka zg³osi³a szkodê pozwanemu ubezpieczycielowi wnosz¹c o zap³atê kwoty 80.000,00 z³ tytu³em zadoœæuczynienia za krzywdê doznan¹ w zwi¹zku ze œmierci¹ ojca.
(dowód: zg³oszenie szkody – k. 17-20)
W toku postêpowania likwidacyjnego pozwany decyzj¹ z dnia 29 maja 2019 roku uzna³ swoj¹ odpowiedzialnoœæ za szkodê i wyp³aci³ powódce kwotê 14.000,00 z³, co by³o ju¿ kwot¹ pomniejszon¹ o 30 % przyczynienia siê poszkodowanego do szkody. Pozwany po reklamacji powódki nie zmieni³ swojego stanowiska.
(dowód: decyzja z dnia 29.05.2019r. – k. 23-25, akta szkody na p³ycie – k. 72) (...) ¿y³, co nastêpuje:
P. ¿szy stan faktyczny (...) na podstawie dowodów z dokumentów (równie¿ znajduj¹cych siê w aktach sprawy karnej), dowodu z przes³uchania powódki, œwiadków oraz dowodu z opinii (...) s¹dowej z zakresu psychologii.
(...) zgromadzony w niniejszej sprawie materia³ dowodowy (...) za w pe³ni wiarygodne uzna³ dokumenty z³o¿one przez strony, nades³ane przez placówkê medyczn¹ oraz znajduj¹ce siê w aktach postêpowania karnego. ¯adna ze stron nie kwestionowa³a ich autentycznoœci ani nie zaprzeczy³a, i¿ osoby podpisane pod tymi dokumentami nie z³o¿y³y oœwiadczeñ w nich zawartych. Dotyczy to równie¿ dokumentów wytworzonych w toku postêpowania karnego, w tym skazuj¹cego wyroku z dnia 12 wrzeœnia 2019 roku w sprawie II K 573/19, który przez dyspozycjê art. 244 § 1 k.p.c. stanowi³ dowód tego, co zosta³o w nim urzêdowo poœwiadczone. (...) ustaleniami tego wyroku (art. 11 k.p.c.). Na potrzeby rozstrzygniêcia niniejszej sprawy wymaga³y rozszerzenia, do czego – wobec niekwestionowana przebiegu zdarzenia – przydatna okaza³a w szczególnoœci opinia (...) s¹dowego z zakresu rekonstrukcji wypadków sporz¹dzona na potrzeby postêpowania karnego.
(...) tak¿e wiarê zeznaniom œwiadków oraz powódki, które by³y logiczne, spójne i niesprzeczne. Oczywistym jest, ¿e doznane przez powódkê cierpienie jako odczuwalne zjawisko jest w³asnoœci¹ doœwiadczeñ zmys³owych i pewnym sensie jest subiektywne. Nie mniej zeznania wy¿ej wskazany osób by³y spontaniczne i spójne, nie zawiera³y w sobie sprzecznoœci ani nieœcis³oœci, które mog³yby œwiadczyæ o nieprawdzie. Osoby te zgodnie zrelacjonowa³y relacje pomiêdzy powódk¹ a jej zmar³ym ojcem, a tak¿e jego konsekwencje dla funkcjonowania powódki, w szczególnoœci w zakresie przechodzonej ¿a³oby. Zeznania te nie budzi³y ¿adnych w¹tpliwoœci w œwietle zasad logicznego rozumowania i zasad doœwiadczenia ¿yciowego, co w znacznej mierze potwierdzone zosta³o specjalistyczn¹ wiedz¹ psychologiczn¹.
W ocenie (...) brak by³o podstaw do kwestionowania opinii (...) s¹dowej J. (...). Wydana przez ni¹ opinia pisemna wraz z uzupe³niaj¹cymi opiniami (pisemnymi oraz ustn¹) zosta³a uznana za w pe³ni wiarygodn¹ i stanowi³a podstawê rozstrzygniêcia. W ocenie (...) jest ona jasna, logiczna i wewnêtrznie niesprzeczna. (...) poprawnie zanalizowa³a stan faktyczny i sporz¹dzi³a opiniê w oparciu o zawarty w aktach sprawy materia³ dowodowy oraz badanie powódki, zaœ wnioski, do których dosz³a – w kontekœcie aktualnej wiedzy specjalistycznej oraz w³asnego doœwiadczenia zawodowego – wyczerpuj¹co uzasadni³a. Z. ¿yæ nale¿a³o, ¿e strona pozwana pierwotnie podwa¿a³a zwi¹zek podjêtej przez powódkê terapii z przedmiotowym zdarzeniem. Nie mniej z okolicznoœci sprawy, przede wszystkim z zeznañ œwiadków oraz powódki, a tak¿e nades³anej dokumentacji medycznej z tej terapii nie wynika³o, aby przyczyny podjêcia terapii by³y inne ni¿ deklarowane przez powódkê.
Co wiêcej w krótkich i ogólnikowych zapisach sesji psychoterapeutycznych znalaz³o siê miejsce dla w¹tków dotycz¹cych radzenia sobie z utrat¹, œmierci¹ bliskiej osoby, utrat¹ rodzica, uczestnictwem w sprawach s¹dowych jako Ÿródle stresu. Oczywistym jest, ¿e w trakcie terapii poruszane by³y bie¿¹ce problemy powódki w radzeniu sobie z codziennymi sytuacjami, bo na nie w³aœnie wp³ywa g³ówna przyczyna – ¿a³oba. Gdyby okolicznoœæ ta nie zaburza³a codziennego toku spraw powódki, to z pewnoœci¹ terapia nie by³aby konieczna. (...) nie znalaz³a tak¿e podstaw, aby uznaæ powódkê za symuluj¹c¹ objawy obni¿enia stanu psychicznego, co równie¿ pozytywnie wp³ynê³o na ocenê zeznañ powódki. Strona pozwana upatrywa³a sprzecznoœæ w stwierdzeniu bieg³ej, ¿e odpowiedzi tej samej osoby w ró¿nym czasie mog¹ siê ró¿niæ. (...) œni³a bieg³a, ¿e osoba mo¿e przyjmowaæ ró¿n¹ perspektywê w zale¿noœci od przebiegu ostatnich dni, co jest naturaln¹ zmiennoœci¹.
W pisemnych opiniach (...) bieg³a wyjaœni³a ustalone cechy przeprowadzonych testów psychologicznych, wskazuj¹c zakres stosowanej skali, odnosz¹c siê do pejoratywnych nazw badanych cech (histerii, manii). Wreszcie bieg³a zwróci³a uwagê na koniecznoœæ analizy uzyskanych wyników w kontekœcie ca³oœciowej wiedzy o danej osobie. (...) dowód z uzupe³niaj¹cej opinii (...), albowiem wniosek w tym zakresie ewidentnie zmierza³ do wyd³u¿enia postêpowania (art. 235 § 1 pkt 5 k.p.c.). (...) na uwadze, ¿e ustalone kryteria M. Klasyfikacji Chorób i Problemów Medycznych ((...) 10) nie wi¹za³o ani bieg³ej ani s¹du. (...) niezgodne z zasadami doœwiadczenia ¿yciowego jest uznanie, na podstawie forsowanych przez pozwanego kryteriów, ¿e okres wczesnej ¿a³oby nie mo¿e utrzymywaæ siê d³u¿ej ni¿ dwa lata. Ustalone kryteria s¹ bowiem dosyæ ogólne i stanowi¹ pewne uœrednienie przypadków. N. ¿a³o jednak zwróciæ uwagê, ¿e pozwany w zarzutach do opinii (...) ¿y³ siê wnioskami opinii w powi¹zaniu do ww. kryteriów w taki sposób, aby stworzyæ po¿¹dany i niezgodny z prawd¹ obraz rzeczywistoœci.
Przede wszystkim bieg³a nie wskaza³a wprost, ¿e powódka znajduje siê we wczesnej fazie ¿a³oby, ale ¿e towarzysz¹ce jej objawy w postaci ujawnionego nastroju dystymicznego oraz wygórowane emocjonalne reakcje na poruszanie tematu œmierci ojca s¹ charakterystyczne dla wczeœniejszych faz ¿a³oby. Oznacza to, ¿e powódce na obecnym etapie ¿a³oby w dalszym ci¹gu towarzyszyæ mo¿e czêœæ objawów, która normatywnie powinna ust¹piæ. (...) wprost, ¿e ostre objawy lêkowe, zaburzenia snu oraz objawy psychosomatyczne opiniowanej ust¹pi³y na skutek stosowanych oddzia³ywañ terapeutycznych. Wobec powy¿szego, w ocenie (...), opinia (...) nie nasuwa³a w¹tpliwoœci co do rzetelnoœci, fachowoœci i kompletnoœci, dlatego stanowi³a pe³nowartoœciowy materia³ dowodowy, na podstawie którego (...) pomocniczo ustali³ skutki zdarzenia dla zdrowia i ¿ycia powódki.
P. prawn¹ powództwa stanowi³y przepisy art. 822 § 1 i 4 k.c. i art. 8241 § 1 k.c. oraz art. 13 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowi¹zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) w zw. z art. 446 § 4 k.c. Zgodnie z art. 822 § 1 i 4 k.c. przez umowê ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej zak³ad ubezpieczeñ zobowi¹zuje siê do zap³acenia okreœlonego w umowie odszkodowania za szkody wyrz¹dzone osobom trzecim, wzglêdem których odpowiedzialnoœæ za szkodê ponosi ubezpieczaj¹cy albo osoba, na której rzecz zosta³a zawarta umowa ubezpieczenia. Uprawniony do odszkodowania w zwi¹zku ze zdarzeniem objêtym umow¹ ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej mo¿e dochodziæ roszczenia bezpoœrednio od zak³adu ubezpieczeñ. Na mocy natomiast art. 8241 § 1 k.c. o ile nie umówiono siê inaczej, suma pieniê¿na wyp³acona przez zak³ad ubezpieczeñ z tytu³u ubezpieczenia nie mo¿e byæ wy¿sza od poniesionej szkody.
Z treœci art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowi¹zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 392) wynika, i¿ w obowi¹zkowych ubezpieczeniach odpowiedzialnoœci cywilnej odszkodowanie wyp³aca siê w granicach odpowiedzialnoœci cywilnej podmiotów objêtych ubezpieczeniem, nie wy¿ej jednak ni¿ do wysokoœci sumy gwarancyjnej ustalonej w umowie. W myœl natomiast art. 446 § 4 k.c. (...) ¿e przyznaæ najbli¿szym cz³onkom rodziny zmar³ego odpowiedni¹ sumê tytu³em zadoœæuczynienia pieniê¿nego za doznan¹ krzywdê.
Kluczowym dla rozstrzygniêcia niniejszej sprawy by³o zatem ustalenie spornych okolicznoœci, tj. rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkê oraz okreœlenie stopnia przyczynienia siê poszkodowanego do szkody.
W sprawie nie budzi³a bowiem w¹tpliwoœci wina sprawcy wypadku, albowiem w tym zakresie (...) wyrokiem karnym. Nadto nie budzi³o w¹tpliwoœci, i¿ w chwili zdarzenia jego sprawca korzysta³ z ochrony ubezpieczeniowej pozwanego z tytu³u odpowiedzialnoœci cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego. P. œliæ nale¿a³o, i¿ wobec niewymiernoœci szkody niemaj¹tkowej – kryteria rozstrzygaj¹ce o wysokoœci zadoœæuczynienia nie daj¹ siê sprowadziæ do prostego schematu. W orzecznictwie wskazuje siê, i¿ okreœlaj¹c wysokoœæ "odpowiedniej sumy", s¹d powinien niew¹tpliwie kierowaæ siê celami oraz charakterem zadoœæuczynienia i uwzglêdniæ wszystkie okolicznoœci maj¹ce wp³yw na rozmiar doznanej szkody niemaj¹tkowej. P. nale¿a³o równie¿ pogl¹d wyra¿ony przez (...) N. ¿szy w wyroku z dnia 3 czerwca 2011 roku (sygn. III CSK 279/10, LEX nr 898254), ¿e na rozmiar krzywdy maj¹ przede wszystkim wp³yw: dramatyzm doznañ osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrz¹s psychiczny wywo³any œmierci¹ osoby najbli¿szej, rodzaj i intensywnoœæ wiêzi ³¹cz¹cej pokrzywdzonego ze zmar³ym, wyst¹pienie zaburzeñ bêd¹cych skutkiem tego odejœcia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pe³nionej przez osobê zmar³¹, stopieñ w jakim pokrzywdzony bêdzie umia³ siê znaleŸæ w nowej rzeczywistoœci i zdolnoœci jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego.
Bez w¹tpienia wprowadzenie do przepisu klauzuli generalnej "odpowiedniej sumy" pozostawia s¹dowi orzekaj¹cemu margines uznaniowoœci, co do wysokoœci zas¹dzanej kwoty. Pomimo niemo¿noœci œcis³ego ustalenia wysokoœci uszczerbku nale¿y jednak opieraæ rozstrzygniêcie na kryteriach zobiektywizowanych, a nie kierowaæ siê wy³¹cznie subiektywnymi odczuciami poszkodowanego.
(...) ¿ (...) do przekonania, i¿ przyznanie powódce zadoœæuczynienia za krzywdê w zwi¹zku ze œmierci¹ ojca w kwocie 60.000 z³, jest w pe³ni uzasadnione. Nie ulega w¹tpliwoœci, i¿ tragiczna i nag³a œmieræ ojca, z którym powódka pozostawa³a w bliskiej relacji by³a dla niej wyj¹tkowo bolesnym ciosem. Zebrany w sprawie materia³ dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, i¿ relacje te by³y sta³e, ¿ywe, serdeczne i bardzo bliskie. Nie zmienia tej oceny fakt, ¿e powódka w dzieciñstwie nie mieszka³a z ojcem, lecz z matk¹ wobec rozwodu rodziców. Nie mniej ojciec powódki utrzymywa³ z ni¹ sta³y kontakt i uczestniczy³ w jej wychowaniu. Poza tym w dacie wypadku powódka mia³a 41 lat, a zatem od wejœcia powódki w doros³oœæ opisywana relacja zmieni³a swoj¹ charakterystykê i przez wiele lat jej kszta³towania utrzymywana by³a na prawid³owym i po¿¹danym w miêdzyludzkich relacjach poziomie. Nie mo¿na traciæ z pola widzenia faktu, ¿e powódka by³a jedyn¹ biologiczn¹ córk¹ swojego ojca, st¹d te¿ na niej koncentrowa³a siê uwaga jej ojca – by³a jedn¹ z najwa¿niejszych osób w jego ¿yciu z wzajemnoœci¹.
Z relacji powódki wy³ania siê obraz ciep³ego, pomocnego, wspieraj¹cego, a jednoczeœnie budz¹cego szacunek i inspiracjê ojca. (...) go jako pozytywny wzorzec. Zgromadzone w sprawie zdjêcia jedynie potwierdzaj¹ charakter relacji i udzia³ zmar³ego w ¿yciu powódki. Wypadek spowodowa³ zerwanie tych wiêzi. C. spotkania rodzinne nie s¹ ju¿ mo¿liwe, podobnie jak udzielanie powódce porad, z których niejednokrotnie korzysta³a. Na uwadze nale¿a³o mieæ tak¿e nag³y i tragiczny przebieg wydarzeñ. Nie by³o to wydarzenie, na które powódka mog³a siê przygotowaæ. Nie mia³a równie¿ zbyt wiele czasu, aby po¿egnaæ siê z ojcem. W szpitalu mia³a z nim kontakt, jednak straci³ przytomnoœæ i zmar³ kilka dni po wypadku. (...) ten okres musia³ budziæ w powódce uczucia doznanej tragedii, niezale¿nie od rokowañ lekarzy, nadziei, a wreszcie uczucia nieodwracalnej straty jednej z najbli¿szych osób, której nie mo¿na by³o zapobiec.
W tym wypadku warto zwróciæ uwagê na fakt, ¿e powódka troszczy³a siê o zdrowie ojca, nie mog³a jednak ustrzec go przed tragiczn¹ œmierci¹. Aktualnie powódka niemal codziennie widuje sprawcê wypadku, gdy¿ mieszka w pobli¿u, co w sposób oczywisty budzi w niej negatywne emocje. Potwierdza to zreszt¹ zaanga¿owanie powódki w sprawê karn¹, gdzie d¹¿y³a do ukarania sprawcy zdarzenia.
(...) zatem wysokoœæ ¿¹danego przez powódkê zadoœæuczynienia wskazaæ nale¿a³o, ¿e utrata osoby bliskiej w tragicznym zdarzeniu nie podlega ¿adnej wycenie. Nie ma ¿adnych mierników, które pozwoli³yby oceniæ wartoœæ cierpienia osób po utracie najbli¿szych.
(...) pod uwagê ca³okszta³t okolicznoœci sprawy, w szczególnoœci przede wszystkim intensywnoœæ relacji pomiêdzy powódk¹ a jej ojcem, ostry przebieg ¿a³oby, koniecznoœæ przejœcia czasoch³onnej terapii (³¹cznie 103 wizyty), która nie sprowadza³a siê wy³¹cznie do tych wizyt, ale tak¿e indywidualnej pracy miêdzy nimi, oraz fakt, ¿e powódka nadal odczuwa negatywne skutki traumatycznego zdarzenia, (...) do przekonania, ¿e kwota ¿¹dania pozwu, maj¹c na wzglêdzie tak¿e ju¿ dokonan¹ wyp³atê i uwzglêdniaj¹c kwotê nawi¹zki, nie stanowi wygórowanego zadoœæuczynienia. Kwota ta nie pozostaje w dysproporcji do doznanej przez powódkê krzywdy i pozostaje odpowiedni¹, w rozumieniu art. 446 § 4 k.c.
Zgodnie z treœci¹ art. 362 k.c., je¿eli poszkodowany przyczyni³ siê do powstania lub zwiêkszenia szkody, obowi¹zek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okolicznoœci, a zw³aszcza do stopnia winy obu stron. W orzecznictwie przyjêto, ¿e przyczynieniem siê poszkodowanego do powstania szkody jest ka¿de jego zachowanie pozostaj¹ce w normalnym zwi¹zku przyczynowym ze szkod¹, za któr¹ ponosi odpowiedzialnoœæ inna osoba. Przy czym, zachowanie siê poszkodowanego musi stanowiæ adekwatn¹ wspó³przyczynê powstania szkody lub jej zwiêkszenia, czyli w³¹czaæ siê jako dodatkowa przyczyna szkody. (...) stosowania art. 362 k.c. stwarzaj¹c¹ mo¿liwoœæ obni¿enia odszkodowania jest taki zwi¹zek pomiêdzy dzia³aniem lub zaniechaniem poszkodowanego a powsta³¹ szkod¹ (zwiêkszeniem siê jej rozmiarów), ¿e bez owej aktywnoœci poszkodowanego b¹dŸ w ogóle nie dozna³by on szkody, albo te¿ wyst¹pi³aby ona w mniejszym rozmiarze (wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 11 wrzeœnia 2014 r., sygn. akt III CSK 248/13, LEX nr 1541200, wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 29 paŸdziernika 2008 r., sygn. akt IV CSK 228/08, OSNC-ZD 2009/3/66). (...) ten musi byæ oceniany w kategoriach adekwatnej przyczynowoœci, bo chocia¿ w przepisie art. 361 § 1 k.c. mowa jest tylko o zobowi¹zanym do naprawienia szkody, to kodeks dla oceny zachowania siê poszkodowanego nie wprowadza innego miernika (wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt IV CSK 241/09, LEX nr 677896, wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 20 czerwca 1972 r., sygn. akt II PR 164/72, LEX nr 7098). U pod³o¿a tej konstrukcji tkwi za³o¿enie, ¿e je¿eli sam poszkodowany swoim zachowaniem wp³yn¹³ na powstanie lub zwiêkszenie szkody, s³usznym jest, by poniós³ konsekwencje swego postêpowania.
Przyczynienie ma charakter obiektywny, odnosz¹cy siê do czysto kauzalnych powi¹zañ pomiêdzy zachowaniem poszkodowanego a szkod¹, natomiast elementy subiektywne (np. wina lub nieprawid³owoœæ zachowania) wystêpuj¹ dopiero na etapie miarkowania wysokoœci œwiadczenia, jako "stosowne okolicznoœci" wskazane w art. 362 k.c.
Oznacza to, ¿e samo ustalenie przyczynienia siê poszkodowanego nie nak³ada na s¹d obowi¹zku zmniejszenia odszkodowania, ani nie przes¹dza o stopniu tego zmniejszenia. Ustalenie przyczynienia jest warunkiem wstêpnym, od którego w ogóle zale¿y mo¿liwoœæ rozwa¿ania zmniejszenia odszkodowania i warunkiem koniecznym, lecz niewystarczaj¹cym, gdy¿ samo przyczynienie nie przes¹dza zmniejszenia obowi¹zku szkody. O tym, czy obowi¹zek naprawienia szkody nale¿y zmniejszyæ ze wzglêdu na przyczynienie siê, a je¿eli tak – w jakim stopniu nale¿y to uczyniæ, decyduje s¹d w procesie sêdziowskiego wymiaru odszkodowania w granicach wyznaczonych przez art. 362 k.c. Decyzja o obni¿eniu odszkodowania jest uprawnieniem s¹du, a rozwa¿enie wszystkich okolicznoœci in casu, w wyniku oceny konkretnej i zindywidualizowanej – jest jego powinnoœci¹ (wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt IV CSK 241/09, LEX nr 677896).
Tym samym art. 362 k.c. zaliczany jest do tzw. prawa sêdziowskiego, którego istot¹ jest pozostawienie s¹dowi pewnego marginesu swobody, co nie zwalnia z obowi¹zku uwzglêdnienia i wnikliwego rozwa¿enia wskazówek zawartych w tym przepisie (wyrok S¹du Apelacyjnego w (...) z dnia 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt I ACa 310/13, LEX nr 1362660). Oznacza to, ¿e nie ma znaku równoœci pomiêdzy stopniem przyczynienia siê a stopniem obni¿enia odszkodowania, chocia¿ nie jest te¿ wykluczone, ¿e w konkretnych okolicznoœciach sprawy zmniejszenie odszkodowania nast¹pi w takim samym stopniu, w jakim poszkodowany przyczyni³ siê do szkody. W tej ostatniej sytuacji istotne jest, aby nie nast¹pi³o to automatycznie, lecz w wyniku oceny wszystkich okolicznoœci sprawy. D. jeszcze nale¿y, ¿e interpretacji art. 362 k.c. nie mo¿na dokonywaæ w oderwaniu od podstawy prawnej, z jakiej wywodzone s¹ roszczenia odszkodowawcze.
Jeœli zobowi¹zany do naprawienia szkody odpowiada na zasadzie ryzyka do zastosowania art. 362 k.c., obok adekwatnego zwi¹zku przyczynowego, wystarczy obiektywna nieprawid³owoœæ zachowania siê poszkodowanego, gdy zaœ odpowiedzialnoœæ za szkodê zasadza siê na winie, to nieodzown¹ przes³ank¹ stwierdzenia przyczynienia jest zawinione zachowanie siê poszkodowanego (wyrok S¹du Apelacyjnego w £odzi z dnia 08 sierpnia 2014 r., III APa 1/13, LEX nr 1506188, wyrok S¹du Apelacyjnego w W. z 30 stycznia 2013 r., VI ACa 1080/12, LEX nr 1294870, wyrok S¹du Apelacyjnego w P. z 18 lutego 2010 r., I ACa 80/10, LEX nr 628217, wyrok S¹du N. ¿szego z 19 listopada 2009 r., IV CSK 241/09, LEX nr 677896, wyrok S¹du N. ¿szego z 17 czerwca 2009 r., IV CSK 84/09, LEX nr 818614). P. œlenia te¿ wymaga, ¿e art. 362 k.c. wymienia stopieñ winy obu stron jako istotn¹, ale nie jedyn¹ okolicznoœæ decyduj¹c¹ o stopniu zmniejszenia odszkodowania, stanowi¹c, ¿e na stopieñ zmniejszenia odszkodowania ma wp³yw tak¿e zespó³ okolicznoœci.
Brak skonkretyzowania w tym przepisie, o jakie okolicznoœci chodzi, tj. czy tylko zwi¹zane z samym wypadkiem, czy tak¿e odnosz¹ce siê do jego konsekwencji, czy wreszcie odnosz¹ce siê np. do sytuacji ¿yciowej osoby poszkodowanej i sprawcy, nakazuje przyj¹æ, ¿e okolicznoœci te winny byæ rozumiane szeroko. W orzecznictwie i piœmiennictwie za okolicznoœci, które nale¿y uwzglêdniæ przy dokonywaniu obni¿enia odszkodowania uznano: stopieñ przyczynienia siê obu stron, wiek poszkodowanego, stopieñ naruszenia obiektywnych regu³ postêpowania przez poszkodowanego, ich konfrontacja z zarzutami stawianymi odpowiedzialnemu za szkodê, pobudki, motywy jakimi kierowa³ siê poszkodowany, podejmuj¹c dzia³anie nieprawid³owe, ciê¿ar naruszonych przez sprawcê obowi¹zków i stopieñ ich naruszenia, rozmiar i waga uchybieñ po stronie poszkodowanego, ocena samej przyczyny wyrz¹dzaj¹cej szkodê, ocena zachowania siê poszkodowanego.
W niniejszym przypadku ocena wszystkich okolicznoœci sprawy prowadzi do wniosku, ¿e pomiêdzy zachowaniem poszkodowanego, a poniesion¹ przez niego szkod¹ (œmierci¹) istnieje adekwatny zwi¹zek przyczynowy, a ponadto zaistnia³y przes³anki miarkowania nale¿nego œwiadczenia powódki. Przede wszystkim nie mo¿e ulegaæ w¹tpliwoœci, ¿e zgromadzony materia³ dowodowy dawa³ pe³ne podstawy do uznania, ¿e zachowanie poszkodowanego jako pieszego by³o obiektywnie nieprawid³owe. (...) to¿samo jak bieg³y w sprawie karnej oceni³ winê pieszego. (...), ¿e pieszy o ile przekracza³ jezdniê w dozwolonym i oznakowanym przejœciu dla pieszych, to czyni³ niezgodnie z art. 13 ust. 1 oraz art. 14 pkt 1 lit a i b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm.), gdy¿ dokonywa³ tego bez zachowania szczególnej ostro¿noœci oraz spoza przeszkody jak¹ stanowi³y stoj¹ce na prawym pasie ruchu pojazdy, w wyniku czego podczas pobytu na prawej czêœci jezdni by³ widoczny dla sprawcy zdarzenia dopiero z odleg³oœci 20,6 metra, co wymaga³o zmniejszenia przez sprawcê zdarzenia do prêdkoœci co najmniej 39 km/h. Oznacza to, ¿e pieszy powinien wchodziæ na jezdniê po uprzednim upewnieniu siê, ¿e nie nadje¿d¿a ¿aden pojazd.
Nie mniej o wiele bardziej nieprawid³owe okaza³o siê zachowanie sprawcy szkody, st¹d jego udzia³ w szkodzie nale¿a³o ustaliæ w znacznej dysproporcji do udzia³u poszkodowanego na niekorzyœæ sprawcy. Przede wszystkim sprawca zdarzenia zbli¿aj¹c siê do wyznaczonego przejœcia dla pieszych (znak dodatkowo znajdowa³ siê na ¿ó³tym polu) nie zachowa³ szczególnej ostro¿noœci i nie zredukowa³ prêdkoœci jazdy na tyle (do wartoœci prêdkoœci bezpiecznej), aby umo¿liwiæ zatrzymanie pojazdu w przypadku stwierdzenia, ¿e na przejœciu znajduj¹ siê piesi, którym nale¿y ust¹piæ pierwszeñstwa, co stanowi³o naruszenie art. 19 ust. 1 i art. 26 ust. 1 powo³anej wy¿ej ustawy. (...), ¿e sprawca szkody zignorowa³ elementarne zasady bezpieczeñstwa doje¿d¿aj¹c do przejœcia dla pieszych, poprzez podjêcie omijania innych samochodów, które jecha³y w tym samym kierunku i zatrzyma³y siê przed przejœciem dla pieszych, w warunkach gdy nie mia³ on widocznoœci ca³ego obszaru przejœcia dla pieszych.
Przemawia to za przyjêciem przez (...), ¿e stosunek udzia³u stron mieœci siê w granicach proponowanych przez stronê powodow¹ (80/20 na niekorzyœæ sprawcy). Waga naruszonych przepisów uczestników ruchu drogowego (sprawcy i poszkodowanego) zmusza do miarkowania zadoœæuczynienia w³aœnie w takich proporcjach. Przede wszystkim nale¿a³o mieæ na uwadze, ¿e obowi¹zek poszkodowanego do zachowania szczególnej ostro¿noœci podczas przechodzenia przez wyznaczone przejœcie dla pieszych s³u¿y przede wszystkim zapobie¿eniu negatywnym skutkom naruszenia elementarnych zasad ruchu drogowego w postaci wymuszenia przejazdu przed pieszym wobec nieupewnienia siê, ¿e przejazd ten jest bezpieczny dla uczestników ruchu.
Z kolei w tej konkretnej sytuacji, to na kieruj¹cego na³o¿ono gatunkowo o wiele ciê¿sze obowi¹zki, z czym wi¹¿e siê wiêksza odpowiedzialnoœæ, tym bardziej, ¿e w razie jednoczesnego naruszenia obowi¹zków (sprawcê i pieszego) to pieszego nale¿a³o uznaæ za s³absz¹ stronê zdarzenia – ponosi³ o wiele dalej id¹ce konsekwencje, bo dotyczy³y nie tylko sfery maj¹tkowej jak w przypadku uszkodzenia pojazdu, ale tak¿e zdrowia i ¿ycia.
W tej sytuacji (...), ¿e zasadne jest przyznanie powódce ³¹cznie kwoty 48.000,00 z³ (uwzglêdniaj¹c tak¿e, ¿e powódce przyznano kwotê 2.000,00 z³ w ramach nawi¹zki). Zdaniem (...) kwota ta uwzglêdniaj¹ca stopieñ przyczynienia siê poszkodowanego do szkody, a tak¿e ca³okszta³t okolicznoœci sprawy jest odpowiednia w kontekœcie opisanych regu³ wyk³adni art. 362 k.c. (...) bowiem na uwadze, ¿e ogólna kwota 60.000,00 z³ (bez jej miarkowania) nie jest wygórowana do poniesionej szkody, st¹d nie jest zasadne jej obni¿anie o kwotê nawi¹zki. W rozpatrywanym przypadku mo¿liwe by³o powi¹zanie stopnia przyczynienia siê poszkodowanego do szkody i miarkowania zadoœæuczynienia wedle ustalonych proporcji, maj¹c na uwadze nie tylko kauzalne powi¹zanie okolicznoœci zwi¹zanych ze szkod¹, ale w szczególnoœci ciê¿ar naruszonych przez sprawcê obowi¹zków, stopieñ ich naruszenia, rozmiar i wagê tych uchybieñ, o czym mowa powy¿ej.
Dlatego te¿ (...) na podstawie art. 822 § 1 i 4 k.c. i art. 8241 § 1 k.c. oraz art. 13 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowi¹zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zw. z art. 446 § 4 k.c. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 14 uwzglêdni³ ¿¹danie pozwu w ca³oœci i w punkcie 1. wyroku zas¹dzi³ od pozwanego na rzecz powódki kwotê 34.000,00 z³ wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie od dnia 30 maja 2019 roku do dnia zap³aty. (...), ¿e pozwany jako profesjonalista w dziedzinie ubezpieczeñ, by³ w stanie ustaliæ ca³oœciowo rozmiar krzywdy i wyp³aciæ zadoœæuczynienie w nale¿nej wysokoœci w ustawowym terminie. (...) œæuczynienia powódce w pe³nej wysokoœci, pozwany dysponuj¹c informacjami uzyskanymi w toku postêpowania karnego (opinia z zakresu rekonstrukcji wypadków wydana zosta³a przed zg³oszeniem szkody), wywiadu od powódki, a tak¿e wypracowanym doœwiadczeniem, winien liczyæ siê z wysokim prawdopodobieñstwem wyst¹pienia przez powódkê na drogê postêpowania s¹dowego i odmienn¹ ocen¹ tego materia³u dowodowego przez s¹d. (...) odsetki nale¿a³y siê od dnia nastêpuj¹cego po up³ywie 30 dni od zg³oszenia szkody, jednak ograniczono je do ¿¹dania pozwu (art. 321 k.p.c.), tj. do dnia nastêpnego po decyzji (...) wysokoœæ nale¿nego zadoœæuczynienia, co nie pozostawia w¹tpliwoœci, co do mo¿liwoœci ustalenia œwiadczenia przed tym dniem w prawid³owej wysokoœci.
O kosztach procesu (...) w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporz¹dzenia Ministra S. œci z dnia 22 paŸdziernika 2015 roku w sprawie op³at za czynnoœci radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.), obci¹¿aj¹c pozwanego ca³oœci¹ poniesionych przez powódkê kosztów procesu, na co sk³ada³y siê: op³ata s¹dowa od pozwu (1.700,00 z³), wynagrodzenie kwalifikowanego pe³nomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (3.600,00 z³), op³ata skarbowa od dokumentu pe³nomocnictwa (17,00 z³) oraz wykorzystana zaliczka na poczet wynagrodzenia bieg³ej (600,00 z³).
Ponadto w punkcie 3. wyroku na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 1 i art. 83 i 113 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o kosztach s¹dowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2014.1025 z póŸn. zm.) rozstrzygniêto o nieop³aconych kosztach s¹dowych (niepokryte zaliczk¹: czêœæ wynagrodzenia bieg³ej oraz zwrot wydatków zwi¹zanych z opiniowaniem, w ³¹cznej wysokoœci 1.951,61 z³) – obci¹¿aj¹c nimi pozwanego, jako przegrywaj¹cego proces w ca³oœci.