Uzasadnienie
Powodowie E. ¿bieta P. i W. P. wnieœli pozew przeciwko I. P. o:
- 1) ustalenie, ¿e strony ³¹czy stosunek prawny nawi¹zany umow¹ o do¿ywotni¹ opiekê, pielêgnacjê w chorobie i pomoc z dnia 10 stycznia 2014 roku oraz o ustalenie jego treœci, w szczególnoœci:
- 2) ustalenie rodzaju i zakresu praw powodów i skorelowanych z nimi obowi¹zków pozwanych stanowi¹cych elementy tego stosunku, w konsekwencji:
- 3) ustalenie sposobu wykonania obowi¹zków umownych:
- a) zarówno w czasie obecnoœci pozwanej w lokalu zamieszkiwanym przez strony przez œwiadczenie opieki, pielêgnacji i pomocy w naturze lub przez zapewnienie tego œwiadczenia przez osobê trzeci¹ bez ponoszenia przez powodów kosztów tych us³ug,
- b) jak i w czasie jej nieobecnoœci w tym lokalu lub w innych okolicznoœciach uniemo¿liwiaj¹cych lub utrudniaj¹cych osobiste spe³nienia œwiadczeñ – przez zapewnienie przez pozwan¹ œwiadczenia opieki, pielêgnacji i pomocy przez osobê trzeci¹ bez ponoszenia przez powodów kosztów tych us³ug,
- 4) ustalenie, ¿e prawo korzystania z mediów objête osobist¹ do¿ywotni¹ s³u¿ebnoœci¹ mieszkania obejmuje w szczególnoœci prawo dostêpu do sygna³u telewizyjnego, telefonicznego i Internetu (§ 4 umowy) i powinno byæ wykonane przez pozwan¹ przez zapewnienie powodom dostêpu do odpowiednich ³¹czy, wzglêdnie ustalenie, ¿e prawo dostêpu do sygna³u telewizyjnego, telefonicznego i Internetu przys³uguje powodom na podstawie § 9 aktu notarialnego jako jedno z praw skorelowanych z obowi¹zkiem opieki.
W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieœli, i¿ pozwana – mimo istnienia zobowi¹zania wynikaj¹cego z umowy zawartej w dniu 10 stycznia 2014 roku – nie wywi¹zuje siê z obowi¹zków do¿ywotniej opieki i pielêgnacji w chorobie i pomocy. Powodowie domagaj¹ siê m.in. aby s¹d ustali³ rodzaj i zakres œwiadczeñ, jakie wype³ni¹ obowi¹zek wynikaj¹cy z § 9 umowy. Zdaniem powodów jedynie rozstrzygniêcie s¹dowe mo¿e zakoñczyæ konflikt miêdzy stronami lub przynajmniej uregulowaæ ich wspó³istnienie poprzez usuniêcie przyczyny, któr¹ jest niepewnoœæ ich przekonañ o ich wzajemnej relacji prawnej.
(pozew k. 3-8v, pismo procesowe powod ów z dnia 20 stycznia 2021r. k. 69-74v)
Pozwana wnios³a o oddalenie powództwa w ca³oœci. (...) swoje stanowisko w sprawie pozwana wskaza³a, ¿e powodowie w niniejszym procesie d¹¿¹ do ustalenia, ¿e zawarta przez strony umowa jest umow¹ do¿ywocia, co zosta³o by³o ju¿ przedmiotem rozstrzygniêcia w sprawie I C 69/17. Nadto, wskaza³a, ¿e aktualnie pomaga powodom poprzez przygotowywanie im posi³ków, sprz¹tanie, nabywania ¿ywnoœci, leków etc.
(odpowied Ÿ na pozew k. 154-157v) (...) stan faktyczny:
W dniu 10 stycznia 2014 roku przed notariusz (...) kancelarii notarialn¹ w G. powodowie E. ¿bieta P. i W. P. zawarli ze swoim synem W. P. umowê, na mocy której darowali mu stanowi¹cy odrêbn¹ nieruchomoœæ lokal mieszkalny nr (...) znajduj¹cy siê w budynku przy ulicy (...). U. 82 w G., objêty ksiêg¹ wieczyst¹ nr (...) wraz z przynale¿n¹ piwnic¹ oraz wraz ze zwi¹zanym z tym lokalem (...) wynosz¹cym 2.046/1.000.000 czêœci we wspó³w³asnoœci nieruchomoœci wspólnej objêtej ksiêg¹ wieczyst¹ nr (...), a W. P. oœwiadczy³, ¿e darowiznê przyjmuje z wdziêcznoœci¹ (§ 3.I).
Nadto, W. P. ustanowi³ nieodp³atnie na ww. lokalu mieszkalnym na rzecz swojej matki E. ¿biety P. i swojego ojca W. P. do¿ywotni¹ s³u¿ebnoœæ osobist¹ mieszkania, której treœæ sprowadza siê do korzystania z pokoju (...) (pow. ok. 20 m2) z u¿ywalnoœci¹ kuchni, ³azienki, wc i przedpokoju, prawem korzystania z mediów oraz prawem dostêpu do kluczy od drzwi wejœciowych. Uprawnieni oœwiadczyli, i¿ nie jest ich ¿yczeniem, aby wymieniona s³u¿ebnoœæ ujawniona zosta³a w dziale III. ksiêgi wieczystej nr (...) (§ 4.I). Tym samym aktem notarialnym I. P. i W. P. rozszerzyli ustawow¹ wspólnoœæ na maj¹tek osobisty mê¿a tj. na ww. lokal mieszkalny, które to mienie od tej chwili by³o ich w³asnoœci¹ na prawach wspólnoœci maj¹tkowej umownej rozszerzonej (§ 7).
Ponadto, W. P. i I. P. zobowi¹zali siê zapewniæ E. ¿biecie P. i W. P. do¿ywotni¹ opiekê i pielêgnacjê w chorobie oraz oœwiadczyli, ¿e E. ¿bieta i (...) ¿onkowie P. mog¹ zawsze liczyæ na ich pomoc. Uprawnieni oœwiadczyli, ¿e powy¿sze zobowi¹zania przyjmuj¹ (§ 9).
(dow ód: umowa darowizny, umowa ustanowienia s³u¿ebnoœci oraz umowa (...) ma³¿eñska o rozszerzeniu wspólnoœci ustawowej rep. A 41/2014, k. 10-12v)
Strony zgodnie rozumia³y obowi¹zek zapewnienia do¿ywotniej uprawnionym opieki i pielêgnacji w chorobie w ten sposób, ¿e obejmuje on: robienie zakupów, pranie, sprz¹tanie, przygotowanie posi³ków - w sytuacji, gdy powodowie sami nie bêd¹ w stanie realizowaæ wymienionych obowi¹zków.
(dow ód: przes³uchanie pozwanej I. P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powódki E. ¿biety P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powoda W. P. p³yta CD k. 196)
Strony wspólnie zamieszkuj¹ w przedmiotowym lokalu mieszkalnym nr (...), przy czym powodowie zajmuj¹ jeden pokój, a tak¿e korzystaj¹ z pomieszczeñ przeznaczonych do wspólnego u¿ytku. W 2014 roku zmar³ W. P.. Po jego œmierci stosunki pomiêdzy stronami uleg³y pogorszeniu. Powodowie nie zwracali siê do pozwanej o œwiadczenie opieki. Natomiast zaproponowali pozwanej sprzeda¿ mieszkania i zakup dwóch mniejszych, jednak pozwana nie przysta³a na tê propozycjê.
(dow ód: przes³uchanie pozwanej I. P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powódki E. ¿biety P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powoda W. P. p³yta CD k. 196)
Powodowie E. ¿bieta P. i W. P. wytoczyli powództwo przeciwko I. P. powództwo o:
- - zas¹dzenie od pozwanej na rzecz ka¿dego z nich kwot po 36.000 z³ tytu³em odszkodowania za niewykonanie umowy o opiekê oraz kwot po 40.000 z³ tytu³em zadoœæuczynienia za doznan¹ krzywdê wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zap³aty, ewentualnie
- - zas¹dzenie tytu³em odszkodowania za niewykonanie umowy o opiekê do¿ywotniej renty p³atnej przez pozwan¹ w wysokoœci po 1.200 z³ miesiêcznie na rzecz ka¿dego z powodów w terminie do 10-ego dnia ka¿dego miesi¹ca wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie w sp³acie którejkolwiek z rat, ewentualnie
- - zamianê wszystkich uprawnieñ objêtych umow¹ z dnia 10 stycznia 2014r., a dotycz¹cych obowi¹zku opieki (§9) na do¿ywotni¹ rentê p³atn¹ przez pozwan¹ w wysokoœci po 1.200 z³ na rzecz ka¿dego z powodów, w terminie do 10-ego dnia ka¿dego miesi¹ca wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie w sp³acie którejkolwiek z rat.
Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2018 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 69/17 S. O. w G. oddali³ powództwo o zap³atê, a tak¿e powództwo ewentualne. W uzasadnieniu wyroku S¹d stwierdzi³, ¿e brak jest podstaw do przyjêcia, ¿e zawarta przez strony umowa stanowi umowê do¿ywocia z uwagi na brak essentialia negotii takiej umowy, a tak¿e wskaza³ na nieodp³atne nabycie w³asnoœci lokalu przez W. P. oraz niewykazanie wysokoœci poniesionej szkody przez powodów. O. œnie ¿¹dañ ewentualnych (...) na brak podstawy prawnej do zas¹dzenia renty.
Wyrokiem z dnia 15 maja 2019 roku wydanym w sprawie o sygnaturze I ACa 837/18 (...) Apelacyjny w G. oddali³ apelacjê powodów. (...) Apelacyjny podzieli³ stanowisko (...) I instancji co do braku podstaw do zakwalifikowania umowy jako umowy do¿ywocia. Nadto, zauwa¿y³, ¿e istniej¹cy pomiêdzy stronami silny konflikt ca³kowicie uniemo¿liwia pozwanej realne wykonywanie zobowi¹zania, czyli spe³nienie œwiadczenia in naturam. Ponadto, (...) Apelacyjny zwróci³ uwagê, ¿e zg³aszane przez powodów roszczenia w istocie zmierzaj¹ do zupe³nie innego celu, który jest tylko poœrednio przez nich formu³owany, tj. do odzyskania przez nich przedmiotowego lokalu, zaœ powództwo ma sk³oniæ pozwan¹ jedynie do zrealizowania tego celu.
W ocenie (...), w sytuacji, w której powodowie de facto sprzeciwiaj¹ siê sprawowaniu opieki przez pozwan¹ i chcieliby, aby wykonywa³a je inna osoba (po odzyskaniu przez nich w³asnoœci lokalu) nie mo¿na uznaæ, ¿e pozwana ponosi zawinion¹ odpowiedzialnoœæ za niewykonywanie obowi¹zków, o których mowa w § 9 umowy. Nadto, wskazano, ¿e nie jest mo¿liwe, aby zarzut niewykonywania obowi¹zków obligacyjnych stanowi³ sposób nacisku na w³aœciciela zmierzaj¹cy do odebrania mu przedmiotu w³asnoœci. Ponadto, (...) Apelacyjny (...). instancji co do niewykazania zasadnoœci roszczenia co do wysokoœci, gdy¿ powodowie nawet nie wskazali, jakich œwiadczeñ na ich rzecz pozwana nie wykona³a wbrew spoczywaj¹cemu na niej obowi¹zkom umownym i jaka by³a ich wartoœæ, a tym bardziej nie wykazali wartoœci szkody doznanej wskutek niewykonania ww. obowi¹zków.
(dow ód: wyrok S¹du O. w G. z dnia 3 kwietnia 2018r. wraz z uzasadnieniem k. 60-67v, wyrok S¹du Apelacyjnego w G. z dnia 15 maja 2019r. wraz z uzasadnieniem k. 50-59)
Od momentu œmierci córki, co nast¹pi³o w dniu 28 czerwca 2021 roku, pozwana I. P. pomaga powodom poprzez robienie zakupów, sprz¹tanie mieszkania czy przygotowanie posi³ków (co do tego ostatniego obowi¹zku – jedynie na proœbê powodów). Pozwana reguluje op³aty za mieszkanie, nie domaga siê od teœciów, by dok³adali siê do rachunków (choæ dobrowolnie przekazuj¹ jej œrodki na ten cel). Pozwana zawar³a now¹ umowê na telewizje kablow¹, by zmniejszyæ wysokoœæ op³at. Pozwani maj¹ dostêp do sygna³u telewizyjnego.
(dowód: przes³uchanie pozwanej I. P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powódki E. ¿biety P. p³yta CD k. 196, przes³uchanie powoda W. P. p³yta CD k. 196, skrócony odpis aktu zgonu A. P. k. 160) (...) ¿y³, co nastêpuje:
P. ¿szy stan faktyczny (...) na podstawie dokumentów przed³o¿onych przez strony, a tak¿e dowodu z przes³uchania stron.
(...) zebrany w niniejszej sprawie materia³ dowodowy (...) nie dopatrzy³ siê ¿adnych podstaw do kwestionowania prawdziwoœci i wiarygodnoœci wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dowodów z dokumentów urzêdowych w postaci orzeczeñ s¹dów powszechnych oraz aktu notarialnego. Zgodnie bowiem z treœci¹ art. 244 kpc wymienione powy¿ej dokumenty urzêdowe korzystaj¹ z domniemania autentycznoœci i domniemania zgodnoœci z prawd¹ wyra¿onych w nich oœwiadczeñ, zaœ w toku niniejszego postêpowania ¿adna ze stron nie kwestionowa³a powy¿szych domniemañ w trybie art. 252 kpc.
W zakresie okolicznoœci istotnych do rozstrzygniêcia sprawy - zdaniem (...) - brak by³o równie¿ podstaw do odmowy wiary zeznaniom stron. Zeznania te nale¿a³o oceniæ jako szczere, spontaniczne, logiczne, wewnêtrznie niesprzeczne i zbie¿ne ze sob¹. Z. ¿yæ bowiem nale¿y, i¿ zarówno powodowie, jak i pozwana wskazali, ¿e aktualnie stosunki pomiêdzy nimi uleg³y poprawie, a pozwana realizuje umowê m.in. poprzez robienie zakupów czy sprz¹tanie pomieszczeñ zajmowanych przez powodów. Nie by³o pomiêdzy stronami równie¿ sporu co do rozumienia przez nie zapisu zawartego w § 9 aktu notarialnego dotycz¹cego zapewnienia uprawnionym opieki i pielêgnacji w chorobie.
Na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 kpc (...) natomiast wniosek o dopuszczenie dowodu z akt postêpowania o wykroczenie o sygnaturze II W 690/21, albowiem okolicznoœci zwi¹zane z przedmiotem i przebiegiem tego postêpowania nie mia³y ¿adnego znaczenia dla rozstrzygniêcia niniejszej sprawy.
W niniejszym postêpowaniu strona powodowa dochodzi³a ustalenia, ¿e zawarta z pozwan¹ umowa nienazwana („o opiekê”) w § 9 okreœla³a konkretne obowi¹zki, szczegó³owo wymienione w ¿¹daniu pozwu. W tym stanie rzeczy za podstawê prawn¹ powództwa nale¿a³o przyj¹æ przepis art. 189 kpc, zgodnie z którym powód mo¿e ¿¹daæ ustalenia przez s¹d istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Z. ¿yæ nale¿y, i¿ w œwietle przepisu art. 189 kpc przes³ank¹ materialnoprawn¹, która okreœla legitymacjê powoda i podlega ocenie wed³ug stanu sprawy w chwili orzekania (art. 316 § 1 kpc) jest interes prawny (por. wyrok SN z dnia 15 marca 2002r., II CKN 919/02, OSN 2002, Nr 7–8, s. 56). Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa nie decyduje wprost o zasadnoœci powództwa, a jedynie warunkuje mo¿liwoœæ badania i ustalania prawdziwoœci twierdzeñ powoda, ¿e dany stosunek prawny lub prawo istnieje (por. wyrok SN z dnia 18 czerwca 2009r., II CSK 33/09, LEX nr 515730). P. œliæ nale¿y, i¿ interes prawny istnieje tylko wtedy, gdy powód potrzebie ochrony prawnej swej sfery prawnej uczyniæ mo¿e zadoœæ przez samo ustalenie istnienia b¹dŸ nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Interes prawny zachodzi, je¿eli sam skutek, jaki wywo³a uprawomocnienie siê wyroku ustalaj¹cego, zapewni powodowi ochronê jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakoñczy spór istniej¹cy lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przysz³oœci, choæ zawsze konieczna jest ocena istnienia interesu prawnego do wytoczenia tego powództwa na tle okolicznoœci faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok S¹du Apelacyjnego w P. z dnia 5 kwietnia 2007r., III AUa 1518/05, LEX nr 257445).
P. œliæ nale¿y, i¿ zasadniczo powództwo o ustalenie jest niedopuszczalne, gdy istnieje mo¿liwoœæ wytoczenia powództwa o œwiadczenie. W takich sytuacjach brak jest bowiem interesu prawnego, gdy¿ ustalenie jest tylko przes³ank¹ do uwzglêdnienia roszczenia o œwiadczenie (por. orzeczenie SN z 19 paŸdziernika 1959 r., 4 CR 537/58, NP 1960, Nr 9, s. (...); wyrok SN z 20 paŸdziernika 1970 r., II CR 190/70, L.; wyrok SN z 5 wrzeœnia 2012 r., IV CSK 589/11, L.). Interes prawny w ustaleniu stosunku prawnego bêdzie istnia³ wyj¹tkowo obok mo¿liwoœci dochodzenia œwiadczenia tylko wówczas, gdy ze spornego stosunku wynikaj¹ jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie powództwem o œwiadczenie nie jest mo¿liwe lub na razie nie jest aktualne (por. orzeczenie SN z 11 wrzeœnia 1953 r., I C 581/53, L.; wyrok SN z 2 czerwca 2006 r., I PK 250/05, L.). Ugruntowany jest przy tym pogl¹d prawny, ¿e to powód musi udowodniæ w procesie o ustalenie, ¿e ma interes prawny w wytoczeniu powództwa, gdy¿ stan niepewnoœci przynajmniej potencjalnie stwarza zagro¿enie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywo³a uprawomocnienie siê wyroku ustalaj¹cego, zapewni powodowi ochronê jego praw (por. wyrok S¹du Apelacyjnego w K. z dnia 8 czerwca 2021r., I ACa 1215/19, L.).
Powód musi udowodniæ w procesie o ustalenie, ¿e ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalne, stwarza zagro¿enie dla jego prawnie chronionych interesów (por. wyrok SN z 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, OSNC 2010, Nr B, poz. 47). P. œli równie¿ nale¿y, i¿ interes prawny w ¿¹daniu ustalenia musi wystêpowaæ w chwili orzekania (por. wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 7 grudnia 2012r., II CSK 143/12, L.).
Zdaniem (...), w niniejszej sprawie powodowie nie wykazali, ¿e posiadaj¹ interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Przede wszystkim nale¿a³o zwa¿yæ, i¿ pomiêdzy stronami nie ma rozbie¿noœci co do rozumienia zapisu § 9 umowy odnoœnie obowi¹zku „opieki i pielêgnacji w chorobie”. W. P. zezna³, ¿e zawieraj¹c przedmiotow¹ umowê pod powy¿szym pojêciem powodowie rozumieli wykonywanie takich œwiadczeñ jak zrobienie zakupów, prania, sprz¹tanie, czy te¿ przygotowanie posi³ków. Podobnie powy¿sze postanowienie umowne rozumia³a powódka E. ¿bieta P.. J. œnie powodowie wskazali, ¿e oczekiwali od zobowi¹zanych zapewnienia opieki w powy¿szym rozumieniu w sytuacji, gdy sami nie bêd¹ w stanie zatroszczyæ siê o siebie. Pozwana I. P. równie¿ rozumia³a powy¿szy zapis w ten sposób, ¿e obejmuje on swoim zakresem robienie zakupów, sprz¹tanie mieszkania etc. w zale¿noœci od stanu powodów. W zwi¹zku z powy¿szym – skoro treœæ umowy jest jasna, a zdaniem powodów – pozwana nie wykonuje obowi¹zków okreœlonych w przedmiotowej umowie, to w³aœciw¹ drog¹ do dochodzenia roszczeñ przez powodów jest powództwo o œwiadczenie, a nie o ustalenie.
Jak wynika z przytoczonego powy¿ej orzecznictwa mo¿liwoœæ wytoczenia powództwa o œwiadczenie przes¹dza o braku interesu prawnego w ¿¹daniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa. W przedmiotowym przypadku nie zachodz¹ ¿adne szczególne, wyj¹tkowe okolicznoœci, które uniemo¿liwia³yby dochodzenie roszczeñ o œwiadczenie, o jakich mowa w orzecznictwie. Nadto, roszczenie o œwiadczenie zapewnia³oby powodom dostateczn¹ ochronê ich interesów, albowiem wyrok uwzglêdniaj¹cy takie powództwo stanowi³by dla nich tytu³ egzekucyjny. J. œnie, interesu prawnego powodów nie uzasadnia odmowa udzielenia im ochrony prawnej w poprzednim postêpowaniu tocz¹cym siê przed S. O. w G. pod sygnatur¹ akt I C 69/17, w którym dochodzili roszczeñ z tytu³u odszkodowania za niewykonanie umowy, a tak¿e zas¹dzenia do¿ywotniej renty. Jak bowiem wynika z uzasadnieñ wyroków wydanych w obu instancjach powodowie wywodzili swoje roszczenia z umowy do¿ywocia, przy czym s¹dy obu instancji nie podzieli³y argumentacji strony powodowej, wskazuj¹c na brak essentialia negotii takiej umowy, a tak¿e nieodp³atny charakter przeniesienia w³asnoœci nieruchomoœci. Z powy¿szych wzglêdów nale¿a³o zatem uznaæ, ¿e powodowie nie posiadaj¹ interesu prawnego, stanowi¹cego przes³ank¹ materialnoprawn¹ powództwa o ustalenie.
Jedynie na marginesie nale¿y zastrzec, ¿e z zeznañ stron wynika, ¿e aktualnie ich wzajemne stosunku uleg³y unormowaniu, a pozwana sprawuje nad powodami opiekê, wykonuj¹c zakupy, sprz¹taj¹c mieszkanie, czy te¿ przygotowuj¹c posi³ki. W ka¿dym b¹dŸ razie w oparciu o zeznania stron mo¿na stwierdziæ, ¿e pozwana nie uchyla siê od realizacji obowi¹zków zastrze¿onych w § 9 aktu notarialnego z dnia 10 stycznia 2014 roku, co rodzi pytanie o zasadnoœæ roszczenia o œwiadczenie w aktualnym stanie rzeczy.
Ponadto, nale¿y wskazaæ, ¿e w niniejszym postêpowaniu powodowie domagali siê uzupe³nienia treœci umowy zawartej w dniu 10 stycznia 2014r. o kolejne szczegó³owo okreœlone obowi¹zki niewynikaj¹ce z treœci umowy. W orzecznictwie wskazuje siê, ¿e co do zasady nie mo¿na ¿¹daæ ustalenia istnienia albo nieistnienia stanu faktycznego lub faktu (por. orzeczenie SN z 22 maja 1953 r., I C 26/53, PiP 1953, Nr 12, s. 905; wyrok SN z 4 listopada 1971 r., I PR 344/71, OSNCP 1972, Nr 5, poz. 89), przy czym dopuszczalne jest ustalenie faktu maj¹cego charakter prawotwórczy, je¿eli w istocie zmierza do ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Zamieszczenie w umowie postanowienia okreœlonej treœci jest zdarzeniem faktycznym. Jednak¿e poszczególne postanowienia umowy (...) jej treœæ, a zatem kszta³tuj¹ treœæ stosunku prawnego zawi¹zanego zawarciem umowy pomiêdzy stronami. Tak jak dopuszczalne jest ustalenie, czy strony pozostaj¹ w stosunku prawnym wykreowanym przez umowê, tak dopuszczalne jest ustalenie treœci tego stosunku i to co do wszystkich jego elementów, niektórych z nich lub tylko jednego (por. wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 25 czerwca 1998 r., III CKN 563/97, L.).
W ocenie (...) w niniejszym przypadku nie mamy jednak do czynienia z przypadkiem, o jakim mowa w ostatnim z przywo³anych orzeczeñ. Z. ¿yæ bowiem nale¿y, i¿ powództwo o ustalenie nie mo¿e zmierzaæ do uzupe³nienia umowy o kolejne, dodatkowe elementy, które w ogóle nie by³y objête konsensem stron. Z zeznañ stron wynika, ¿e poza obowi¹zkiem opieki i pielêgnacji w chorobie nie mia³y one woli objêcia zakresem innych œwiadczeñ.
W zwi¹zku z powy¿szym, na podstawie art. 189 kpc a contrario, powództwo podlega³o oddaleniu.
O kosztach procesu (...) na podstawie art. 98 kpc i zgodnie z zasad¹ odpowiedzialnoœci za wynik sprawy zas¹dzi³ od przegrywaj¹cych niniejszy spór powodów solidarnie na rzecz pozwanej (...), na co sk³ada siê op³ata za czynnoœci fachowego pe³nomocnika bêd¹cego adwokatem w stawce minimalnej, stosownie do § 2 pkt 4 (...) Ministra S. œci z dnia 22 paŸdziernika 2015r. w sprawie op³at za czynnoœci adwokackie, a tak¿e op³ata skarbowa od pe³nomocnictwa (17 z³). P. œliæ nale¿y, i¿ Zwolnienie od kosztów s¹dowych i ustanowienie dla strony adwokata lub radcy prawnego nie zwalnia samo przez siê strony od obowi¹zku zwrotu kosztów przeciwnikowi. Sama trudna sytuacja materialna strony nie jest wystarczaj¹c¹ przes³ank¹ do zastosowania przewidzianego w art. 102 kpc odstêpstwa od zasady odpowiedzialnoœci za wynik procesu (por. wyrok SA w Krakowie z 14 stycznia 2021 r., I ACa 333/20, L.).
Ponadto, na mocy art. 223 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 75) i § 8 pkt 5 i § 4 ust. 2 i 3 (...) Ministra S. œci w sprawie ponoszenia przez Skarb P. kosztów nieop³aconej pomocy prawnej udzielonej przez radcê prawnego z urzêdu z dnia 3 paŸdziernika 2016r., (...) ze Skarbu P. – (...) Rejonowego w G. na rzecz radcy prawnego S. S. (2) kwotê 2.952 z³ z tytu³u zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzêdu, na co sk³ada siê op³ata w stawce minimalnej w kwocie 2.400 z³, powiêkszona o podatek VAT w aktualnie obowi¹zuj¹cej stawce 23 %.