Uzasadnienie
wyroku z dnia 4 paŸdziernika 2022 r.
Powód A. M. wniós³ pozew przeciwko Powszechnemu (...) S.A. z siedzib¹ w W. (dalej, jako (...) S.A.) o zap³atê kwoty 20.331,83 z³ wraz odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zap³aty oraz zas¹dzenie kosztów procesu wed³ug norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód podniós³, ¿e domaga siê zap³aty skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od listopada 2020r. do paŸdziernika 2021r. w kwocie 17.524,57 z³, skapitalizowanych na dzieñ 25 paŸdziernika 2021r. odsetek wyliczonych od ka¿dej z wymagalnych w wy¿ej wymienionym okresie rat w ³¹cznej kwocie 809,42 z³, a tak¿e skapitalizowanych odsetek za opóŸnienie w zap³acie rat renty wymagalnych w okresie od sierpnia 2019r. do listopada 2020r. w ³¹cznej kwocie 1.998,41 z³. Jak wyjaœni³ powód, w dniu 15 listopada 1997r. uleg³ wypadkowi komunikacyjnemu z winy kierowcy posiadaj¹cego polisê ubezpieczenia OC w pozwanym zak³adzie ubezpieczeñ, a wyrokiem z dnia 13 listopada 2000r. w sprawie o sygnaturze akt I C 228/99 S. O. w G. orzek³ o przyznaniu mu renty wyrównawczej w kwocie 1.492 z³ miesiêcznie, p³atnej do dnia 20-go ka¿dego miesi¹ca.
Powód wskaza³ tak¿e, ¿e dniu 5 paŸdziernika 2011r. na skutek wystosowania przez niego ¿¹dania zmiany wysokoœci wyp³acanej renty wyrównawczej, pozwany dokona³ podwy¿szenia jej wysokoœci do kwoty 6.595,47 z³, a termin p³atnoœci zosta³ ustalony przez strony na ka¿dego 10-ego dnia miesi¹ca. (...) zmiany wysokoœci renty by³ hipotetyczny dochód powoda w wysokoœci 8.335,37 z³ netto.
W uzasadnieniu powód podkreœli³, i¿ w dniu 2 wrzeœnia 2014r. pozwany jednostronnie obni¿y³ wysokoœæ renty wyrównawczej do kwoty 5.012 z³. W zwi¹zku z tym powód wyst¹pi³ do (...) z ¿¹daniem zas¹dzenia od pozwanego skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 paŸdziernika 2014r. do 30 kwietnia 2015r. ponad wyp³acon¹ mu przez ubezpieczyciela kwotê oraz kwoty 1.774,11 z³ miesiêcznie tytu³em renty wyrównawczej ponad kwotê uznan¹ przez pozwan¹. Wyrokiem z dnia 27 marca 2018r. (...) Rejonowy w G. oddali³ powództwo powoda. S. O. zmieni³ ww. orzeczenie i zas¹dzi³ na rzecz powoda kwotê dochodzon¹ kwotê z tytu³u renty wyrównawczej, uznaj¹c, ¿e jednostronna zmiana wysokoœci renty przez pozwanego by³a nieskuteczna. W kolejnym sporze s¹dowym o zap³atê czêœci renty za kolejny okres (...) Apelacyjny w G. uzna³, ¿e strony w 2011r. zgodnie zmieni³y treœæ œwiadczenia rentowego. Mimo powy¿szego od sierpnia 2019r. pozwana nie dokonywa³a wyp³aty renty w umówionej wysokoœci.
W odpowiedzi na wezwanie powoda, ubezpieczyciel dokona³ wyp³aty ró¿nicy renty za okres od sierpnia 2019r. do 28 listopada 2020r., odmawiaj¹c wyp³aty pozosta³ej kwoty 106,40 z³ za listopad 2020r. i ca³oœci raty za grudzieñ, a tak¿e nie dokona³ wyp³aty odsetek za opóŸnienie od daty wymagalnoœci ka¿dej z kwot, a odmowê wyp³aty œwiadczeñ uzasadni³ osi¹gniêciem przez powoda wieku emerytalnego. W niniejszej sprawie powód domaga siê zap³aty niewyp³aconych rat w wysokoœci ró¿nicy pomiêdzy kwot¹ wynikaj¹c¹ z umowy stron w kwocie 6.595,47 z³ a kwot¹ wyp³acan¹ przez pozwan¹ w wysokoœci 5.012 z³.
(pozew - k. 3-10).
Pozwany – (...) S.A. wniós³ o oddalenie powództwa w ca³oœci, podnosz¹c, ¿e powód naby³ uprawnienia emerytalne i nie zachodz¹ przes³anki do dalszego wyp³acania œwiadczenia. Nadto, wskaza³, ¿e nie wiadomo na jakiej podstawie i w jaki sposób powód obliczy³ wysokoœæ dochodzonego pozwem roszczenia. Pozwany zaprzeczy³ te¿, by strony zawiera³y jak¹kolwiek umowê odnoœnie ustalenia wysokoœci renty. Nadto, podniós³ zarzut przedawnienia roszczeñ powoda. Ubezpieczyciel wskaza³, ¿e wyp³ata kwoty 5.012 z³ by³a spowodowana tym, ¿e powód legitymowa³ siê orzeczeniem o czêœciowej niezdolnoœci do pracy i uzyskiwa³ rentê z Z. S. (dalej, jako ZUS). Do wyliczeñ pozwany przyj¹³ hipotetyczne zarobki powoda brutto w kwocie 11.886,92 z³ (netto 8.335,37 z³), co przy uwzglêdnieniu zachowanej zdolnoœci zarobkowej daje kwotê 6.251,52 z³, a po uwzglêdnieniu œwiadczenia z ZUS (1.477,98 brutto, 1.239,96 z³ netto) - kwotê wyp³acon¹ przez pozwan¹. Zdaniem pozwanej, waloryzacja renty w przysz³oœci mo¿e nastêpowaæ wy³¹cznie w trybie art. 902 §2 k.c. po przedstawieniu przez poszkodowanego odpowiednich dowodów.
(odpowiedŸ na pozew k. 74-77).
S¥D USTALI£ (...) ¥CY STAN FAKTYCZNY:
W dniu 15 listopada 1997r. powód A. M. uleg³ wypadkowi komunikacyjnemu z winy kieruj¹cego pojazdem A. B. objêtym ochron¹ ubezpieczeniow¹ na podstawie umowy (...) ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej zawartej z pozwanym Powszechnym (...) S.A. z siedzib¹ w W..
(okolicznoϾ bezsporna).
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2000 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 228/99 S. O. w G. zas¹dzi³ od Powszechnego (...) S.A. z siedzib¹ w W. i A. B. na rzecz powoda A. M. kwotê 1.492 z³ miesiêcznie tytu³em renty wyrównawczej, p³atnej do dnia 20-go ka¿dego miesi¹ca, poczynaj¹c od dnia 1 listopada 2000r. z ustawowymi odsetkami na wypadek zw³oki w jej p³atnoœci, przy czym zap³ata przez jednego z pozwanych zwalnia³a drugiego od jej ponoszenia.
(okolicznoœæ bezsporna ustalona w oparciu o wyrok S¹du O. w G. z dnia 13 listopada 2000r. wraz z uzasadnieniem, k. 102-123).
Pismami z dnia 25 lipca 2011r. i 31 sierpnia 2011r. powód wniós³ o ustalenie wysokoœci renty wyrównawczej na kwotê 6.595,47 z³ miesiêcznie. W odpowiedzi na ten wniosek, decyzj¹ z dnia 5 paŸdziernika 2011r. pozwany - (...) S.A. podwy¿szy³ powodowi rentê wyrównawcz¹ przys³uguj¹c¹ mu na podstawie wyroku S¹du O. w G. z dnia 13 listopada 2000 roku do kwoty 6.595,47 z³ miesiêcznie (zgodnie z ¿¹daniem powoda). J. œnie, pozwany poinformowa³ powoda, ¿e waloryzacja renty w przysz³oœci bêdzie nastêpowaæ wy³¹cznie w trybie art. 907 § 2 k.c. po przedstawieniu odpowiednich dokumentów. Zmiany te – wed³ug pozwanego – mia³y byæ mo¿liwe jedynie do 2020 roku, kiedy to poszkodowany osi¹gnie wiek emerytalny, a renta zostanie przeliczona do wysokoœci straty w emeryturze.
(okolicznoœci bezsporne ustalone w oparciu o pismo powoda z dnia 31 sierpnia 2011r.- k. 31-32, pismo pozwanego z dnia 5 paŸdziernika 2011r., k. 33).
(...) z dnia 2 wrzeœnia 2014 roku pozwany ubezpieczyciel obni¿y³ wysokoœæ renty wyrównawczej do kwoty 5.012 z³ miesiêcznie. Przy ustaleniu wysokoœci œwiadczenia pozwany uwzglêdni³ mo¿liwoœci zarobkowe powoda na poziomie 25 % hipotetycznego dochodu tj. w kwocie 2.083,84 z³ oraz œwiadczenie rentowe otrzymywane przez powoda z ZUS w kwocie 1.239,96 z³ netto.
(okolicznoœæ bezsporna ustalona w oparciu o decyzjê pozwanego z dnia 2 wrzeœnia 2014r., k. 34).
W zwi¹zku z powy¿szym powód wniós³ pozew do (...) Rejonowego w G., domagaj¹c siê od pozwanego zap³aty kwoty 12.418,77 z³ wraz z odsetkami ustawowymi od szczegó³owo wskazanych kwot tytu³em skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 paŸdziernika 2014 do dnia 30 kwietnia 2015r. ponad kwotê wyp³acon¹ przez pozwanego oraz kwoty 1.774,11 z³ miesiêcznie tytu³em renty wyrównawczej ponad kwotê uznan¹ i wyp³acon¹ przez pozwanego p³atnej do dnia 10 – ego ka¿dego miesi¹ca wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie, pocz¹wszy od 1 maja 2015r.
Wyrokiem z dnia 27 marca 2018r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 559/15 (...) Rejonowy w G. oddali³ powództwo.
W wyniku rozpoznania apelacji powoda, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2019r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt XVI Ca 554/18 S. O. w G. zmieni³ wyrok S¹du I instancji w ten sposób, ¿e w pkt I zas¹dzi³ od pozwanego na rzecz powoda kwotê 12.418,77 z³ stanowi¹c¹ skapitalizowan¹ rentê wyrównawcz¹ za okres od 1 paŸdziernika 2014r. do dnia 30 kwietnia 2015r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóŸnienie od szczegó³owych wskazanych kwot w wysokoœci 1.774,11 z³, zaœ w pozosta³ym zakresie oddali³ powództwo i oddali³ apelacjê. W uzasadnieniu wyroku S¹d ad quem uzna³, ¿e poprzez wymianê oœwiadczeñ na piœmie strony dokona³y umownej zmiany wysokoœci renty, a z³o¿one nastêpnie przez pozwanego jednostronne oœwiadczenie o obni¿eniu renty by³o nieskuteczne.
(okolicznoœci bezsporne, ponadto: wyrok S¹du Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2018r. wraz z uzasadnieniem k. 301, 308-313 akt (...) Rejonowego w G. o sygnaturze I C 559/15, wyrok S¹du O. w G. z dnia 25 stycznia 2019r. wraz z uzasadnieniem k. 355, 360-373 tam¿e).
Kolejnym pozwem powód domaga³ siê od pozwanego zap³aty kwoty 97.446,20 z³ wraz z ustawowymi odsetkami za opóŸnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zap³aty, na co sk³ada³a siê kwota 86.792,91 z³ tytu³em skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od stycznia 2016r. do sierpnia 2019r. oraz kwota 10.653,29 z³ tytu³em odsetek skapitalizowanych na dzieñ 22 lipca 2019r.
Wyrokiem z dnia 30 paŸdziernika 2020r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 1503/19 S. O. w G. uwzglêdni³ powództwo w ca³oœci.
W wyniku rozpoznania apelacji pozwanego, wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I ACa 85/21 (...) Apelacyjny w G. zmieni³ zaskar¿ony wyrok S¹du I instancji, obni¿aj¹c zas¹dzon¹ kwotê do kwoty 76.582,67 z³ i oddalaj¹c powództwo i apelacjê w pozosta³ym zakresie. (...) Apelacyjny opar³ swoje rozstrzygniêcia na ustaleniu, ¿e w 2011 roku strony dokona³y umownej zmiany wysokoœci renty, a z³o¿one nastêpnie przez pozwanego jednostronne oœwiadczenie o obni¿eniu renty by³o nieskuteczne, wskazuj¹c, ¿e jest w tym zakresie zwi¹zany wczeœniejszym wyrokiem dotycz¹cym oceny tego samego stosunku prawego.
(okolicznoœci bezsporne, ponadto: wyrok S¹du O. w G. z dnia 30 paŸdziernika 2020r. wraz z uzasadnieniem - k. 85-89v, wyrok S¹du Apelacyjnego w G. z dnia 13 kwietnia 2021 roku wraz z uzasadnieniem k. 90-99v).
Pismem z dnia 21 lipca 2021 roku powód reprezentowany przez zawodowego pe³nomocnika wezwa³ pozwanego do zap³aty w terminie 7 dni od otrzymania wezwania kwoty 38.003,28 z³ tytu³em ró¿nicy pomiêdzy przyznan¹ rent¹ wyrównawcz¹, a kwot¹ zap³acon¹ w okresie od sierpnia 2019 roku do lipca 2021 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóŸnienie od poszczególnych rat miesiêcznych w kwocie po 1.583,47 z³ od dnia wymagalnoœci do dnia zap³aty.
W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia 25 sierpnia 2021 roku pozwany wyp³aci³ powodowi ³¹cznie kwotê 25.229,89 z³. Ubezpieczyciel wskaza³, ¿e za okres od 1 sierpnia 2019r. do 31 paŸdziernika 2020r. nale¿y siê powodowi co miesi¹c kwota 1.583,47 z³ stanowi¹ca ró¿nicê pomiêdzy kwot¹ 6.595,47 z³ a faktycznie wyp³acan¹ kwot¹ 5.012 z³. Natomiast za listopad 2020r. jedynie kwota 1.477,84 z³ do dnia 28 tego miesi¹ca, tj. do dnia osi¹gniêcia przez powoda powszechnego wieku emerytalnego.
(dowód: wezwanie do zap³aty z dnia 21 lipca 2021r. k. 16-17, pismo pozwanego z dnia 25 sierpnia 2021r. k. 14-15).
Powszechny (...) S.A. w okresie od grudnia 2020r. do paŸdziernika 2021r. wyp³aca³ powodowi rentê wyrównawcz¹ w wysokoœci 5.012 z³.
(dowód: przes³uchanie powoda A. M. - p³yta CD k. 207).
Powód nie otrzymuje emerytury, lecz uzyskuje rentê z tytu³u niezdolnoœci do pracy w kwocie oko³o 1.077 z³ miesiêcznie.
(dowód: decyzja ZUS z dnia 3 grudnia 2021r. k. 146-150, przes³uchanie powoda A. M. - p³yta CD k. 207).
S¥ (...) ¯Y£, (...):
P. ¿szy stan faktyczny (...) na podstawie dowodów z dokumentów, a tak¿e dowodu z przes³uchania powoda.
(...) zebrany w niniejszej sprawie materia³ dowodowy (...) nie dopatrzy³ siê ¿adnych podstaw do kwestionowania prawdziwoœci i wiarygodnoœci wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. P. œliæ bowiem nale¿y, i¿ dowody w postaci orzeczeñ s¹dów powszechnych wydanych w poprzednich sprawach tocz¹cych siê z udzia³em stron stanowi³y dokumenty urzêdowe w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w zwi¹zku z tym korzystaj¹ z domniemania autentycznoœci i zgodnoœci z prawd¹ wyra¿onych w nich oœwiadczeñ, a w toku niniejszego postêpowania ¿adna ze stron nie kwestionowa³a powy¿szych domniemañ w trybie art. 252 k.p.c. Ponadto, za w pe³ni wiarygodne (...) tak¿e dokumenty prywatne w postaci korespondencji stron. Z. ¿yæ bowiem nale¿a³o, ¿e przedmiotowe dokumenty nie nosz¹ ¿adnych œladów przerobienia, podrobienia, czy te¿ innej manipulacji, st¹d nie ma ¿adnych podstaw, aby uznaæ, ¿e zosta³y stworzone wy³¹cznie na potrzeby niniejszego postêpowania.
Ponadto, (...) nie znalaz³ podstaw do odmowy przyznania waloru wiarygodnoœci zeznaniom powoda A. M., które korelowa³y z treœci¹ przed³o¿onych do akt sprawy dokumentów, w szczególnoœci wyroków s¹dów ró¿nych instancji wydanych na tle sporów prowadzonych przez obie strony o œwiadczenia za okresy wczeœniejsze, a tak¿e decyzji organu rentowego w odniesieniu do wysokoœci uzyskiwanego przez powoda œwiadczenia z tytu³u czêœciowej niezdolnoœci do pracy.
Na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. (...) natomiast wnioski dowodowe pozwanego o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci zeznañ podatkowych PIT powoda, dokumentacji ZUS w zakresie wysokoœci pobieranej przez niego emerytury, jak równie¿ o dopuszczenie dowodu z opinii (...) lekarza z zakresu medycyny pracy. Z. ¿yæ bowiem nale¿a³o, ¿e okolicznoœci zwi¹zane z aktualn¹ sytuacj¹ maj¹tkow¹ i zdrowotn¹ powoda czy te¿ z jego aktualnymi mo¿liwoœciami zarobkowymi pozostaj¹ irrelewantne dla rozstrzygniêcia niniejszego sporu. Przedmiotem niniejszego postêpowania nie by³o bowiem ¿¹danie zmiany wysokoœci renty wyrównawczej, jako obowi¹zku wynikaj¹cego z ustawy na mocy art. 907 § 2 k.c. tj. wskutek zmiany stosunków, lecz roszczenie o zap³atê zaleg³ej czêœci rat renty. Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem, o czym szczegó³owo w dalszej czêœci rozwa¿añ niniejszego uzasadnienia, nie jest mo¿liwe domaganie siê ustalenia wygaœniêcia lub zmiany stosunku renty wynikaj¹cej ze Ÿróde³ pozaumownych w drodze zarzutu, w postêpowaniu o zap³atê wymagalnych œwiadczeñ z tytu³u renty.
Bezcelowe by³o równie¿ dokonywanie ustaleñ w zakresie uprawnienia powoda do emerytury oraz wysokoœci kapita³u pocz¹tkowego. Powód bowiem nie korzysta ze œwiadczenia emerytalnego, lecz uzyskuje œwiadczenie rentowe, co jednoznacznie wynika z przed³o¿onych przezeñ dokumentów.
(...) natomiast do kwestii formalnych nale¿y wyjaœniæ, ¿e brak by³o podstaw do uwzglêdnienia wniosku pozwanego o zawieszenie niniejszego postêpowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na wniesienie przez niego do S. O. w G. pozwu o uchylenie obowi¹zku wyp³acania renty wyrównawczej. Jak wskazuje siê w orzecznictwie podstawa do zawieszenia postêpowania okreœlona w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy rozstrzygniêcie sprawy zale¿y od wyniku innego tocz¹cego siê postêpowania cywilnego. Z. ¿noœæ ta musi byæ tego rodzaju, ¿e orzeczenie, które ma zapaœæ w innym postêpowaniu cywilnym, bêdzie prejudykatem, czyli podstaw¹ rozstrzygniêcia sprawy, w której ma byæ zawieszone postêpowanie. Oznacza to, ¿e nie jest mo¿liwe rozstrzygniêcie sprawy w tocz¹cym siê postêpowaniu cywilnym bez wczeœniejszego rozstrzygniêcia kwestii prejudycjalnych (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 marca 2014r., VI ACa 780/13, L.).
W niniejszym przypadku jednak takie podstawy nie zachodz¹. Z. ¿yæ bowiem nale¿y, i¿ przed S. O. w G. pozwany domaga siê zmiany, b¹dŸ uchylenia obowi¹zku wyp³aty renty wyrównawczej pocz¹wszy od dnia 1 stycznia 2022r., podczas gdy niniejszy spór dotyczy zap³aty rat wymagalnych w okresie od listopada 2020r. do paŸdziernika 2021r. Nadto, nale¿a³o mieæ na wzglêdzie, ¿e zgodnie ze stanowiskiem judykatury wyrok wydany na podstawie art. 907 § 2 k.c. ma charakter konstytutywny i stwarza nowy stan prawny, dlatego co do zasady wywiera skutek tylko na przysz³oœæ (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 8 grudnia 2016r., I ACa 326/16, L.), a wiêc zasadniczo nie wp³ywa na istnienie i zakres œwiadczenia z tytu³u renty, które sta³o siê wymagalne wczeœniej. Zatem stosownie do powy¿szego nale¿a³o przyj¹æ, ¿e spór tocz¹cy siê obecnie przed S. O. w G. nie ma wp³ywu na wynik niniejszego postêpowania.
P. prawn¹ powództwa w niniejszej sprawie stanowi³ przepis art. 444 §2 k.c. Zgodnie z treœci¹ tego przepisu, je¿eli poszkodowany utraci³ ca³kowicie lub czêœciowo zdolnoœæ do pracy zarobkowej albo je¿eli zwiêkszy³y siê jego potrzeby lub zmniejszy³y widoki powodzenia na przysz³oœæ, mo¿e on ¿¹daæ od zobowi¹zanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
(...) do szczegó³owych rozwa¿añ nale¿y w pierwszej kolejnoœci wskazaæ, ¿e obowi¹zek pozwanego do wyp³aty powodowi renty wyrównawczej zosta³ ustalony wyrokiem S¹du O. w G. z dnia 13 listopada 2000 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 228/99. Przedmiotowym wyrokiem S¹d zas¹dzi³ od ubezpieczyciela i sprawcy szkody in solidum na rzecz powoda kwotê 1.492 z³ miesiêcznie tytu³em renty wyrównawczej, p³atnej do dnia 20-go ka¿dego miesi¹ca, poczynaj¹c od 1 listopada 2.000r. z ustawowymi odsetkami na wypadek zw³oki w jej p³atnoœci, uznaj¹c, ¿e powód wskutek wypadku komunikacyjnego utraci³ czêœciowo zdolnoœæ do pracy zarobkowej. P. ¿sze rozstrzygniêcie oparte by³o na przepisie art. 444 § 2 k.c., co oznacza, ¿e renta mia³a charakter tzw. renty ustawowej. W 2011 roku, wskutek wymiany pism pomiêdzy stronami, uzgodniono zmianê wysokoœci renty przyznanej powy¿szym wyrokiem z kwoty 1.492 z³ na kwotê 6.595,47 z³ miesiêcznie.
Po czym jednostronn¹ decyzj¹ z dnia 2 wrzeœnia 2014 roku pozwany obni¿y³ wysokoœæ renty do kwoty 5.012 z³ miesiêcznie i od tego czasu wyp³aca³ powodowi rentê w takiej w³aœnie wysokoœci. W zwi¹zku z wyp³at¹ przez pozwanego rat renty wyrównawczej w zani¿onej wysokoœci powód dwukrotnie dochodzi³ swoich roszczeñ z tytu³u renty na drodze (...). Najpierw, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2019r. wydanym w sprawie o sygnaturze XVI Ca 554/18 S. O. w G. rozstrzygn¹³ ¿¹danie powoda o zap³atê œwiadczeñ z tytu³u renty wyrównawczej za okres od 1 paŸdziernika 2014r. do dnia 30 kwietnia 2015r., (...) Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I ACa 85/21 ¿¹danie za okres od stycznia 2016r. do sierpnia 2019r. W przedmiotowych wyrokach S¹d O. i (...) Apelacyjny rozstrzygnê³y zarówno kwestiê skutecznoœci zmiany wysokoœci renty w wyniku porozumienia stron, jak te¿ zmiany wysokoœci tego œwiadczenia w drodze jednostronnego oœwiadczenia pozwanego z dnia 2 wrzeœnia 2014 roku.
Zgodnie natomiast z treœci¹ art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi¹¿e nie tylko strony i s¹d, który je wyda³, lecz równie¿ inne s¹dy oraz inne organy pañstwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak¿e inne osoby. Jak wskazuje siê w orzecznictwie prawomocnoœæ materialna, w któr¹ s¹ wyposa¿one w procesie, oprócz rozstrzygaj¹cych sprawê co do istoty wyroków, orzeczenia proceduralne, wyra¿a nakaz przyjmowania, ¿e w danej sytuacji stan prawny przedstawia siê tak, jak to wynika z zawartego w orzeczeniu rozstrzygniêcia (por. wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, L.). W wyroku z 7 kwietnia 2011 r. I PK 225/10, L. S. wyrazi³ pogl¹d, ¿e zwi¹zanie stron prawomocnym orzeczeniem wyra¿one w art. 365 § 1 k.p.c. zawiera w sobie zakaz ponownego prowadzenia sporu co do okolicznoœci faktycznych stanowi¹cych podstawê rozstrzygniêcia zakoñczonego sporu s¹dowego.
Innymi s³owy - nie jest dopuszczalne w œwietle art. 365 § 1 k.p.c. odmienne ustalenie zaistnienia, przebiegu i oceny istotnych dla danego stosunku prawnego zdarzeñ faktycznych w kolejnych procesach s¹dowych miêdzy tymi samymi stronami, chocia¿by przedmiot tych spraw siê ró¿ni³. Nadto, w orzecznictwie wskazuje siê, ¿e powaga rzeczy os¹dzonej rozci¹ga siê tak¿e na motywy orzeczenia w takich granicach, w jakich stanowi¹ konieczne uzupe³nienie rozstrzygniêcia, niezbêdne dla wyjaœnienia jego zakresu (por. wyrok S¹du N. ¿szego z dnia 29 marca 2006 roku, II PK 163/05, L.).
W œwietle powy¿szego, rozstrzygaj¹c niniejszy spór, (...) i ocen¹ stanu faktycznego dokonan¹ przez S. O. w G. w sprawie XVI 554/18 i przez (...) Apelacyjny w G. w sprawie I ACa 85/21. Przede wszystkim w obu poprzednich sprawach przes¹dzono, ¿e w drodze wymiany przez strony oœwiadczeñ na piœmie dosz³o do zmiany wysokoœci nale¿nej powodowi renty w drodze umowy. Ponadto, przes¹dzono, ¿e zmiana wysokoœci renty wyrównawczej na mocy jednostronnego oœwiadczenia pozwanego dokonana pismem z dnia 2 wrzeœnia 2014 roku by³a nieskuteczna wzglêdem powoda. Na mocy art. 365 § 1 k.p.c. (...) jest zwi¹zany powy¿szymi ocenami prawnymi, co oznacza, ¿e nie móg³ tej kwestii rozstrzygn¹æ w sposób odmienny, ani prowadziæ w tym zakresie postêpowania dowodowego.
W dalszej kolejnoœci nale¿a³o ustaliæ, czy dokonano zmiany treœci przedmiotowego stosunku prawnego w odniesieniu do rat wymagalnych w okresie objêtym ¿¹daniem pozwu, a tak¿e nale¿a³o odnieœæ siê do podnoszonych przez pozwanego zarzutów dotycz¹cych zmiany sytuacji uprawnionego z tytu³u renty. Nie budzi w¹tpliwoœci, ¿e przepisy o rencie zawarte w art. 903-907 k.c. stosuje siê do innych stosunków o charakterze rentowym, które wynikaj¹ ze Ÿróde³ pozaumownych. Wykorzystuje siê je jednak tylko wówczas, jeœli przepisy szczególne nie zawieraj¹ odmiennej regulacji. Waloryzacja renty mo¿e te¿ nast¹piæ na podstawie umowy stron. Przepis dotyczy jedynie sytuacji, w której strony nie mog¹ dojœæ do porozumienia w sprawie dokonania zmiany wielkoœci renty lub czasu jej trwania (por. J. Ciszewski (red.), P. Nazaruk (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/e. 2022). Renta wynikaj¹ca ze Ÿróde³ pozaumownych to ponadto renta, której obowi¹zek p³acenia wynika z ustawy. (...) stosunków zobowi¹zaniowych nawi¹zywanych ex lege, nale¿y stwierdziæ, ¿e konkretyzacja treœci poszczególnego stosunku, w tym w zakresie rozmiaru poszczególnych œwiadczeñ rentowych, zawsze wymaga ukszta³towania stosunku prawnego w drodze umowy lub orzeczenia s¹dowego.
Zdarzenia te nie zmieniaj¹ jednak charakteru renty, która zachowuje charakter renty ustawowej. Renta z ustawy to przede wszystkim renta stanowi¹ca œwiadczenie odszkodowawcze (np. art. 444 § 2 k.c.) (por. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom III. Komentarz. Art. 627–1088. Wyd. 3, Warszawa 2022)
Stosownie do powy¿szego, umowy (...) zobowi¹zania ustawowe nie powoduj¹ zmiany charakteru renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. na rentê umown¹. Zatem mimo ¿e wysokoœæ renty, bêd¹cej przedmiotem niniejszego postêpowania zosta³a zmieniona w drodze umownej, to nadal ma ona charakter renty ustawowej. Nie oznacza to jednak, ¿e pozwany mo¿e broniæ siê w niniejszym sporze powo³uj¹c siê na treœæ art. 907 § 2 k.c., zgodnie z którym je¿eli obowi¹zek p³acenia renty wynika z ustawy, ka¿da ze stron mo¿e w razie zmiany stosunków ¿¹daæ zmiany wysokoœci lub czasu trwania renty, chocia¿by wysokoœæ renty i czas jej trwania by³y ustalone w orzeczeniu s¹dowym lub w umowie. Uprawnienie, jakie wynika z przytoczonego przepisu, mo¿e byæ bowiem realizowane jedynie w drodze powództwa, albowiem wyrok ma charakter konstytutywny i kreuje nowy stan prawny.
Tym samym, (...) w niniejszej sprawie nie by³ uprawniony do rozwa¿ania, czy zasz³a zmiana stosunków, o jakiej mowa w art. 907 § 2 k.c., a tym samym brak by³o podstaw do czynienia jakichkolwiek ustaleñ odnoœnie sytuacji materialnej, zdrowotnej powoda, czy jego mo¿liwoœci zarobkowych.
Nadto, ca³kowicie b³êdne by³o za³o¿enie pozwanego, ¿e mo¿e on jednostronnie zmniejszyæ wysokoœæ renty z uwagi na osi¹gniêcie przez powoda wieku emerytalnego. Pozwany nie ma bowiem ¿adnego uprawnienia do narzucania powodowi z którego œwiadczenia powinien korzystaæ. W drodze umowy nie dosz³o do modyfikacji stosunku prawnego, maj¹ce swoje Ÿród³o w ustawie. Wszelkie okolicznoœci zwi¹zane ze zmian¹ stosunków pozwany mo¿e podnosiæ w odrêbnym postêpowaniu na podstawie art. 907 § 2 k.c. W niniejszej sprawie argumenty i wnioski dowodowe pozwanego nie mog³y doprowadziæ do oczekiwanych przez niego rezultatów, a zatem zmierza³y one jedynie do przed³u¿enia postêpowania. Nadto w odniesieniu do wniosku dowodowego pozwanego o ustalenie wysokoœci emerytury powoda, wskazaæ nale¿y, i¿ powód œwiadczenia takiego nigdy nie pobiera³, a zatem ju¿ tylko z tego powodu wniosek ten powinien zostaæ pominiêty.
Dla rozstrzygniêcia sprawy istotne by³o jedynie, czy istnieje obowi¹zek pozwanego do wyp³aty renty wyrównawczej we wskazanej w pozwie wysokoœci. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny w przypadku spe³nienia przes³anek wskazanych w art. 907 § 2 k.c. zmiana wysokoœci renty lub czasu jej trwania mo¿e nast¹piæ w drodze umowy, zgodnie z zasad¹ autonomii woli, w granicach wskazanych w art. 3531 k.c. Zastosowanie tego trybu mo¿e mieæ miejsce zarówno wówczas, gdy poprzednia wysokoœæ renty lub czas jej trwania by³y ustalone w umowie, jak i wtedy gdy nast¹pi³a w orzeczeniu s¹dowym. Odmowa zawarcia umowy daje podstawy do zastosowania trybu s¹dowego zgodnie z art. 907 § 2 k.c. (por. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom III. Komentarz. Art. 627–1088. Wyd. 3, Warszawa 2022). Z zebranego materia³u dowodowego nie wynika aby, ¿e po 2011 roku pomiêdzy powodem a pozwanym zosta³a zawarta kolejna umowa, która modyfikowa³aby wysokoœæ renty.
Jednostronna zmiana wysokoœci renty przez pozwanego by³a natomiast bezskuteczna, co tak¿e zosta³o przes¹dzone prawomocnymi orzeczeniami w rozstrzygniêtych uprzednio sprawach, a s¹d orzekaj¹cy w niniejszym sk³adzie powy¿szymi ustaleniami by³ zwi¹zany, a nadto przyjmuje je i podziela zaprezentowany w nich pogl¹d. Bezspornym by³o tak¿e to, ¿e nie dosz³o do zmiany wysokoœci, b¹dŸ czasu trwania renty w wyniku konstytutywnego orzeczenia s¹du. Tym samym nale¿a³o uznaæ, ¿e strony by³y zwi¹zane stosunkiem prawnym w kszta³cie nadanym mu w wyniku umowy zawartej w 2011r.
W zwi¹zku z tym w okresie objêtym ¿¹daniem pozwu tj. w okresie od listopada 2020r. do paŸdziernika 2021r. pozwany by³ zobowi¹zany do zap³aty na rzecz powoda renty wyrównawczej w kwocie 6.595,47 z³ miesiêcznie. Z tego wzglêdu, za miesi¹c listopad 2020 r. nale¿a³a siê powodowi dop³ata w kwocie 106 z³ (ró¿nica pomiêdzy kwot¹ 6.595,47 z³ a faktycznie wyp³acon¹ kwot¹ 6.489,84 z³), natomiast za pozosta³e miesi¹ce kwota po 1.583,47 z³ (ró¿nica pomiêdzy kwot¹ 6.595,47 z³ a wyp³acon¹ kwot¹ 5.012 z³).
Nadto, na podstawie art. 481 §1 k.c. od dnia wymagalnoœci ka¿dej z rat miesiêcznych nale¿a³y siê powodowi odsetki ustawowe za opóŸnienie. Z. ¿yæ nale¿y, i¿ zgodnie z treœci¹ porozumienia stron z 2011 roku termin p³atnoœci ka¿dej raty przypada³ na dzieñ 10 - ego ka¿dego miesi¹ca. Z uwagi na fakt, ¿e pozwany nie uiszcza³ na rzecz powoda pe³nej kwoty rat renty, w wysokoœci wynikaj¹cej z umowy stron, to pozostawa³ w opóŸnieniu z zap³at¹ kwoty stanowi¹cej ró¿nicê pomiêdzy wysokoœci¹ renty nale¿nej a faktycznie wyp³aconej. Dochodzona kwota tj. 809,42 z³ z tytu³u skapitalizowanych odsetek nale¿nych od zaleg³ych rat wymagalnych w okresie od listopada 2020 roku do paŸdziernika 2021 roku, a tak¿e kwota 1.998,41 z³ z tytu³u skapitalizowanych odsetek nale¿nych od zaleg³ych rat wymagalnych w okresie od sierpnia 2019r. do listopada 2020r. w zasadzie nie by³a kwestionowania przez pozwanego. P. œæ wyliczenia powy¿szych kwot na dzieñ ich kapitalizacji nie budzi³a tak¿e ¿adnych w¹tpliwoœci (...).
Bezzasadny okaza³ siê równie¿ podniesiony w odpowiedzi na pozew zarzut przedawnienia. Nie ulega w¹tpliwoœci, ¿e roszczenie rentowe ma charakter œwiadczenia okresowego i przedawnia siê z up³ywem trzyletniego terminu przedawnienia okreœlonego w art. 118 k.c. W niniejszej sprawie ¿¹danie powoda dotyczy³o rat wymagalnych w okresie od listopada 2020r. do paŸdziernika 2021r. Z. ¿ywszy, i¿ pozew zosta³ wniesiony w dniu 29 paŸdziernika 2021r. to nie ulega w¹tpliwoœci, ¿e ¿adne z roszczeñ okresowych nie uleg³o przedawnieniu.
Zatem, na podstawie art. 444 § 2 k.c. (...) od pozwanego na rzecz powoda ³¹cznie kwotê 20.331,83 z³. Zgodnie z art. 481 k.c. i art. 482 k.c. od powy¿ej kwoty (...) odsetki ustawowe za opóŸnienie od dnia wniesienia pozwu tj. od dnia 29 paŸdziernika 2021 roku do dnia zap³aty.
O kosztach procesu (...) na podstawie art. 98 §1 k.p.c. i zgodnie z zasad¹ odpowiedzialnoœci za wynik sprawy zas¹dzi³ od przegrywaj¹cego niniejszy spór pozwanego na rzecz powoda kwotê 4.634 z³, na co sk³ada³y siê: op³ata s¹dowa od pozwu (1.017 z³), op³ata za czynnoœci fachowego pe³nomocnika powoda bêd¹cego radc¹ prawnym w stawce minimalnej (3.600 z³) obliczona od wskazanej wartoœci przedmiotu sporu, a tak¿e op³ata skarbowa od pe³nomocnictwa (17 z³). Nadto, na podstawie art. 98 § 11 k.p.c. (...) odsetki ustawowe za opóŸnienie od dnia uprawomocnienia siê wyroku do dnia zap³aty.
(...) na uwadze powy¿sze orzeczono jak we wstêpie.