Uzasadnienie
Odwołujący H. E. (2), reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową H. E. (1), wniósł odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 30 lipca 2025 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. (...) z dnia 3 czerwca 2025 r., w części dotyczącej wskazania określonego w punkcie 7 orzeczenia, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Przedstawicielka ustawowa wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustalenie, że odwołujący wymaga takiej opieki lub pomocy. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że odwołujący choruje na (...) wymagającą stosowania przez całe życie diety ubogofenyloalaninowej, systematycznego oznaczania poziomu fenyloalaniny oraz przyjmowania preparatu (...). Podniosła, że posiłki spożywane przez odwołującego w domu i poza nim muszą być przygotowywane i kontrolowane przez osobę dorosłą, a dziecko z uwagi na wiek nie jest zdolne samodzielnie prowadzić leczenia dietetycznego. Wskazała także na rozpoznany u odwołującego (...) oraz związane z nim trudności w funkcjonowaniu społecznym i komunikacyjnym. Zdaniem przedstawicielki ustawowej łączny zakres obowiązków związanych z dietą, leczeniem, badaniami i funkcjonowaniem społecznym dziecka przekracza zakres zwykłej opieki nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku.
Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł o oddalenie odwołania. Podtrzymał stanowisko, że stan zdrowia odwołującego uzasadnia konieczność stałego współudziału opiekuna na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, o którym mowa w pkt 8 wskazań, nie powoduje natomiast znacznego ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji uzasadniającego wskazanie z pkt 7.
Sąd ustalił, co następuje
H. E. (2) urodził się (...) Od okresu niemowlęcego pozostaje pod opieką Poradni (...) z powodu (...) – postaci łagodnej. Rozpoznano u niego również (...)
Leczenie (...) obejmuje dietę niskofenyloalaninową, stosowanie specjalistycznych produktów żywieniowych oraz preparatu (...) a także systematyczne kontrolowanie stężenia fenyloalaniny we krwi. Rodzice pozostają w stałym kontakcie z poradnią metaboliczną i dietetykiem. W dokumentacji z poradni odnotowano regularne kontrole, monitorowanie przez rodziców poziomu (...) oraz stosowanie preparatu (...) Rozwój fizyczny dziecka pozostawał prawidłowy.
W ramach prowadzenia diety rodzice planują i przygotowują posiłki, kontrolują rodzaj i ilość spożywanych produktów oraz zawartość fenyloalaniny, zapewniają produkty niskobiałkowe, podają preparat (...) oraz wykonują w warunkach domowych pobrania próbek krwi przeznaczonych do kontroli stężenia fenyloalaniny. Posiłki przeznaczone dla dziecka podczas pobytu poza domem są przygotowywane z uwzględnieniem zaleceń dietetycznych.
Odwołujący uczęszczał do placówki przedszkolnej przez około 7 godzin dziennie. W placówce spożywał posiłki przygotowane zgodnie z dietą. W późniejszym okresie organizacja jego pobytu w placówce edukacyjnej wymagała uzgodnienia zasad żywienia oraz przekazania personelowi informacji dotyczących diety i potrzeb dziecka.
Orzeczeniem z dnia 22 lutego 2022 r. odwołujący został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Wskazania z pkt 7 nie ustalono. Kolejne postępowanie orzecznicze zakończyło się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu z dnia 25 kwietnia 2023 r., w którym również nie ustalono wskazania z pkt 7. Orzeczenie obowiązywało do dnia 30 kwietnia 2025 r. (dowód:
⚫ orzeczenia znajdujące się w aktach WZON,
⚫ dokumentacja medyczna w aktach WZON oraz k. 16–23 i 74 akt sądowych)
Poradnia (...) w (...) w opinii z dnia 13 marca 2025 r. podała, że rozwój psychoruchowy odwołującego kształtuje się zgodnie z normą rozwojową. W środowisku domowym dziecko nawiązuje prawidłowy kontakt werbalny, wypowiada się pełnymi zdaniami i adekwatnie reaguje na polecenia. Trudności komunikacyjne występują przede wszystkim w kontakcie z osobami dorosłymi spoza najbliższego otoczenia. Odwołujący jest samodzielny w czynnościach samoobsługowych, samodzielnie je i korzysta z toalety. Rozwój intelektualny na materiale pozawerbalnym określono jako przeciętny, a rozwój motoryczny jako prawidłowy.
(dowód:
⚫ opinia Poradni (...) z 13 marca 2025 r. znajdująca się w aktach orzeczniczych)
W dniu 26 marca 2025 r. przedstawicielka ustawowa złożyła wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności. Orzeczeniem z dnia 3 czerwca 2025 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w (...) zaliczył odwołującego do osób niepełnosprawnych do dnia 3 września 2036 r., ze wskazaniem symbolu przyczyny niepełnosprawności (...) Ustalono m.in. konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ustalono konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W następstwie odwołania Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. orzeczeniem z dnia 30 lipca 2025 r. utrzymał powyższe orzeczenie w mocy.
(dowód:
⚫ wniosek z 26 marca 2025 r.,
⚫ orzeczenie PZON z 3 czerwca 2025 r.,
⚫ orzeczenie WZON z 30 lipca 2025 r.)
W toku postępowania sądowego dopuszczono dowód z opinii biegłej pediatry. Biegła w opinii z dnia 18 września 2025 r., sporządzonej na podstawie dokumentacji medycznej, wywiadu oraz badania odwołującego, rozpoznała (...) – postać łagodną oraz (...). W badaniu fizykalnym nie stwierdziła odchyleń od stanu prawidłowego. Rozwój psychoruchowy i fizyczny określiła jako adekwatny do wieku. Odwołujący samodzielnie się porusza, samodzielnie spożywa posiłki oraz wykonuje czynności samoobsługowe właściwe dla wieku. Pozostaje pod stałą opieką poradni metabolicznej, stosuje dietę (...) i preparat (...) a rodzice monitorują poziom fenyloalaniny i pozostają w kontakcie z poradnią.
Biegła stwierdziła, że stan zdrowia odwołującego nie powoduje konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast wymaga stałego współudziału rodziców w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W opinii uzupełniającej z dnia 27 października 2025 r. biegła podtrzymała wnioski opinii podstawowej. Odniosła się do przygotowywania i kontrolowania posiłków, podawania preparatu (...), pobierania próbek krwi, kontroli leczenia oraz organizowania wizyt specjalistycznych. Wskazała, że czynności te pozostają elementem codziennego prowadzenia leczenia dziecka. Podtrzymała także ustalenia dotyczące jego rozwoju i samodzielności odpowiedniej do wieku.
(dowód:
⚫ opinia biegłej pediatry – k. 24–31 akt,
⚫ opinia uzupełniająca – k. 51–57 akt)
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2026 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego genetyka. Następnie, po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd odstąpił od przeprowadzenia tego dowodu i pominął wnioski o dopuszczenie dalszych opinii biegłego genetyka, specjalisty chorób metabolicznych oraz pediatry metabolicznego.
Sąd zważył, co następuje
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd uznał dokumentację medyczną i psychologiczno-pedagogiczną za wiarygodną. Jej autentyczność nie była kwestionowana, a poszczególne dokumenty tworzą spójny obraz przebiegu leczenia (...) rozwoju odwołującego i sposobu jego funkcjonowania.
Sąd uwzględnił również opis czynności wykonywanych przez przedstawicielkę ustawową w związku z leczeniem dziecka. Nie było podstaw do kwestionowania, że dieta wymaga planowania i przygotowywania odpowiednich posiłków, kontroli ilości spożywanych produktów i podaży fenyloalaniny, podawania preparatu (...), wykonywania kontroli laboratoryjnych oraz organizowania żywienia dziecka poza domem. Bezspornie zakres tych czynności jest większy niż przy opiece nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku.
Dowód z opinii biegłej pediatry Sąd uznał za miarodajny w zakresie wymagającym wiadomości medycznych, w szczególności co do stanu somatycznego dziecka, prawidłowości rozwoju, sposobu leczenia (...) zakresu zachowanej sprawności oraz czynności wykonywanych przez rodziców w procesie leczenia. Opinia podstawowa została następnie uzupełniona po zgłoszeniu szczegółowych zarzutów przez przedstawicielkę ustawową.
Sąd nie traktował natomiast jako wiążących wypowiedzi biegłej stanowiących wykładnię pkt 7 i pkt 8 ani jej ocen dotyczących skutków prawnych ustalonego stanu zdrowia. Do biegłego należy ustalenie faktów wymagających wiadomości specjalnych, natomiast kwalifikacja tych faktów w świetle przepisów obowiązującego prawa należy do Sądu. Z tego względu o wyniku sprawy nie przesądzała użyta przez biegłą definicja „samodzielnej egzystencji”, lecz ustalone na podstawie całego materiału dowodowego rzeczywiste funkcjonowanie dziecka.
Przedstawicielka ustawowa zakwestionowała opinię główną i uzupełniającą biegłej pediatry, podnosząc szereg zarzutów odnoszących się zarówno do ustaleń medycznych, jak i do sposobu kwalifikacji stanu odwołującego na tle pkt 7 i 8 wskazań orzeczenia o niepełnosprawności.
1. Zarzut niedostatecznego uwzględnienia specyfiki (...)
Zarzut nie zasługiwał na podzielenie. Przedstawicielka ustawowa wskazywała na konieczność codziennego ważenia i przeliczania posiłków, doboru produktów niskobiałkowych, kontrolowania podaży fenyloalaniny, przygotowywania odrębnych posiłków do placówki edukacyjnej, podawania preparatu (...) pobierania próbek krwi, monitorowania poziomu (...) oraz pozostawania w stałym kontakcie z poradnią metaboliczną i dietetykiem. Okoliczności te zostały jednak uwzględnione zarówno w opinii podstawowej, jak i uzupełniającej. Biegła przyjęła, że odwołujący wymaga stałego prowadzenia leczenia dietetycznego i systematycznej kontroli metabolicznej. Spór nie dotyczył zatem istnienia tych obowiązków, lecz oceny ich znaczenia dla przesłanki z pkt 7. Sąd przyjął, że zakres czynności wykonywanych przez rodziców istotnie przekracza zwykłe obowiązki związane z żywieniem zdrowego dziecka, jednak czynności te dotyczą przede wszystkim prowadzenia leczenia, nie zaś zastępowania odwołującego w podstawowych czynnościach życia codziennego.
2. Zarzut bagatelizowania trudności związanych z dietą niskofenyloalaninową.
Zarzut ten był częściowo zasadny w odniesieniu do użytych przez biegłą sformułowań, nie podważał jednak zasadniczych ustaleń opinii. Ocena, czy dieta jest „łatwa” albo „trudna”, nie stanowi kryterium prawnego istotnego dla rozstrzygnięcia. Sąd nie oparł się zatem na tego rodzaju określeniach. Przyjął natomiast, że prowadzenie diety wymaga od rodziców ponadprzeciętnej wiedzy, planowania, systematyczności i kontroli. Okoliczność ta potwierdza stały udział opiekuna w procesie leczenia, nie przesądza jednak sama przez się o znacznym ograniczeniu możliwości samodzielnej egzystencji dziecka.
3. Zarzut dotyczący pomniejszenia znaczenia regularnego pobierania próbek krwi i monitorowania poziomu fenyloalaniny.
Zarzut ten również nie prowadził do zakwestionowania opinii. Sąd przyjął jako ustalone, że próbki krwi są regularnie pobierane w warunkach domowych zgodnie z zaleceniami poradni, a rodzice kontrolują wyniki i pozostają w kontakcie z personelem medycznym. Są to czynności związane z prowadzeniem terapii i kontrolą metaboliczną. Zwiększają zakres obowiązków opiekunów, ale nie świadczą samoistnie o takim ograniczeniu funkcjonowania dziecka, które odpowiadałoby przesłance z pkt 7. 4.
Zarzut błędnej interpretacji stanowiska przedstawicielki ustawowej dotyczącego ryzyka powikłań neurologicznych.
Zarzut ten był zasadny w tym znaczeniu, że z pism strony nie wynikało, aby nieprzyznanie pkt 7 miało prowadzić do zaniechania leczenia. Przedstawicielka ustawowa wskazywała wyłącznie na wagę i niezbędność ścisłego przestrzegania diety. Sąd nie przypisał jej odmiennej intencji. Przyjął, że nieprawidłowe prowadzenie leczenia może prowadzić do poważnych następstw zdrowotnych. Ryzyko takich następstw nie stanowi jednak samodzielnej przesłanki pkt 7, który wymaga oceny rzeczywistego stopnia ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji dziecka.
5. Zarzut nadmiernego znaczenia przypisanego przez biegłą samodzielności w podstawowych czynnościach samoobsługowych.
Twierdzenia przedstawicielki ustawowej w tym zakresie nie uzasadniału odrzucenia opinii. Trafne było stanowisko strony, że pkt 7 nie jest zastrzeżony wyłącznie dla dzieci leżących, nieporuszających się albo całkowicie niesamodzielnych. Sąd takiej wykładni nie przyjął. Zachowana zdolność do samodzielnego poruszania się, spożywania przygotowanych posiłków, korzystania z toalety czy wykonywania czynności higienicznych stanowi jednak istotny element oceny funkcjonowania dziecka i nie może być pomijana. W przypadku odwołującego prawidłowy rozwój psychoruchowy i zachowana samodzielność w podstawowych czynnościach życia codziennego znajdowały potwierdzenie nie tylko w opinii biegłej, lecz także w dokumentacji psychologiczno-pedagogicznej i medycznej.
6. Zarzut zawężenia przez biegłą wykładni pkt 7 wyłącznie do osób całkowicie niesamodzielnych.
Zarzut ten dotyczył kwestii prawnej, a nie wiadomości specjalnych. Wypowiedzi biegłej w tym zakresie nie wiązały Sądu. Sąd samodzielnie dokonał wykładni istotnych dla sprawy regulacji prawnych. O wyniku sprawy nie przesądzało zatem przyjęte przez biegłą rozumienie pkt 7, lecz ustalony na podstawie całego materiału stopień funkcjonalnej zależności odwołującego od innych osób. Sąd nie utożsamił przesłanki z pkt 7 z całkowitą niesamodzielnością, uznał jednak, że w przypadku odwołującego nie wykazano znacznego ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji.
7. Zarzut błędnego rozgraniczenia pkt 7 i pkt 8.
Zarzut nie był zasadny. Konieczność codziennego zaangażowania rodziców w leczenie nie oznacza automatycznie spełnienia obu wskazań. Pkt 8 obejmuje stały współudział opiekuna na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Pkt 7 wymaga dodatkowo, aby potrzeba opieki lub pomocy pozostawała w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W sprawie wykazano niewątpliwie pierwszą z tych przesłanek, natomiast materiał dowodowy nie potwierdził drugiej.
8. Zarzut oparcia opinii na krótkotrwałej obserwacji podczas badania sądowo-lekarskiego.
Zarzut ten nie znajdował potwierdzenia w materiale sprawy. Opinia nie została sporządzona wyłącznie na podstawie badania fizykalnego. Biegła dysponowała dokumentacją medyczną, dokumentacją poradni metabolicznej, materiałem psychologiczno-pedagogicznym, przeprowadziła wywiad z matką oraz badanie dziecka. Po zgłoszeniu zarzutów sporządziła ponadto opinię uzupełniającą. Sąd również nie wyprowadzał wniosków dotyczących funkcjonowania odwołującego jedynie z jego zachowania podczas badania.
9. Zarzut niedostatecznego uwzględnienia (...)
Zarzut ten nie prowadził do odmiennej oceny przesłanki z pkt 7. Sąd przyjął rozpoznanie (...) jako istniejące i nie kwestionował jego wpływu na funkcjonowanie społeczne dziecka. Z dokumentacji wynikało jednak, że zaburzenie ma charakter sytuacyjny: w środowisku domowym odwołujący komunikuje się prawidłowo, wypowiada się pełnymi zdaniami i adekwatnie reaguje na polecenia, natomiast trudności ujawniają się przede wszystkim w kontaktach z osobami obcymi oraz w sytuacjach grupowych. Materiał nie wykazał, aby (...) powodował taki stopień zależności od osoby dorosłej, który samodzielnie albo łącznie z (...) prowadziłby do znacznego ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji.
10. Zarzut braku łącznej oceny (...)
Zarzut nie zasługiwał na podzielenie. A. powoduje konieczność codziennego prowadzenia dietoterapii i kontroli metabolicznej, natomiast (...) ogranicza funkcjonowanie komunikacyjne w określonych sytuacjach społecznych. Łączne występowanie obu schorzeń niewątpliwie zwiększa zakres obowiązków rodziców. Nie stwierdzono jednak zaburzeń rozwoju intelektualnego, motorycznego ani samoobsługi, zaś odwołujący funkcjonuje w placówce edukacyjnej i wykonuje czynności właściwe dla wieku. Łączna ocena obu schorzeń nie prowadziła zatem do ustalenia przesłanki z pkt 7. 11.
Zarzut nieuwzględnienia trudności związanych z organizacją pobytu dziecka w placówce edukacyjnej.
Zarzut ten również nie podważał opinii. Konieczność uzgodnienia zasad żywienia, przygotowywania posiłków, przekazania personelowi informacji dotyczących choroby i zapewnienia odpowiednich warunków potwierdza ponadprzeciętne zaangażowanie rodziców. Jednocześnie fakt, że po takim przygotowaniu odwołujący może przebywać w placówce edukacyjnej przez znaczną część dnia, wskazuje, że jego stan nie wymaga nieprzerwanej osobistej obecności rodzica.
12. Zarzut nierównego traktowania w porównaniu z innymi dziećmi chorującymi na (...)
Zarzut ten nie mógł odnieść skutku. Ustalenie pkt 7 nie następuje na podstawie samego rozpoznania choroby, lecz na podstawie indywidualnej oceny jej wpływu na funkcjonowanie konkretnego dziecka. Tożsamość diagnozy nie oznacza tożsamości następstw funkcjonalnych ani zakresu wymaganej pomocy.
13. Zarzut dotyczący kosztów terapii, dostępności produktów (...) oraz refundacji.
Zarzut ten nie miał znaczenia dla ustalenia przesłanki z pkt 7. Sąd nie kwestionował zwiększonych kosztów ani obciążeń organizacyjnych ponoszonych przez rodzinę. Kryterium ustawowe dotyczy jednak stopnia ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji dziecka, a nie ekonomicznego ciężaru leczenia. Wypowiedzi biegłej dotyczące refundacji preparatu (...) i świadczeń nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia.
14. Zarzut dotyczący proponowanego przez biegłą skrócenia okresu obowiązywania orzeczenia.
Zarzut ten pozostawał poza przedmiotem niniejszego postępowania. Odwołanie dotyczyło braku wskazania z pkt 7, a nie okresu obowiązywania orzeczenia.
Reasumując, podniesione zarzuty nie podważyły opinii w zakresie jej zasadniczych ustaleń medycznych i funkcjonalnych. Wykazały natomiast, że część wypowiedzi biegłej dotyczących wykładni pkt 7, trudności prowadzenia diety, refundacji oraz zakresu zwykłych obowiązków rodzicielskich miała charakter prawny albo wartościujący i nie mogła stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Po ich pominięciu opinia pozostawała przydatna w zakresie stanu zdrowia odwołującego, sposobu leczenia, prawidłowości rozwoju, zachowanej samodzielności oraz zakresu czynności wykonywanych przez rodziców. Na tych ustaleniach, ocenionych łącznie z pozostałym materiałem dowodowym, Sąd oparł własną kwalifikację prawną wskazań z pkt 7 i 8.
Sąd miał przy tym na uwadze, że postanowieniem z dnia 19 lutego 2026 r. dopuścił dowód z opinii biegłego genetyka. Po ponownej analizie całego materiału, w tym dokumentacji specjalistycznej poradni metabolicznej, opinii podstawowej i uzupełniającej biegłej pediatry oraz kolejnych zarzutów przedstawicielki ustawowej, Sąd uznał jednak, że dalszy dowód z opinii specjalisty nie jest niezbędny do wyjaśnienia okoliczności faktycznych wymagających wiadomości specjalnych.
W sprawie nie pozostawało niewyjaśnione rozpoznanie schorzenia odwołującego. Z dokumentacji poradni metabolicznej wynikała (...) – postać łagodna. Nie było również sporu co do przewlekłego charakteru choroby, konieczności stosowania diety niskofenyloalaninowej, podawania preparatu (...), regularnego oznaczania stężenia fenyloalaniny, przygotowywania specjalistycznych posiłków ani konieczności stałego zaangażowania rodziców w prowadzenie terapii. Sąd przyjął te okoliczności zgodnie z dokumentacją specjalistyczną oraz twierdzeniami przedstawicielki ustawowej.
Wyjaśniony został także aktualny wpływ choroby na funkcjonowanie odwołującego. Dokumentacja medyczna, psychologiczno-pedagogiczna oraz badanie przeprowadzone przez biegłą wskazywały na prawidłowy rozwój fizyczny i psychoruchowy, zachowaną samodzielność w czynnościach samoobsługowych i możliwość funkcjonowania w placówce edukacyjnej. Nie wykazano następstw neurologicznych lub innych powikłań (...) powodujących ograniczenie tych funkcji. Nie zachodziła również potrzeba zasięgnięcia dalszej opinii w celu ustalenia potencjalnych następstw nieprzestrzegania diety. Sąd nie kwestionował, że prawidłowe prowadzenie dietoterapii jest konieczne oraz że długotrwałe nieprawidłowe stężenie fenyloalaniny może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Okoliczność ta została przyjęta na potrzeby rozstrzygnięcia zgodnie ze stanowiskiem przedstawicielki ustawowej i nie wymagała dalszego dowodzenia.
W tej sytuacji zasadnicza różnica pomiędzy stanowiskiem strony a oceną Sądu nie dotyczyła już faktu medycznego wymagającego wiadomości specjalnych, lecz kwalifikacji ustalonego zakresu potrzeb dziecka na gruncie art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy. Pytanie, czy codzienna dietoterapia, kontrola metaboliczna oraz inne ustalone czynności opiekunów stanowią stały współudział w procesie leczenia, czy też wynikają ze znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji, jest zagadnieniem należącym do oceny prawnej Sądu.
Dopuszczenie kolejnego biegłego byłoby konieczne, gdyby dotychczasowy materiał nie pozwalał ustalić istotnego dla rozstrzygnięcia zagadnienia medycznego, gdyby opinia pozostawała w sprzeczności z dokumentacją specjalistyczną albo gdyby zgłoszone zarzuty ujawniły niewyjaśnione kwestie wymagające wiadomości specjalnych. Taka sytuacja nie zachodziła. Zarzuty przedstawicielki ustawowej zostały szczegółowo przeanalizowane, a te okoliczności dotyczące przebiegu leczenia i zakresu obowiązków rodziców, które podnosiła strona, Sąd w zasadniczej części przyjął jako wykazane.
Dowód z opinii dalszych biegłych nie służyłby zatem uzupełnieniu brakujących wiadomości specjalnych, lecz prowadziłby w istocie do uzyskania kolejnej oceny tego samego, już ustalonego stanu faktycznego, w tym oceny odnoszącej się do prawnej kwalifikacji pkt 7 i 8. Sama niezgodność strony z końcowym wnioskiem dotychczasowej opinii nie uzasadnia przeprowadzania kolejnych opinii, jeżeli okoliczności wymagające wiadomości specjalnych zostały dostatecznie wyjaśnione.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 240 § 1 k.p.c., zmienił wcześniejsze postanowienie dowodowe, a wnioski o dopuszczenie dowodu z opinii dalszych biegłych pominął jako zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis art. 286 k.p.c. pozwala żądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych w razie potrzeby. Potrzeba taka nie powstaje wyłącznie dlatego, że strona nie zgadza się z końcowym wnioskiem opinii. Konieczność dalszej opinii zachodzi w szczególności wtedy, gdy dotychczasowa opinia zawiera istotne luki, sprzeczności albo nie pozwala wyjaśnić faktów wymagających wiadomości specjalnych. Taką wykładnię art. 286 k.p.c. przyjmuje również Sąd Najwyższy, wskazując, że nie ma obowiązku powoływania kolejnego biegłego, jeżeli dotychczasowy materiał pozwala na wyjaśnienie okoliczności wymagających wiedzy specjalistycznej (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 10 marca 2011 r., II UK 306/10, LEX nr 885008).
W niniejszej sprawie zgłoszone zarzuty doprowadziły do sporządzenia opinii uzupełniającej, zaś dokumentacja specjalistyczna pozwalała ustalić zarówno rozpoznanie, jak i sposób leczenia. Dalsze opinie miałyby zatem dotyczyć w znacznej części faktów już wykazanych zgodnie z twierdzeniami przedstawicielki ustawowej. Sąd nie był obowiązany do poszukiwania kolejnej opinii wyłącznie w celu uzyskania odmiennej kwalifikacji prawnej tych samych faktów. Z tych przyczyn Sąd, korzystając z możliwości wynikającej z art. 240 § 1 k.p.c. i mając na względzie art. 286 k.p.c., odstąpił od przeprowadzenia wcześniej dopuszczonego dowodu i pominął wnioski o dopuszczenia dowodu z opinii dalszych biegłych.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 884 ze zm.), osoby, które nie ukończyły 16 roku życia, zalicza się do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.
Stosownie do art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 tej ustawy orzeczenie zawiera odrębne wskazania dotyczące odpowiednio: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Są to dwa odrębne wskazania, których przesłanki nie mogą być utożsamiane.
Szczegółowe kryteria oceny osoby, która nie ukończyła 16 roku życia, określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz.U. z 2002 r. Nr 17, poz. 162 ze zm.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia uwzględnia się okres trwania naruszenia stanu zdrowia przekraczający 12 miesięcy oraz – alternatywnie – niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak samoobsługa, samodzielne poruszanie się i komunikowanie z otoczeniem, powodującą konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy w zakresie przewyższającym opiekę nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo znaczne zaburzenie funkcjonowania organizmu wymagające systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza nim.
Rozporządzenie wymienia wśród stanów chorobowych m.in. wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne. Jednocześnie przy ocenie niepełnosprawności należy uwzględniać rodzaj i przebieg procesu chorobowego oraz jego wpływ na stan czynnościowy organizmu, sprawność fizyczną i psychiczną dziecka, stopień jego przystosowania do skutków choroby oraz możliwość poprawy stanu funkcjonalnego pod wpływem leczenia i rehabilitacji. Samo rozpoznanie określonej jednostki chorobowej nie przesądza zatem o konkretnym wskazaniu zawartym w orzeczeniu.
Zasady postępowania orzeczniczego określa ponadto rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2026 r. poz. 677).
Przedmiotem sporu nie było istnienie niepełnosprawności odwołującego ani konieczność stałego udziału rodziców w jego leczeniu. Kwestie te zostały już rozstrzygnięte na korzyść odwołującego poprzez zaliczenie go do osób niepełnosprawnych i ustalenie wskazania z pkt 8. Spór dotyczył wyłącznie tego, czy zakres koniecznej pomocy pozostaje w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a więc czy spełniona została przesłanka z punktu 7.
Pojęcia tego nie można ograniczać wyłącznie do całkowitej niesamodzielności albo niezdolności do poruszania się. Jednocześnie pkt 7 nie obejmuje każdej sytuacji, w której choroba dziecka zwiększa zakres obowiązków rodziców. Konieczne jest ustalenie, że choroba powoduje znaczne ograniczenie funkcjonalnej zdolności dziecka do samodzielnego zaspokajania potrzeb właściwych jego wiekowi, a właśnie z tego ograniczenia wynika potrzeba stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy.
W przypadku odwołującego zakres obowiązków rodziców związanych z fenyloketonurią jest stały i ponadprzeciętny. Konieczne jest przestrzeganie diety, przygotowywanie właściwych posiłków, kontrolowanie podaży fenyloalaniny, stosowanie preparatu (...), pobieranie próbek krwi, kontrolowanie wyników i pozostawanie w kontakcie z poradnią metaboliczną. Sąd nie utożsamiał tych czynności ze zwykłym przygotowywaniem posiłków zdrowemu dziecku.
Czynności te pozostają jednak przede wszystkim elementem prowadzenia leczenia odwołującego. Nie są następstwem utraty przez niego zdolności do poruszania się, samoobsługi, przyjmowania przygotowanego posiłku, wykonywania czynności higienicznych czy zaspokajania potrzeb fizjologicznych. Odwołujący w tych sferach funkcjonuje na poziomie odpowiednim do wieku.
Istotne jest również porównanie z dzieckiem zdrowym w tym samym wieku. Dziecko cztero- czy pięcioletnie także nie planuje samodzielnie jadłospisu, nie dokonuje wyborów terapeutycznych, nie organizuje badań i wizyt lekarskich ani nie ponosi odpowiedzialności za prowadzenie leczenia. W przypadku odwołującego zakres obowiązków rodzica jest niewątpliwie znacznie szerszy z uwagi na specyfikę diety i konsekwencje jej nieprzestrzegania, jednak zwiększenie to dotyczy głównie sposobu prowadzenia leczenia, a nie zastępowania dziecka w podstawowych funkcjach życiowych.
Nie można przy tym utożsamiać stałego charakteru leczenia ze znacznym ograniczeniem możliwości samodzielnej egzystencji. Leczenie (...) ma charakter długotrwały i codzienny, lecz o pkt 7 nie rozstrzyga sama częstotliwość czynności opiekuna. Decydujący jest wpływ choroby na funkcjonowanie dziecka. Właśnie dlatego ustawodawca odrębnie przewidział pkt 8, obejmujący konieczność stałego współudziału opiekuna na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Całość materiału dowodowego prowadziła do ustalenia, że (...) oraz (...) powodują zwiększone i długotrwałe potrzeby w zakresie leczenia, organizacji żywienia i wsparcia odwołującego. Potrzeby te uzasadniają konieczność stałego współudziału opiekuna na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, a zatem wskazanie z pkt 8. Nie wykazano natomiast, aby według stanu istniejącego w dacie zaskarżonego orzeczenia schorzenia odwołującego powodowały znaczne ograniczenie możliwości samodzielnej egzystencji w stopniu uzasadniającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w rozumieniu art. 6b ust. 3 pkt 7 ustawy.
Z tego względu zaskarżone orzeczenie odpowiadało prawu, a odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. sędzia Andrzej Kurzych