Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy, na skutek apelacji uczestnika m. W. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 stycznia 2010 r. w sprawie z wniosku Z. W. i innych o ustanowienie drogi koniecznej oddalił apelację i zasądził od uczestnika F. L. – B. na rzecz na Z. W. i C. W. solidarnie kwotę 120 zł i na rzecz E. P. i D. P. solidarnie kwotę 120 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.
Zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego wniósł uczestnik F. L. – B., zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 102 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez jego niezastosowanie, art. 520 § 3 k.p.c. na skutek jego niewłaściwego zastosowania; art. 520 § 1 k.p.c. w wyniku jego niezastosowania oraz art. 361 w zw. z art. 328 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w następstwie ich niezastosowania, polegającego na nieuzasadnieniu przyczyn obciążenia uczestnika kosztami postępowania odwoławczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
W literaturze i w judykaturze wyjaśniono, że w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej, ze względu na to, że zainteresowani nie mają wspólnych interesów, nie stosuje się w zasadzie art. 520 § 1 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88).
Wykładnia zawartego w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. pojęcia sprzeczności interesów może budzić wątpliwości. Skoro jednak przepis ten odnosi się do rozliczenia kosztów pomiędzy uczestnikami, tj. osobami, których praw dotyczy wynik postępowania (art. 510 § 1 k.p.c.), to reguły wykładni systemowej i logicznej pozwalają przyjąć, że sprzeczność interesów zachodzi wtedy, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie sfery ich uprawnień, np. w sprawie o ustanowienie drogi pomiędzy występującym z takim wnioskiem a właścicielem nieruchomości, która ma zostać obciążona służebnością gruntową.
Sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami daje sądowi możliwość włożenia na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, 3 obowiązku zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego zainteresowanego (art. 520 § 3 k.p.c. zd. 1 k.p.c.). Regulacja ta zbliża się w pewnym sensie do unormowania zawartego w art. 98 § 1 k.p.c., gdyż ustawodawca musiał uwzględnić niebudzący wątpliwości fakt, że niejednokrotnie pomiędzy uczestnikami postępowania nieprocesowego toczą się spory i wtedy w pewnym sensie upodabnia się ono do procesu, w którym można usytuować poszczególnych zainteresowanych w pozycji wygrywający
- - przegrywający (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1960 r., I CR 640/60, OSN 1961, nr 4, poz. 109).
Należy jednak podkreślić, że sytuacja w postępowaniu nieprocesowym jest inna niż w procesie, w którym przegranie sprawy z reguły wywołuje skutek w postaci obowiązku zwrotu kosztów. Wynika to wprost z zawartego w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. wyrażenia „sąd może”. W postępowaniu nieprocesowym sąd ma więc możliwość oceny, czy rodzaj sprawy, jej okoliczności, wątpliwość występujących w niej zagadnień prawnych czyniły i w jakim zakresie nietrafność, lub nawet oczywistą niesłuszność stanowiska któregoś z uczestników w tym sensie „przegrywającego sprawę” i w zależności od tej oceny odmówić zasądzenia, albo zasądzić zwrot kosztów. Rozwiązanie to jest elastyczne i uwzględnia różnorodność spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. W procesie tymczasem muszą istnieć dopiero „wypadki szczególnie uzasadnione” (art. 102 k.p.c.), a więc występujące sporadycznie, aby stronę przegrywającą sąd mógł zwolnić całkowicie lub częściowo od obciążenia jej zwrotem kosztów.
Choć przegrywającym sprawę w rozumieniu art. 520 § 3 k.p.c. jest ten uczestnik, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, to nie w każdym wypadku nieuwzględnienia środka zaskarżenia istnieje podstawa do zasądzenia od występującego z nim na rzecz uczestników wnoszących o jego nieuwzględnienie kosztów postępowania związanych z jego rozpoznaniem.
Zażalenie jest uzasadnione, gdyż Sąd drugiej instancji, oddalając apelację wniesioną przez uczestnika F.L. – B., skoro nie wchodziły w rachubę przesłanki do zastosowania zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c., powinien był uzasadnić zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 520 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy tego nie dokonał w zaskarżonym postanowieniu, naruszając art. 328 § 2 w zw. z art. 13 § 2 4 k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 1/12, nie publ.). W takiej sytuacji treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia przeprowadzenie oceny podjętego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10, OSNC – ZD 2010, nr D, poz. 104).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 uwzględnił zażalenie i orzekł jak w sentencji postanowienia.