Uchwała Sądu Najwyższegoz 24 lutego 2006 r., sygn. akt I KZP 54/05

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do roz- strzygnięcia sformułowane zostało przez Sąd Apelacyjny w K. w następu- jącym układzie procesowym.

Beata G. została skazana wyrokami łącznymi Sądu Rejonowego w B.:

1. 1. z dnia 16 grudnia 1999 r., na karę 3 lat pozbawienia wolności, z zalicze- niem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 23 listo- pada 1998 r. do dnia 4 marca 1999 r.;
2. 2. z dnia 23 kwietnia 2003 r., na karę 3 lat pozbawienia wolności, z zali- czeniem rzeczywistego pozbawienia wolności oraz kary już odbytej, tj. dnia 7 lipca 2000 r. i okresu od 31 października 2002 r. do 10 stycznia 2003 r.

W związku z tym, że opisane kary nie podlegają łączeniu, zgodnie z regułą zawartą w art. 80 § 1 k.k.w., ich wykonywanie rozpoczęto od kary opisanej w pkt 1, bowiem orzeczenie z dnia 16 grudnia 1999 r. uprawo- mocniło się jako pierwsze. Ze sporządzonego w dniu 20 lutego 2003 r. ob- liczenia kary wynika, że karę z tej sprawy wprowadzono do wykonania w dniu 10 stycznia 2003 r., a zważywszy na podlegający zaliczeniu na jej poczet okres tymczasowego aresztowania, jej koniec określono na dzień 1 października 2005 r. Obliczenie kary w drugiej sprawie sporządzono w dniu 30 maja 2003 r. Uwzględniając okresy podlegające zaliczeniu na poczet tej kary, jej bieg miał rozpocząć się w dniu 1 października 2005 r., a koniec przypaść na dzień 21 lipca 2008 r.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2003 r., Sąd Okręgowy w K. na pod- stawie art. 153 § 2 i 4 k.k.w. udzielił skazanej Beacie G. przerwy w wyko- naniu obu opisanych wyżej kar do dnia 28 sierpni a 2003 r. W konsekwen- 3 cji tego orzeczenia skazana została zwolniona z zakładu karnego w dniu 30 maja 2003 r. Kolejnymi orzeczeniami Sąd Okręgowy w K. udzielał ska- zanej dalszych przerw w wykonywaniu obu kar aż do dnia 8 marca 2005 r. (ostatnie postanowienie zapadło w dniu 3 lutego 2005 r.). W związku z tym, że skazana przyjęta została do zakładu karnego w dniu 14 marca 2005 r. sporządzone zostały nowe obliczenia kar. Wynika z nich, że w pierwszej sprawie początek kary przypada na dzień 14 marca 2005 r., a jej koniec na dzień 17 lipca 2007 r. (z zaliczeniem okresów od dnia 23 listopada 1998 r. do dnia 4 marca 1999 r. i od dnia 10 stycznia 2003 r. do dnia 30 maja 2003 r.) zaś w drugiej sprawie początek kary wyznaczono na dzień 17 lipca 2007 r., a jej koniec na dzień 6 maja 2010 r. (z zaliczeniem dnia 7 lipca 2000 r. oraz okresu od 31 października 2002 r. do dnia 10 stycznia 2003 r.).

W dniu 5 sierpnia 2005 r. do Sądu Okręgowego w K. wpłynął wniosek skazanej o udzielenie jej na podstawie art. 155 § 1 i 2 k.k.w. warunkowego zwolnienia z reszty kar pozbawienia wolności. W uzasadnieniu wniosku skazana podniosła m.in., że odbyła łącznie 15 miesięcy kary pozbawienia wolności, korzystała z przerwy w karze przez okres 22 miesięcy, a żadna z wymierzonych jej kar nie przekracza 3 lat.

Postanowieniem z dnia 21 września 2005 r., Sąd Okręgowy w K., na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. i art. 624 § 1 k.p.k., umorzył postępowanie wy- konawcze w przedmiocie udzielenia warunkowego zwolnienia z reszty za- sadniczej kary pozbawienia wolności i zwolnił skazaną od ponoszenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że wobec skazanej wprowadzono do wykonania dwa wyroki, a suma wynikających z nich kar pozbawienia wolności wynosi 6 lat. Według sądu, z treści art. 79 § 1 k.k. wynika jasno, że przepisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, a zatem skazana nie ma uprawnień do domagania się udzielenia jej warunkowego zwolnienia na podstawie art. 155 k.k.w. Swoje stanowisko 4 sąd wsparł poglądem wyrażonym w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 lutego 2000 r., II AKz 61/2000 (KZS 2000, z. 5, poz.83), sprowadzającym się do tezy, że niedopuszczalne jest stosowanie warunkowego zwolnienia w sytuacji przewidzianej w art. 155 § 1 k.k.w., gdy skazany odbywa kolejno kilka orzeczonych kar pozbawienia wolności, któ- rych łączny wymiar przekracza 3 lata.

W zażaleniu na opisane postanowienie skazana zarzuciła obrazę art. 155 § 2 k.k.w., polegającą na nieprawidłowej interpretacji zawartego w tre- ści tego przepisu zwrotu: „jeżeli kara pozbawienia wolności została orze- czona na okres powyżej 3 lat” wywodząc, że żadna z wymierzonej jej kar pozbawienia wolności nie przekracza 3 lat i wniosła alternatywnie o ustale- nie, iż w jej przypadku przepis art. 155 § 2 k.k.w. nie stanowi formalnej przeszkody w ubieganiu się o warunkowe zwolnienie na podstawie art. 155 § 1 k.k.w., „skorzystanie z możliwości określonej w art. 441 § 1 k.p.k.”, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając zażalenie Sąd Apelacyjny w K. powziął wątpliwość, któ- rą wyraził w sformułowanym na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. zagadnieniu prawnym, które postanowieniem z dnia 7 listopada 2005 r., przedstawił Są- dowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Uzasadniając swoje stanowisko sąd odwoławczy wskazał, że jego zdaniem, problem interpretacyjny wiąże się z tą częścią przepisu art. 155 § 1 k.k.w., która przewiduje, iż warunkowe zwolnienie może nastąpić w każdym czasie, bez ograniczeń wynikających z art. 77 i 78 k.k. (w rzeczywistości przepis ten, mówiąc o udzielaniu wa- runkowego zwolnienia bez ograniczeń, odwołuje się do przepisów art. 78 i 79 k.k.).

W konsekwencji tej regulacji, udzielenie warunkowego zwolnienia w trybie art. 155 § 1 k.k.w. nie wymaga odbycia przez skazanego części kar w wymiarach określonych w tych przepisach. Tak więc, art. 155 § 1 k.k.w. stanowi lex specialis w stosunku do wskazanych przepisów. W oce- 5 nie sądu wątpliwą jest natomiast kwestia, czy zasadę określoną w art. 79 § 1 k.k., według której przepisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolno- ści, należy uznać za ograniczenie, o którym mowa w art. 155 § 1 k.k.w.

Użycie w art. 155 § 2 k.k.w. liczby pojedynczej może wskazywać na wolę ustawodawcy, który „dobrodziejstwem tego przepisu chciał objąć wszyst- kich skazanych na stosunkowo niewysokie kary pozbawienia wolności, któ- rzy z przyczyn określonych w art. 153 § 1 lub 2 k.k.w. korzystali z przerw w karze”. Zdaniem sądu, skoro ustawodawca wyłączył przy udzielaniu wa- runkowego zwolnienia stosowanie ograniczeń z art. 78 i 79 k.k., to miał również na myśli stwierdzenie zawarte w części pierwszej § 1 art. 79 k.k., zaś pogląd wyrażony w przywołanym wcześniej orzeczeniu Sądu Apelacyj- nego w Katowicach nie znajduje oparcia w literalnym brzmieniu przepisu.

Interpretacja przyjęta za podstawę postanowienia sądu pierwszej instancji byłaby możliwa, gdyby uznać, że treść art. 79 § 1 k.k. nie jest ogranicze- niem w rozumieniu art. 155 § 1 k.k.w. Wykładnia tego rodzaju, według sądu odwoławczego, „wydaje się jednak nieuprawniona”, bowiem przepisy art. 78 i 79 k.k. zawierają czasowe ograniczenia związane z możliwością udzie- lenia skazanemu warunkowego zwolnienia, uzależniając je od odbycia określonych w nich części kary pozbawienia wolności.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały o treści:

„W wypadku odbywania przez skazanego dwóch lub więcej nie pod- legających łączeniu kar pozbawienia wolności warunkowe zwolnienie ska- zanego na zasadach określonych w art. 155 § 1 k.k.w. nie jest możliwe wtedy, gdy suma orzeczonych kar pozbawienia wolności przekroczyła 3 lata.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sposób sformułowania przedstawionego do rozstrzygnięcia zagad- nienia prawnego oraz jego rozwinięcie zawarte w uzasadnieniu postano- 6 wienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie wskazują, że zasadniczej wykładni ustawy wymaga wyrażenie „kara”, użyte w przepisach art. 155 § 1 i 2 k.k.w.

w dwóch przypadkach. Rzecz w konsekwencji sprowadza się do rozważe- nia, czy możliwość udzielenia warunkowego zwolnienia z reszty kary po- zbawienia wolności w trybie art. 155 § 1 k.k.w. odnosi się również do sumy dwóch lub więcej kar pozbawienia wolności nie podlegających łączeniu i czy w konsekwencji limitujący możliwość stosowania tej instytucji wymiar kary 3 lat (art. 155 § 2 k.k.w.) musi uwzględniać sumę tak zbiegających się kar.

Warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności jest instytucją związaną z wykonaniem kary. Chociaż przepisy dotyczące warunkowego zwolnienia znalazły się częściowo w Kodeksie karnym, a częściowo w Kodeksie karnym wykonawczym, interpretacja poszczegól- nych przepisów czy ich fragmentów, musi uwzględniać istotę omawianej instytucji, jej cele oraz główne zasady nią rządzące. Przepisy art. 77 – 79 k.k., najogólniej rzecz ujmując, zawierają materialne i formalne podstawy stosowania warunkowego zwolnienia oraz m.in. formułują dyrektywę sto- sowania podstaw formalnych z art. 78 § 1 i 2 k.k. do sumy dwóch lub wię- cej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno. W art. 155 k.k.w. przewidziano możliwość zastosowania warunkowego zwolnienia, na szczególnych – w stosunku do regulacji za- wartej w Kodeksie karnym – zasadach. Wskazany przepis wprowadził mo- dyfikacje przesłanek formalnych warunkowego zwolnienia poprzez pomi- nięcie ograniczeń terminowych wynikających z art. 78 § 1 i 2 k.k. Skorzy- stanie z warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wol- ności w trybie art. 155 k.k.w. uzależnione jest od zaistnienia następujących przesłanek:

1. 1. korzystanie przez skazanego z przerwy w wykonywaniu kary pozbawie- nia wolności przez okres co najmniej roku, 7
2. 2. uprzednie odbycie przez skazanego co najmniej 6 miesięcy kary po- zbawienia wolności,
3. 3. zaistnienie materialnych przesłanek warunkowego zwolnienia, określo- nych w art. 77 k.k.,
4. 4. wymiar orzeczonej kary pozbawienia wolności nie przekracza 3 lat (por. Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 2005, s. 517).

Warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności w trybie art. 155 k.k.w. powinno być z założenia stosowane wówczas, gdy w związku z podstawami udzielenia długotrwałej przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jej dalsze wykonywanie stałoby się w praktyce nie- możliwe, a z reguły byłoby ono niecelowe lub wręcz niehumanitarne (por. Uzasadnienie rządowego projektu kodeksu karnego wykonawczego; Nowe kodeksy karne 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997, s. 559). Rezy- gnacja z ograniczeń formalnych, o których mowa w art. 78 i 79 k.k., wiąże się w przypadku rozważanej instytucji z przekonaniem, że skoro skazany w ciągu co najmniej rocznej przerwy w odbywaniu kary przestrzegał porządku prawnego, to najprawdopodobniej nie powróci już do przestępstwa. Regu- lacja zawarta w art. 155 k.k.w. stanowi wyjątek od zasad warunkowego zwolnienia z reszty kary pozbawienia wolności, przewidzianych w Kodeksie karnym, zatem jej stosowanie winno być rozważne, a wykładnia przepisów tej instytucji nie może mieć charakteru rozszerzającego, na co zwracano uwagę zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie (por. A. Marek: Ko- deks karny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 281 i postanowienie Sądu Ape- lacyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 1999 r., II AKz 233/99, KZS 1999,

1. z. 5, poz. 41).

Powyższe uwagi nabierają szczególnego znaczenia przy interpretacji treści art. 155 § 2 k.k.w., limitującego wymiar kary pozbawienia wolności, którego przekroczenie uniemożliwia udzielenie warunkowego zwolnienia w 8 rozważanym trybie. Pozornie wykładnia tego przepisu nie powinna nastrę- czać żadnych trudności, wszak z jego treści jednoznacznie wynika, że arty- kułu 155 § 1 k.k.w. nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności została orzeczona na okres powyżej 3 lat. Rzecz jednak w tym, że omawiany prze- pis traci swoją jednoznaczność w sytuacji, gdy powstaje kwestia zastoso- wania warunkowego zwolnienia wobec skazanego, odbywającego dwie (lub więcej) nie podlegające łączeniu kary pozbawienia wolności. Problem ten nie był dotychczas dostrzegany w literaturze, natomiast w orzecznic- twie, jak wynika z dostępnych publikacji, kwestią tą zajął się jedynie Sąd Apelacyjny w Katowicach, który w przywoływanym wcześniej postanowie- niu z dnia 16 lutego 2000 r. stwierdził, że kara pozbawienia wolności orze- czona na okres powyżej 3 lat w rozumieniu art. 155 § 2 k.k.w. to kara, na którą składa się również suma kar orzeczonych wyrokami sądów, które jednostkowo nie wykraczają poza ten wymiar.

Stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu spotkało się z akceptacją w piśmiennictwie, choć nie wiązało się ono z szerszym uzasadnieniem (por. Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy..., s. 517). W motywacyjnej części tego orzeczenia wskazano, że art. 155 k.k.w. nie zawiera jednoznacznego, literalnego okre- ślenia, czy stosuje się go wobec skazanego odbywającego kolejno kilka kar pozbawienia wolności, których suma przekracza 3 lata. Podkreślając szczególny charakter regulacji z art. 155 k.k.w. wobec ogólnych norm od- noszących się do warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozba- wienia wolności i wynikającą z tego niedopuszczalność wykładni rozszerza- jącej, Sąd Apelacyjny wskazał, że dokonując interpretacji przepisu art. 155 §2 k.k.w. kierował się celem tego przepisu, związanym z prewencją indywi- dualną oraz regułą równości wobec prawa.

Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie, przyjmuje się zgodnie, że punktem wyjścia w procesie wykładni tekstu prawnego są językowe dyrektywy interpretacyjne (por. uchwała SN z dnia 9 20 czerwca 2000 r., I KZP 16/00, OSNKW 2000, z. 7-8, poz. 60; L. Moraw- ski: Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 85; M. Zieliński: Wykładnia prawa, Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002,

1. s. 310; Z. Ziembiński: Teoria prawa, Warszawa – Poznań 1973, s. 107).

Użycie w treści art. 155 § 2 k.k.w. zwrotu „kara” w liczbie pojedynczej i posłużenie się zwrotem „orzeczona” zdaje się przemawiać za przyjęciem, że ustawodawca miał na myśli jedną karę pozbawienia wolności, wymie- rzoną skazanemu za popełnione przez niego przestępstwo, jak i karę łącz- ną orzeczoną w razie realnego zbiegu przestępstw (por. M. Kalitowski w: M. Kalitowski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Ko- deks karny. Komentarz. Tom II, Gdańsk 1999, s. 226 – na gruncie art. 78 § 1 i 2 k.k.), nie zaś sumę kar nie podlegających łączeniu.

Pierwszeństwo wykładni językowej nie ma jednak charakteru bez- względnego. Potrzeba sięgnięcia po inne rodzaje wykładni zachodzi wów- czas, gdy norma wyinterpretowana metodą językową byłaby w jaskrawy sposób niedorzeczna, czy też niewątpliwie wskazywałaby na zbyt wąski lub zbyt szeroki zakres jej stosowania (por. uchwała SN z dnia 11 stycznia 1999 r., I KZP 15/98, OSNKW 1999, z. 1 – 2, poz. 1; M. Zieliński: Podsta- wowe zasady wykładni prawa w: P. Winczorek red.: Teoria i praktyka wy- kładni prawa, Warszawa 2005, s. 125, L. Morawski: Wykładnia..., s. 100).

Przyjęcie przedstawionego wyżej rozumienia omawianych zwrotów prowadzi właśnie do konsekwencji niemożliwych do zaakceptowania. Jest oczywiste, że zdekodowana norma postępowania, adresowana do sądu rozważającego możliwość zastosowania warunkowego zwolnienia w trybie art. 155 k.k.w., musiałaby odwoływać się m.in. do treści art. 153 k.k.w., jak i całego art.155 k.k.w. Wynikałoby z niej, że sąd może udzielić warunkowe- go zwolnienia z odbywania reszty kary pozbawienia wolności, o ile nie orzeczono jej na okres powyżej trzech lat, jeżeli sąd penitencjarny udzielił skazanemu przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeśli przerwa 10 w wykonaniu tej kary trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary. Warto zauważyć, że zarówno w obu paragrafach art. 155 k.k.w., jak i w treści art. 153 k.k.w., ustawodawca używa zwrotu „kara” w liczbie pojedynczej. Respektowanie ustalonej konwencji językowej prowa- dzi nieuchronnie do wniosków wręcz absurdalnych.

Na gruncie art.153 k.k.w. udzielenie przerwy w wykonaniu kary byłoby możliwe jedynie w od- niesieniu do kary aktualnie wykonywanej. Przy zbiegu kilku kar nie podle- gających łączeniu pozostawałoby to w sprzeczności z istotą stosowanej instytucji, wszak skazany nie mógłby opuścić zakładu karnego ze względu na wprowadzenie kolejnej kary do wykonania. W omawianej sytuacji, mimo posługiwania się w art. 153 k.k.w. terminem „kara” w liczbie pojedynczej, jest oczywiste, że udzielenie przerwy w wykonaniu kary aktualnie wykony- wanej będzie skuteczne także w stosunku do innych kar oczekujących na odbycie (w rozważanej sprawie kwestia ta wygląda prościej, bowiem sąd penitencjarny udzielił skazanej przerwy w wykonaniu obu wymierzonych jej kar łącznych). Konsekwentne odczytywanie „kary” wyłącznie w liczbie po- jedynczej pociąga za sobą niedopuszczalne następstwa na gruncie art. 155 § 1 k.k.w. Przepis ten formułuje warunek odbycia przez skazanego co najmniej 6 miesięcy kary.

Przy zbiegu kar pozbawienia wolności niepodle- gających łączeniu oznaczałoby to, że uzyskanie warunkowego zwolnienia w trybie art. 155 k.k.w. wymagałoby odbycia co najmniej 6 miesięcy z każ- dej ze zbiegających się kar. Dla przykładu, w przypadku skazania na dwie kary po roku pozbawienia wolności i odbyciu 6 miesięcy z pierwszej z nich, skazany mógłby uzyskać warunkowe zwolnienie tylko z kary częściowo odbytej, natomiast druga kara podlegałaby wykonaniu. Sytuacja taka była- by w rażący sposób sprzeczna z omówionym celem warunkowego zwol- nienia, bez ograniczeń czasowych przewidzianych w art. 78 i 79 k.k., i z istotą środka probacyjnego, jakim jest warunkowe zwolnienie. Idąc dalej, warto zauważyć, że przy odbyciu pierwszej kary w całości, skazany mógłby 11 uzyskać warunkowe zwolnienie na zasadach określonych w Kodeksie kar- nym z sumy kar, co niemożliwe byłoby do osiągnięcia przy stosowaniu, z założenia korzystniejszego dla skazanego, trybu z art. 155 k.k.w.

Innym następstwem przyjęcia, że art. 155 § 2 k.k.w., a w konsekwen- cji także § 1 tego przepisu, odnosi się tylko do pojedynczej wymierzonej skazanemu kary pozbawienia wolności albo pojedynczej kary łącznej po- zbawienia wolności jest przyjęcie, że instytucja warunkowego zwolnienia z art. 155 k.k.w. w ogóle nie może być zastosowana w przypadku skazania na dwie lub więcej kar pozbawienia wolności niepodlegających łączeniu.

Rozwiązanie to należy jednak zdecydowanie odrzucić. Przewidziana w art. 155 k.k.w. instytucja warunkowego zwolnienia ma dla skazanego znacze- nie gwarancyjne, zatem wyłączenie możliwości jej stosowania winno być dokonane stanowczo, w postaci konkretnego zapisu ustawy, czego usta- wodawca jednak nie uczynił.

Poczynione rozważania muszą więc prowadzić do wniosku, że użyte w liczbie pojedynczej, zawarte w art. 155 § 1 i 2 k.k.w., zwroty określające karę, dotyczą także zbiegających się w wykonaniu dwóch lub więcej kar niepodlegających łączeniu. Oznacza to, że co do zasady, warunkowe zwolnienie w trybie art. 155 k.k.w. może być udzielone z odbycia sumy kar nie podlegających łączeniu. Powyższy wniosek wyprowadzić można także z analizy art. 155 § 1 k.k.w. w zw. z art. 77 i 79 § 1 k.k. Zgodnie z art. 155 § 1 k.k.w. warunkowe zwolnienie następuje na zasadach określonych w art. 77 k.k., przy czym zwolnienie to może nastąpić w każdym czasie, bez ograniczeń wynikających z art. 78 i 79 k.k. Przepis art. 77 k.k. formułuje materialne podstawy stosowania warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. Stylistyka tego przepisu jest podobna do art. 155 k.k.w., bowiem ustawodawca używa zwrotu „kara” w liczbie pojedyn- czej.

Nie ulega wszakże wątpliwości, że warunkowe zwolnienie na zasa- dach ogólnych może być stosowane wobec sprawcy odbywającego kilka 12 kar pozbawienia wolności niepodlegających łączeniu, a zwolnienie to może nastąpić tylko od sumy tych kar (por. A. Pilch: Warunkowe zwolnienie – progi minimalne na gruncie art. 79 k.k., CzPKiNP 2004, z. 1, s. 117). Z tre- ści art. 79 § 1 k.k. wynika, że przypisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpo- wiednio do sumy dwóch lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozba- wienia wolności. Redakcja tego przepisu wskazuje, że nie formułuje on za- sady stosowania warunkowego zwolnienia z sumy kar nie podlegających łączeniu, a zawiera jedynie dyrektywę techniczną nakazującą stosowanie ograniczeń czasowych, o których mowa w art. 78 § 1 i 2 k.k., do sumy zbiegających się kar niepodlegających łączeniu. Oznacza to, że zasadę stosowania warunkowego zwolnienia z sumy kar niepodlegających łącze- niu należy wyinterpretować z treści art. 77 § 1 k.k., bowiem tylko ten prze- pis stanowi materialną podstawę stosowania warunkowego zwolnienia z reszty kary pozbawienia wolności.

Stwierdzić więc trzeba, że zawarty w art. 77 § 1 k.k. zwrot „skazanego na karę pozbawienia wolności” w istocie od- nosi się także do skazanego na dwie (lub więcej) niepodlegające łączeniu kary pozbawienia wolności. Zważywszy zatem, że jak wynika z art. 155 § 1 k.k.w., warunkowe zwolnienie w tym trybie następuje na zasadach określo- nych w art. 77 Kodeksu karnego, przez użyte w obu paragrafach art. 155 k.k.w. zwroty „kara” rozumieć należy także dwie (lub więcej) niepodlegają- ce łączeniu kary pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno.

Prostą konsekwencją powyższego rozumowania jest wniosek, że w wypadku odbywania przez skazanego dwóch lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, wynikające z art. 155 § 2 k.k.w. ograni- czenie związane z wysokością orzeczonej kary pozbawienia wolności musi być postrzegane przez pryzmat sumy zbiegających się kar. Inaczej mó- wiąc, w świetle wskazanego przepisu, udzielenie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności nie jest możliwe, gdy suma orzeczonych kar niepodlegających łączeniu przekracza 3 lata.

Powyższy wniosek pozostaje w zgodzie z rezultatami wykładni funk- cjonalnej omawianego przepisu. Dla potwierdzenia tego stanowiska wy- starczy porównać sytuację skazanego, który ma do odbycia trzy kolejne niepodlegające łączeniu kary pozbawienia wolności w wymiarze po 3 lata, z sytuacją skazanego, któremu wymierzono jedną karę 3 lat i 1 miesiąca pozbawienia wolności. Drugi ze skazanych nie mógłby nigdy uzyskać wa- runkowego zwolnienia w trybie art. 155 k. k.w., zaś pierwszy z nich, przy literalnym odczytaniu interpretowanych wyżej zwrotów, mógłby uzyskać warunkowe zwolnienie po spełnieniu minimum wymagań sformułowanych we wskazanym przepisie. Poprzestanie na rezultatach wykładni językowej omawianych przepisów pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zasa- dami sprawiedliwości, bowiem stawiałoby w sytuacji uprzywilejowanej sprawcę niepoprawnego, dokonującego kolejnych przestępstw w układzie uniemożliwiającym objęcie wymierzonych mu kar jednostkowych pozba- wienia wolności karą łączną.

Nadto, wykładnia dopuszczająca zastosowa- nie dobrodziejstwa z art. 155 § 1 k.k.w. wobec skazanego mającego odbyć kolejno kilka kar, których suma przekroczyłaby 3 lata, pozostawałaby w sprzeczności z sygnalizowanym już wyjątkowym charakterem omawianej instytucji.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy uchwalił jak wyżej.