Wyrok SN z 8 grudnia 1997 r., I PKN 424/97

Wydany

8 grudnia 1997 r.

Rozpoznanie

w dniu 8 grudnia 1997 r.

Sprawa

sprawy z powódz- twa Ryszarda D. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowni- czych w O. o odszkodowanie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ostrołęce z dnia 21 października 1996 r. [...]

Skład

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra- wozdawca), Adam Józefowicz.

Od orzeczenia

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 lutego 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację strony pozwanej od wyroku

Sentencja

r.

I PKN 424/97

Przepis art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie rosz- czeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. (Dz.

U. Nr 87, poz. 435) nie ma zastosowania do roszczeń powstałych przed dniem 11 sierpnia 1995 r.

Sąd Najwyższy,

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 października 1996 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w

Ostrołęce zasądził na rzecz Ryszarda D. od Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych w O. kwotę 8 928 zł tytułem jednorazowego odszkodowania pienięż- nego wynikającego z choroby zawodowej. Sąd Rejonowy ustalił, że Państwowy Ins- pektor Sanitarny decyzją z dnia 10 lipca 1995 r. stwierdził u powoda chorobę za- wodową związaną z zatrudnieniem w Spółdzielni Transportu Wiejskiego w M.M., a orzeczeniem z dnia 27 lipca 1995 r. Komisja ds Inwalidztwa i Zatrudnienia przyjęła 45% uszczerbku na zdrowiu. Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 10 kwiet- nia 1996 r. zasądził na rzecz powoda od Spółdzielni Transportu Wiejskiego w M.M.

• 2 - w likwidacji jednorazowe odszkodowanie w kwocie 8 928 zł. Roszczenie to nie zos- tało wyegzekwowane, gdyż zakład ten został zlikwidowany. Fundusz Gwarantowa- nych Świadczeń Pracowniczych odmówił wypłaty należności powoda ze względu na treść art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. Sąd Rejonowy uznał, że pozbawienie świadczeń powoda, który doznał uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową wynikająca z 44-letniego zatrudnienia byłoby sprzeczne z normami postępowania ludzkiego i moralnego oraz ogólnymi zasadami współżycia społecznego.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, wyro- kiem z dnia 18 lutego 1997 r. [...], zmienił wyrok Sądu Rejonowego i oddalił po- wództwo. Sąd Wojewódzki uznał, że przeciwko uwzględnieniu powództwa przema- wia wyraźna treść art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., gdyż uprawnienie powoda nie powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień niewypłacalności pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku pracy przypadającym w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień niewypłacalności pra- codawcy lub następujących po tym dniu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zasady współżycia społecznego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy uwzględnienia żądania.

Od tego wyroku kasację wniósł powód. Zarzucił naruszenie prawa material- nego polegające na błędnym zastosowaniu art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i niezastosowanie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego.

Zdaniem powoda art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. stanowi lex specialis. Przewiduje on do dnia 31 grudnia 1997 r. możliwość wystąpienia przez osobę wymienioną w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o wypłatę świadczeń pracowniczych wymienionych w art. 6 ustawy. Odnosi się to do świad- czeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało w okresie od dnia 21 marca 1990 r. do dnia, w którym świadczenie to może być zaspokojone ze środków Fundu- szu na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. (weszła ona w życie w dniu 11 sierpnia 1995 r.), a nie mogło być zaspokojone zgodnie z przepisami ustawy o

• 3 - ochronie roszczeń pracowniczych lub rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki So- cjalnej z dnia 11 stycznia 1995 r. Zdaniem powoda jego uprawnienie do jednorazo- wego odszkodowania powstało w dniu 27 lipca 1995 r., tj. w dacie orzeczenia KiZ.

Wobec tego zachodzą przesłanki do zaspokojenia jego roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Z mocą od dnia 1 stycznia 1994 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.). Wprowadziła ona możliwość zaspokajania przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych roszczeń nie zrealizo- wanych wobec niewypłacalności pracodawcy. W art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawa ta wymie- niła jako jedno z takich roszczeń jednorazowe odszkodowanie pieniężne przysługu- jące na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Ustawa w pierwotnym brzmieniu zawierała ograniczenie co do zaspokajania roszczeń jedynie ze względu na datę ich powstania wymienione w art. 25 i polegające na tym, że ustawę stosowało się do świadczeń pracowniczych powstałych po upływie 3 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. została znowelizowana ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 87, poz. 435). Ustawa ta poszerzyła katalog roszczeń pracowniczych podlegających zaspokojeniu w jej trybie, ale też wprowadziła nowe brzmienie art. 6 oznaczające znaczne ograniczenie możliwości zaspokajania roszczeń ze względu na datę ich powstania. W art. 6 ust. 3 w nowym brzmieniu wprowadzono zasadę, że świadczenia wymienione w art. 6 ust. 2 pkt 1 (jednorazowe odszkodowania w związku z chorobą zawodową) podlegają zaspokojeniu wówczas, gdy uprawnienie do nich powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku pracy przypadającym w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub następujących po tym dniu.

Uprawnienie powoda do jednorazowego odszkodowania powstało w dacie orzeczenia Komisji Lekarskiej ds Inwalidztwa, stwierdzającego jego uszczerbek na

• 4 - zdrowiu, tj. w dniu 27 lipca 1995 r. Gdyby do powoda stosować przepis art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w nowym brzmieniu, to należałoby uznać, że po- wód nie spełnia określonych w tym przepisie warunków. W tym zakresie miałby więc rację Sąd Wojewódzki, który również słusznie stwierdził, że zasady współżycia spo- łecznego nie mogą być samodzielną podstawą roszczeń. Mimo to wyrok Sądu Wo- jewódzkiego nie jest prawidłowy, a wyrok Sądu Rejonowego, choć z nieprawidłowym uzasadnieniem, odpowiada prawu. W sprawie doszło bowiem do błędnego zasto- sowania przepisu art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w nowym brzmieniu, choć nie z tych przyczyn, które wskazuje kasacja. W kasacji bowiem błędnie wywo- dzi się, że do powoda powinien mieć zastosowanie przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 28 czerwca 1995 r. Według tego przepisu w okresie do 31 grudnia 1997 r. można wystąpić z pisemnym wnioskiem o wypłatę świadczeń pra- cowniczych wskazanych w art. 6 ustawy, ale dotyczy to świadczeń, do których uprawnienie powstało w okresie od dnia 21 marca 1990 r. do dnia, w którym świad- czenie to może być zaspokojone ze środków Funduszu na podstawie ustawy nowe- lizacyjnej, a nie mogło być zaspokojone zgodnie z przepisami ustawy lub rozporzą- dzenia wykonawczego (art. 2 ust. 3 ustawy nowelizacyjnej). Inaczej mówiąc przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. ma zastosowanie tylko do roszczeń, które poprzednio nie mogły być zaspokojone przez Fundusz, a więc do roszczeń, o które poszerzono zakres stosowania ustawy. Ponieważ roszczenia powoda (o jed- norazowe odszkodowanie) mogło być zaspokojone w pierwotnym brzmieniu ustawy, to nie dotyczy go ten przepis.

Podstawowe znaczenie ma jednak ocena w jakim brzmieniu należy stosować ustawę do roszczenia powoda. Decydująca jest w tym zakresie data powstania roszczenia powoda i data wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej. Roszczenie po- woda powstało w dniu 27 lipca 1995 r., a ustawa nowelizacyjna w podstawowym zakresie weszła w życie w dniu 11 sierpnia 1995 r. Ustawa nowelizacyjna nie za- wiera przepisów przejściowych, które pozbawiałyby praw już nabytych. Działa ona wprawdzie wstecznie ale w odwrotnym kierunku, tzn. wprowadza możliwość realiza- cji roszczeń powstałych przed nowelizacją. Jeżeli roszczenie powoda powstało przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, to nie mogą mieć do niego zastosowania ograniczenia wynikające z tej nowelizacji, a w szczególności ograniczenia wpro-

• 5 - wadzone w nowym brzmieniu art. 6 ust. 3 ustawy. Do powoda należy stosować ustawę w jej brzmieniu obowiązującym w dniu nabycia prawa, tj. w dniu 27 lipca 1995 r. Późniejsza zmiana przepisów nie może pozbawiać powoda już nabytego prawa. Jak wyżej wskazano ustawa w pierwotnym brzmieniu, które ma zastosowanie do roszczenia powoda, nie zawierała ograniczenia wynikającego z nowego brzmie- nia art. 6 ust. 3. Powód więc w dniu 27 lipca 1995 r. nabył prawo do realizacji od

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie zaspokojonego roszcze- nia i nie mogła go tego prawa pozbawić późniejsza nowelizacja ustawy.

Z tych przyczyn na podstawie art. 393 15

KPC Sąd Najwyższy w uwzględnieniu kasacji zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego.

========================================