Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek Lidii S. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego wraz z wpisem tego prawa.
Na podstawie dołączanych do wniosku dokumentów Sąd Rejonowy ustalił, że Elżbieta P. zawarła w dniu 11 grudnia 2007 r. z uczestnikiem postępowania - Spółdzielnią Mieszkaniową „O.” w P. umowę o przekształcenie przysługującego jej spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 87 w budynku nr [...] na Osiedlu T. w P., a następnie umową z dnia 18 kwietnia 2009 r. darowała to prawo Lidii S. Przedmiotowy lokal położony jest na jednej z nieruchomości położonych na Osiedlu T. 3-14,16-25, 26-29,33-42, 45-54, 63-66, 70, 71, 72. Działki wchodzące w skład tej nieruchomości stanowią własność Spółdzielni oraz w części własność Miasta P. W odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Miasta Spółdzielnia nie jest ich użytkownikiem wieczystym. Lokal, z którym związane jest przedmiotowe spółdzielcze własnościowe prawo położony jest na działce nr 84/2 objętej księgą wieczysta [...], której własność Spółdzielnia nabyła aktem notarialnym z dnia 3 lipca 2008 r. Wymieniona księga wieczysta powstałą w wyniku odłączenia części nieruchomości z księgi wieczystej [...], w której jako właściciel wpisane jest Miasto P., a jako użytkownik wieczysty od dnia 16 marca 2001 r., na podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie budynków i urządzeń, wpisana jest Spółdzielnia „O.”.
W dniu dokonywania przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo objęte dołączoną do wniosku umową z dnia 11 grudnia 2007 r. Spółdzielnia „O.” była użytkownikiem wieczystym gruntu, na którym położony jest budynek obejmujący przedmiotowy lokal.
W tym stanie rzeczy – w ocenie Sądu Rejonowego - nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873 – dalej jako ustawa zmieniająca u.s.m.) dopuszczającego w drodze wyjątku od zasady określonej w jego ust. 1 możliwość zawarcia z członkiem spółdzielni, któremu przysługuje lokatorskie prawo do lokalu 3 mieszkalnego umowę o przekształcenie tego prawa na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, jednakże jedynie wówczas, gdy lokal ten położony jest w budynku wybudowanym na gruncie, do którego spółdzielni nie przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego. Oznacza to, że zawarta między Elżbietą P. a Spółdzielnią umowa o przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu jest na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 7 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. nieważna, a umowa darowizny nieistniejącego własnościowego prawa do tego lokalu jest bezskuteczna i nie może stanowić podstawy nabycia tego prawa przez wnioskodawczynię oraz wpisu tego prawa na jej rzecz w księdze wieczystej.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy podzielił zawarte w nim ustalenia oraz sformułowany przy ich uwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji wniosek, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. odnoszący się jedynie do lokalu znajdującego się w budynku wybudowanym na gruncie, do którego spółdzielni nie przysługuje prawo własności lub użytkowania wieczystego, ani też przepisy art. 41 i 42 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t. jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. - dalej jako u.s.m.) dotyczące innej instytucji prawnej.
W skardze kasacyjnej wniesionej przez wnioskodawczynię skarżąca zarzuciła:
- 1) naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. przez niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji uznanie, że umowa przekształcenia z dnia 11 grudnia 2007 r. jest nieważna,
- 2) naruszenie art. 41 i 42 u.s.m. przez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie ich treści oraz przyjęcie, że przepisy te nie tworzą podstawy do przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe praw do lokalu,
- 3) pozbawienie uczestnika postępowania możności obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) na skutek niedoręczenia Spółdzielni Mieszkaniowej „O.” postanowienia Sądu Rejonowego oddalającego wniosek z pouczeniem o apelacji, 4
- 4) naruszenie art. 6268 § 2 przez niewłaściwe zastosowanie w następstwie pominięcia przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego w postaci uchwał organów Spółdzielni z dnia 27 czerwca 2002 r. i uchwały Zarządu Spółdzielni z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali, podjętą na podstawie art. 42 u.s.m. oraz treści umowy z dnia 11 grudnia 2007 r.,
- 5) naruszenie art. 6269 przez uznanie, że brak jest podstaw do dokonania wpisu.
Wnosiła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego oraz postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Najdalej idącym zarzutem skargi jest zarzut nieważności postępowania z przyczyn leżących po stronie uczestnika postępowania, który w ocenie skarżącej pozbawiony został możności obrony swych praw.
Przewidziany w art. 379 pkt 5 k.p.c. wymóg zapewnienia stronie w postępowaniu sądowym możności obrony swych praw, sankcjonowany w razie jego niedopełnienia nieważnością tego postępowania, ustanowiony został odrębnie na rzecz każdej strony. Tylko też ta strona, której prawo do obrony zostało naruszone może powołać się na nieważność postępowania z tego powodu oraz tylko na korzyść tej strony taka przyczyna nieważności postępowania podlega rozważeniu z urzędu przez sąd drugiej instancji. Nie można bowiem uznać, że strona może składać w środki odwoławcze oparte na zarzutach wyłącznie dotyczących innej strony postępowania (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 marca 1999 r., III CKN 209/98, niepubl., z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN 209/00, niepubl., z dnia 7 lutego 2002 r., I CKN 489/00, niepubl., z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 661/03, niepubl., z dnia 9 marca 2005 r., III CK 263/04, niepubl., z dnia 6 listopada 2008 r., III CSK 209/08, nie publ.).
Pogląd ten na gruncie postępowania nieprocesowego znajduje wsparcie w treści art. 524 § 2 k.p.c., zgodnie którym jedynie osoba zainteresowana, niebędąca uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jej prawa. Naruszenie przepisów 5 kształtujących krąg osób zainteresowanych w postępowaniu nieprocesowym może być natomiast podstawą sformułowania przez osoby uczestniczące w nim - w oparciu o podstawę przewidzianą w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. – zarzutu ich naruszenia, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Zarzutu takiego wniesiona skarga nie podnosi.
Już sama obszerna polemika skarżącej z twierdzeniem Sądów orzekających, że uchwały organów Spółdzielni w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali nie pozostają w związku z przedmiotem umowy o przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przysługującego poprzedniczce prawnej wnioskodawczyni dowodzi, że – jak było istocie - wymienione dokumenty nie zostały przez te Sądy pominięte przy ustalaniu stanu faktycznego, a jedynie wnioski prawne, jakie zostały wyciągnięte z dokonanych na ich podstawie ustaleń, na użytek rozstrzygnięcia o zasadności wniosku, są sprzeczne ze stanowiskiem skarżącej. Omawiana kwestia w tym ujęciu sytuuje się jednakże na płaszczyźnie prawa materialnego i nie może być oceniana w ramach zarzutu naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c.
Wywód uzasadniający zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m. wskazuje, że chodzi o inną jego postać, niż wynikająca z samego sformułowania zarzutu, a mianowicie o niewłaściwe zastosowanie przepisu i to z przyczyn dotyczących błędów w ustaleniu podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia, której kwestionowanie w skardze kasacyjnej jest z mocy art. 3983 § 3 wyłączone. Skarżąca podważa ustalenie, że przedmiotowy lokal znajduje się na gruncie stanowiącym w całości własność Spółdzielni, błędnie przy tym przypisując tej kwestii przesądzające znaczenie dla odmowy zastosowania w sprawie art. 7 ust. 2 powołanej ustawy i uznania za nieważną umowy o przekształceniu lokatorskiego prawa na spółdzielcze własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu. Stanowisko to bowiem mija się z przytoczonymi wcześniej motywami zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy, trafnie uznał za decydujący dla oceny dopuszczalności zastosowania w sprawie, określonego w art. 7 ust. 2 powołanej ustawy wyjątku od zasady niedopuszczalności ustanawiania przez spółdzielnie mieszkaniowe spółdzielczych własnościowych praw do lokali (art. 7 ust. 1 tej ustawy), moment zawarcia - już pod rządami tej ustawy - umowy 6 o przekształcenie prawa do przedmiotowego lokalu, położonego w budynku wybudowanym na gruncie, do którego Spółdzielni w tym czasie przysługiwało prawo użytkowania wieczystego.
Ubocznie jedynie pozostaje wskazać, że ten kto twierdzi - jak obecnie skarżąca odnośnie do wpisu prawa własności działki, na której wybudowany jest budynek obejmujący przedmiotowy lokal - że istnieje rozbieżność między stanem prawnym wynikającym z wpisu księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym nie może domagać się jej usunięcia w postępowaniu o wieczystoksięgowym lecz na drodze powództwa z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.).
Bezzasadne są zarzuty naruszenia oraz 41 i 42 u.s.m., które jako odnoszące się do wyodrębnienia własności lokali nie mogły mieć w sprawie zastosowania.
W tym stanie rzeczy nieuzasadniony jest także sformułowany jako następczy, w stosunku do zarzutów wcześniej omówionych, oparty na twierdzeniu o braku podstaw do oddaleniu wniosku z przyczyn w nich wskazanych, zarzut naruszenia art. 6269 k.p.c.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).