Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. odrzucił skargę K. i S. C. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I Ns … wydanego w sprawie z wniosku PGE Dystrybucja Ł.–Teren S.A. Rejon Energetyczny R. z udziałem skarżących, o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej. Odrzucenie skargi nastąpiło z powodu niewskazania wartości przedmiotu zaskarżenia.
W zażaleniu na to postanowienie uczestnicy zarzucili, że brak było podstaw do wzywania ich do wskazania „wartości przedmiotu sporu”, ponieważ przedmiotem sprawy, objętej skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia, nie była kwota pieniężna, ale zasiedzenie służebności gruntowej, stąd należna opłata miała charakter stały, wynosiła 200 zł i została uiszczona (art. 39 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Dz.U. Nr 1657, poz. 1395 ze zm.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Sprawa o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej jest niewątpliwie sprawą o prawa majątkowe i takiej kwalifikacji nie zmienia fakt, że opłata sądowa należna od wniosku w takiej sprawie, czy też od apelacji lub skargi kasacyjnej, jest stała i wynosi 200 zł.
Art. 4245 k.p.c. wśród wymagań stawianych skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie wymienia obowiązku oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o prawa majątkowe. Brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że w skardze wniesionej w sprawie o prawa majątkowe, strona nie ma obowiązku określenia wartości przedmiotu zaskarżenia.
Obowiązek ten wyprowadzić należy z przepisu art. 3984 § 3 zd. 1 in fine k.p.c. do którego odesłanie, w sprawach nieuregulowanych w dziale VIII tytułu VI księgi I kodeksu postępowania cywilnego, zawiera art. 42412 k.p.c. Niewskazanie przeto przez skarżących, mimo prawidłowo doręczonego wezwania, wartości przedmiotu zaskarżenia, prowadziło do odrzucenia skargi.
Nie można jednak pominąć, że skarga podlegała odrzuceniu a limine z innych przyczyn.
Zgodnie z art. art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje stronom od orzeczenia sądu drugiej instancji. Jedynie w wypadkach, jak stanowi § 2 tego przepisu, wyjątkowych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga może być wniesiona także od orzeczenia sądu pierwszej instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych i nie jest możliwa zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Strona, wnosząc skargę od takiego niezaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji, obowiązana jest, zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., wykazać, że przesłanki te w danej sprawie zachodzą (por. m. in. postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 112).
Skarga uczestników, dotycząca postanowienia sądu pierwszej instancji, tych szczególnych wymogów nie spełnia. Przede wszystkim nie zostało w niej wskazane jakie podstawowe zasady porządku prawnego narusza kwestionowane postanowienie w sposób, który czyni je niezgodnym z prawem. W skardze skarżący co prawda stwierdzają, że niezgodność z prawem wynika z „uznania zasady jednolitości własności państwowej” trafnie jednak wskazują, że zasada ta nie obowiązuje, zatem postanowienie nie może pozostawać z nią w sprzeczności.
Rzeczą skarżących było wykazanie naruszenia przez kwestionowane postanowienie obowiązujących zasad porządku prawnego.
Niewątpliwie nie został spełniony warunek nieskorzystania z przysługujących stronie środków prawnych dla zaskarżenia orzeczenia w zwykłym trybie. Ponadto, jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, to nieskorzystanie musi mieć przyczynę wyjątkową w znaczeniu obiektywnym. Oznacza to wyjątkowe okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka zaskarżenia, a nie okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia strona musi wykazać, że nieskorzystanie przez nią z przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających charakter siły wyższej, takich jak 4 ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz biorąc, uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia (por. m.in. postanowienia z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006 nr 6, poz. 113; z dnia 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06, LEX nr 738094; z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07, OSNC-ZD 2008 nr 4, poz. 114; z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP 38/10, LEX nr 603890; z dnia 12 maja 2011 r., II BU 10/10, LEX nr 863955).
Z akt sprawy I Ns … wynika natomiast, że uczestnicy od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2010 r. wnieśli apelację, jednakże, na skutek nieopłacenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego uczestników, została ona odrzucona (k. 278). Tym samym w żaden sposób nie można uznać, że nieskorzystanie przez uczestników z przysługującego im wówczas środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych przyczyn w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3, art. 397 § 2 i art. 385 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.
db