Uzasadnienie
Sąd Okręgowy postanowieniem, zawartym w punkcie II wyroku z dnia 3 lutego 2011 r., nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanych. Sąd ten wskazał, że w wyniku zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji wskutek oddalenia powództwa w rezultacie uwzględnienia apelacji, wniesionej przez pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń w W., powód ostatecznie przegrał sprawę w całości, w związku z czym pozwanym stosownie do art. 98 §1 i 3 k.p.c. należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego, ale z uwagi na skomplikowany charakter prawny sprawy oraz powstałą w toku jej rozpoznawania diametralną zmianę poglądów w orzecznictwie co do problemów istotnych dla jej rozstrzygnięcia, uzasadnione jest zastosowanie art. 102 k.p.c. w zakresie kosztów postępowania odwoławczego.
W zażaleniu na to postanowienie pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń w W. zarzuciło naruszenie przepisu art. 102 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo braku wymaganych do tego przesłanek. Wobec tego pozwany domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia przez orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego według zasady odpowiedzialności za wynik sporu.
Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. jest trafny. Pozwany słusznie twierdzi, że wskazane przez Sąd odwoławczy okoliczności nie mogły w niniejszej sprawie uzasadniać odstąpienia od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję zgodnie z uregulowaną w art. 98 § 1 k.p.c. zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Zmiana oceny zasadności powództwa, do której doszło w toku procesu w wyniku zmiany poglądów wyrażanych w orzecznictwie, nie oznacza, iż dochodzone żądanie kiedykolwiek było obiektywnie uzasadnione. Ryzyko, a tym samym także konsekwencje ewentualnej 3 zmiany oceny zasadności żądania, powinien ponosić przede wszystkim powód, jako osoba inicjująca proces i angażująca pozwanego w konieczność podjęcia obrony. Nie ma uzasadnionych podstaw, aby negatywne skutki odmiennej oceny żądania przerzucać na pozwanego.
Zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. wymagałoby zatem – oprócz przesłanki w postaci istotnej zmiany poglądów orzecznictwa, na którą zwrócił uwagę Sąd Okręgowy – istnienia innych okoliczności, które pozwalałyby uznać, że w konkretnej sprawie występuje wypadek szczególnie uzasadniony, który przemawia za odstąpieniem – w drodze wyjątku – od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c.
W rachubę mogłyby wchodzić szczególne okoliczności przedmiotowe lub podmiotowe po tej stronie procesowej, która według powyższej zasady powinna zwrócić koszty procesu, poniesione przez jej przeciwnika. Z tego punktu widzenia pozwany zasadnie powołuje się na brak podmiotowych przesłanek uzasadniających złagodzone traktowanie Skarbu Państwa w zakresie obowiązku zwrotu kosztów.
Odnosi się to zarówno do sytuacji majątkowej powoda, jak i do jego profesjonalnej obsługi prawnej, umożliwiającej należytą ocenę istnienia uzasadnionych podstaw do wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie.
Nie można odmówić pozwanemu racji również co do tego, że dostrzeżony przez Sąd drugiej instancji skomplikowany charakter niniejszej sprawy z uwagi na rodzaj dochodzonego żądania wymagał zwiększonego nakładu pracy i wyższego poziomu wiedzy profesjonalnego pełnomocnika tej strony, co wiązało się z korzystnym dla pozwanego ostatecznym wynikiem sporu. Przemawia to przeciwko zastosowaniu art. 102 k.p.c., gdyż w przeciwnym razie nakład pracy i zaangażowanie pełnomocnika pozwanego w gruncie rzeczy miałby negatywny wpływ na ocenę zasadności wniosku tej strony o przyznanie jej zwrotu kosztów procesu.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżone orzeczenie, z tym że zasądził wyłącznie wskazaną w zażaleniu wartość przedmiotu zaskarżenia w kwocie 1.200 zł, pomimo iż całość kosztów przysługujących pozwanemu mogłaby wynosić w tym wypadku 4 nawet 3.328 zł (opłata od apelacji – 1.528 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 1.800 zł).
Ponadto na mocy art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 109, art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 3941 § 3 w zw. art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. i § 6 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzeczono o kosztach postępowania zażaleniowego odpowiednio do wyniku sprawy w tej instancji.