Uzasadnienie
Sąd odwoławczy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2013 r. wydanym na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający powództwo o zwrot nienależnego świadczenia.
W zażaleniu strony pozwanej wniesionym na podstawie art. 3941 § 11 kpc.
żaląca zarzuca Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez nieuzasadnione przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.
W ocenie pozwanej Gminy Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, ponieważ zbadał materialną podstawę powództwa i odniósł się merytorycznie do przedmiotu żądania, a zatem nie wystąpiła - w ocenie żalącej - przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 386 § 4 k.p.c.
Strona powodowa w odpowiedzi na zażalenie wniosła o oddalenie zażalenia w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, wywodząc, że Sąd I instancji nie skoncentrował się na kluczowej kwestii wyłączenia możliwości żądania zwrotu nienależnego świadczenia (art. 411 k.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie dowodzi wystąpienia przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c., a mianowicie nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy. Przeciwnie, Sąd odwoławczy wskazał argumenty dowodzące, że Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, jednakże ocena prawna Sądu II instancji dowodzi, że nie zaaprobował on rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego uznając je za wadliwe. W ocenie Sądu odwoławczego, negatywna przesłanka sprzeciwiająca się żądaniu zwrotu nienależnego świadczenia nie została spełniona, co rodzi po stronie pozwanego inwestora obowiązek zapłaty, a zatem powództwo oparte na art. 410 § 2 k.c. zasługuje na uwzględnienie co do zasady.
Powyższe stanowisko Sądu odwoławczego dowodzi, że Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, bo o wystąpieniu przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c. nie przesądza okoliczność niezaaprobowania przez Sąd odwoławczy wyniku rozstrzygnięcia, przy jednoznacznym wskazaniu na potrzebę odmiennego 3 rozstrzygnięcia w niekwestionowanym i będącym podstawą orzekania ustalonym stanie faktycznym. Innymi słowy, Sąd drugiej instancji uchylił się od wydania orzeczenia reformatoryjnego, które zastąpił orzeczeniem kasatoryjnym w sytuacji braku przesłanki uzasadniającej jego wydanie. Sąd drugiej instancji, będąc sądem merytorycznym, był uprawniony do ustalenia wartości wzbogacenia się strony pozwanej kosztem powódki i z tej przyczyny nie był uprawniony do uchylania zaskarżonego wyroku, ponieważ ustalenie wartości wzbogacenia pozwanej i wydanie wyroku nie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.