Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2002 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił wnioskodawczyni Jadwidze G. prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki z braku za- świadczenia lekarskiego stwierdzającego wymóg takiej opieki oraz przystąpienia wnioskodawczyni do Otwartego Funduszu Emerytalnego.
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, opierając się na opinii biegłych sądowych lekarzy, w świetle której syn wnioskodawczyni Bartosz wymaga stałej opieki i pomocy w zaspo- kojeniu potrzeb życiowych, przyznał wnioskodawczyni prawo do wcześniejszej eme- rytury od dnia 2 lipca 2002 r.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 22 lipca 2003 r. oddalił apelację organu rentowego od powyższego wy- roku z uzasadnieniem, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji wykazało konieczność sprawowania opieki nad synem wnioskodawczyni, przystąpienie do Otwartego Funduszu Emerytalnego nie jest przeszkodą do ubiegania się o wcze- śniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dzieckiem, nie stanowi także takiej przeszkody fakt, że wnioskodawczyni nie zaprzestała zatrudnienia, gdy nie miała zagwarantowa- nego prawa do emerytury.
Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 186 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149 ze zm.). Organ rentowy podniósł w szczególności, że wnioskodawczyni nie zaprzestała wykonywania zatrudnienia, co jest warunkiem ko- niecznym dla nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, jako że konieczność spra- wowania opieki nad dzieckiem ma stanowić przeszkodę do uzyskiwania dochodu z tytułu własnej pracy i kontynuowania zatrudnienia do czasu ukończenia zwykłego wieku emerytalnego.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje
Kasacja ma usprawiedliwione podstawy. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 15 maja 1998 r. uzależnia uprawnienie do wcześniejszej emerytury od niemoż- ności kontynuowania zatrudnienia z powodu stanu zdrowia dziecka. W przedmioto- wej sprawie z akt rentowych wynika, że syn wnioskodawczyni Bartosz urodził się dnia 7 maja 1990 r., zaś wnioskodawczyni urodzona 27 czerwca 1955 r. od 19 roku życia do chwili obecnej (w dacie wyroku Sądu drugiej instancji) pozostaje (z prze- rwami na urlopy wychowawcze na dwoje dzieci) w zatrudnieniu. Stan zdrowia 3 dziecka, liczącego obecnie 14 lat, nie przeszkadzał zatem wnioskodawczyni w konty- nuowaniu zatrudnienia przez te lata. Według jej oświadczenia na rozprawie apelacyj- nej, dzieckiem opiekuje się na zmianę z prowadzącym działalność gospodarczą mę- żem i 24 letnim synem, studentem piątego roku studiów; syn Bartosz uczęszcza do szkoły (od września 2003 r. miał chodzić do pierwszej klasy gimnazjum), po szkole przychodzi do zakładu pracy powódki i czeka na zakończenie jej pracy.
W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia prawa materialnego ocenić należy jako uzasadniony, jak- kolwiek zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji, iż przystąpienie powódki do Otwartego Funduszu Emerytalnego nie ma wpływu na możliwość reali- zacji prawa do emerytury nabytego przed dniem 1 stycznia 1999 r. Natomiast nie do zaakceptowania jest stanowisko tego Sądu, że nie jest przeszkodą do przyznania wcześniejszej emerytury fakt wykonywania przez wnioskodawczynię pracy. Jeżeli bowiem ustawodawca wymaga, aby z powodu stanu zdrowia dziecka matka albo nie mogła w ogóle podjąć pracy, albo musiała przerwać zatrudnienie, to ustania zatrud- nienia nie można uzależniać od pozytywnej decyzji organu rentowego w przedmiocie przyznania emerytury. Ustanie zatrudnienia z wymienionej przyczyny nabiera szcze- gólnego znaczenia wówczas, gdy badanie warunków do wcześniejszej emerytury dotyczy stanu przeszłego.
W wyroku z dnia 28 marca 2001 r., II UKN 285/00 (OSNAPiUS 2002 nr 22, poz. 556), Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że wnioski o emeryturę zgłoszone po 31 grudnia 1998 r. osób, które 1 stycznia 1999 r. spełniały wszystkie warunki nabycia prawa do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjal- nej troski, podlegają rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawczyni nie spełnia warunku z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 maja 1989 r., ponieważ zarówno przed 31 grudnia 1998 r., w tej dacie i w następnym okresie pozostawała w zatrudnieniu, co dowodzi, że stan zdrowia dziecka nie mógł stanowić przyczyny ustania zatrudnienia (niezależnie od tego, że z medycznego punktu widzenia potrzeby takiej nie można wykluczyć).
Uzależnienie ustania zatrudnienia od przyznania emerytury a nie od koniecz- ności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem rażąco narusza § 1 art. 1 wskazane- go rozporządzenia. Słuszne jest stanowisko organu rentowego, że emerytura dla osób opiekujących się dziećmi ze względu na stan ich zdrowia ma kompensować utratę możliwości uzyskania przez ubezpieczonego dochodu z tytułu własnej pracy, jest świadczeniem szczególnym i stanowi odstępstwo od ogólnych zasad nabywania 4 prawa do emerytury. Dlatego też warunki do jej nabycia należy, zdaniem Sądu Naj- wyższego, traktować ściśle.
Z powyższych motywów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.