Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., decyzją z dnia 5 stycznia 1995 r., odmówił Reginie G., urodzonej 2 lipca 1928 r., prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 13 listopada 1969 r. jej mężu Józefie G. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał przepis art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników stwierdzając, że inwalidztwo w III grupie ustalone u wnioskodawczyni orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia [...] w K. z dnia 19 lipca 1978 r. powstało po upływie 5 lat od śmierci męża.
Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, zawierające żądanie przyznania prawa do renty rodzinnej, oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- 2 czeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 sierpnia 1995 r. [...].
Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych specjalistów: psychiatry, neurologa i internisty. Biegli ci wskazali, że schorzenie rozpoznane u wnioskodaw- czyni powoduje inwalidztwo III grupy, stwierdzając jednak, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że inwalidztwo to powstało przed 1974 r.
Brak jest uzasadnienia wyroku, ponieważ strony nie zgłosiły wniosku o jego sporządzenie.
Minister Sprawiedliwości zaskarżył kasacją powyższy wyrok, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), a nadto interesu Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postę- powaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz.
189) i wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych Oddział w K. z dnia 5 stycznia 1995 r. [...] i przyznanie Reginie G. prawa do renty rodzinnej od dnia 1 sierpnia 1993 r.
Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod rozwagę co następuje:
Kasacja jest uzasadniona i Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela jej wywody.
Słusznie zarzucono w kasacji, że zaskarżony wyrok rażąco narusza przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow- ników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), zwanej dalej ustawą o z.e.p. w związku z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.).
Organ rentowy rozważył uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej wyłącznie w aspekcie możliwości nabycia przez nią tego prawa z tytułu inwalidztwa.
Dla zbadania tej przesłanki postępowanie dowodowe prowadził Sąd Wojewódzki.
Tak więc organ rentowy, ani - jak można wnosić z rozstrzygnięcia - Sąd Wo- 3 jewódzki nie poczyniły żadnych ustaleń w przedmiocie uprawnień wnioskodawczyni do renty rodzinnej wynikających z faktu ukończenia przez nią wieku 50 lat w okre- sach, o których mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.
Z akt rentowych wynika, że na podstawie decyzji z dnia 13 maja 1972 r. organ rentowy wypłacał wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 1972 r., jako opiekunce, rentę rodzinną dla dwojga dzieci - córki Stanisławy urodzonej 25 marca 1954 r. i syna Andrzeja urodzonego 6 września 1958 r. Ten ostatni pobierał naukę zawodu w za- kładzie rzemieślniczym od 16 września 1974 r. do 15 września 1977 r. [...] i według ustaleń organu rentowego przysługiwało mu prawo do renty rodzinnej do dnia 15 października 1976 r. [...] Andrzej G. ukończył 16 lat w dniu 6 września 1974 r.
Wnioskodawczyni ukończyła 50 lat w dniu 2 lipca 1978 r., a więc w okresie 5 lat przed ustaniem prawa do renty rodzinnej z tytułu wychowywania dzieci, jak tego wy- magał art. 33 ust. 1 pkt 3 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). Wnioskodawczyni spełnia więc warunek ukończenia wieku 50 lat w czasie określonym obecnie w art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.p.
Sąd Najwyższy podziela pogląd wnoszącego kasację, że wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 24 listopada 1978 r., II U 3193/78/6, którym Sąd ten oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego z dnia 30 września 1978 r.,odmawiającej jej prawa do renty rodzinnej po mężu, nie stanowi przeszkody w nabyciu przez nią obecnie prawa do tej renty, po- nieważ przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o z.e.p. zezwala na przyznanie świadczeń za okres wsteczny, nie dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli odmowa świad- czeń była następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. Odmowa przy- znania wnioskodawczyni renty rodzinnej w 1978 roku była następstwem błędu orga- nu rentowego i Okręgowego Sądu, ponieważ decyzję wydano wbrew treści art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy z 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), jednakże nie zachodzi potrzeba wzruszenia tego wyroku w drodze kasacji przewidzianej w art. 12 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie KPC.
Słusznie podniesiono w kasacji, że zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 powołanej ustawy o z.e.p. w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo wskutek rewizji nadzwyczajnej okres 3 lat liczy się od miesiąca złożenia wniosku o 4 wznowienie postępowania lub o złożenie rewizji nadzwyczajnej. Wniosek o złożenie rewizji nadzwyczajnej wpłynął do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 12 sierpnia 1996 r., a zatem prawo do renty rodzinnej przysługuje wnioskodawczyni za okres nie dłuższy niż 3 lata wstecz licząc od sierpnia 1996 r.
Orzeczenie Sądu, którym odmówiono wnioskodawczyni przyznania renty ro- dzinnej, bez rozważenia wszystkich określonych przepisami okoliczności, od których zależy przyznanie tego świadczenia, nie tylko rażąco narusza powołane na wstępie przepisy prawa, ale także interes Rzeczypospolitej Polskiej. W interesie Państwa leży bowiem, aby osoby spełniające warunki wymagane przepisami prawa do przyznania świadczeń emerytalno-rentowych nie były tych świadczeń pozbawione wskutek błędu organów orzekających, a zwłaszcza wskutek błędnego orzeczenia sądowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów uwzględnił kasację. Ponieważ jednak brak stosownych ustaleń faktycznych uniemoż- liwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, na podstawie przepisu art. 39313 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku.