Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 lutego 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawczyni Zuzanny P. od de- cyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w C. z dnia 18 kwietnia 1997 r., stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wobec nieopłacania przez odwołującą się składek od dnia 1 stycznia 1996 r., ustala- jąc następujący stan faktyczny.
Wnioskodawczyni, jako właścicielka gruntu o powierzchni 0,38 ha przelicze- niowego, podlegała od dnia 1 stycznia 1991 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek. W latach 1992-1994 organ rentowy podejmował decyzje o umorzeniu zadłużeń w opłacaniu składek oraz odsetek z tego tytułu. Od 1 stycznia 1996 r. wnioskodawczyni zaprzestała opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolni- ków i mimo wyznaczenia jej nowego terminu zapłaty na dzień 29 marca 1997 r. skła- dek nie uiściła. Odsetki z tytułu tej zaległości zostały przez Kasę umorzone. W tej sytuacji mogło to zostać potraktowane jako odstąpienie od ubezpieczenia, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25), co czyni odwołanie niezasadnym.
Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i wyrokiem z dnia 3 września 1998 r. [...] oddalił apelację. W ocenie tego Sądu, trudna sytuacja mate- rialna wnioskodawczyni oraz jej nie najlepszy stan zdrowia nie dają podstawy do zmiany decyzji organu rentowego.
Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 233 § 1 KPC – wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji, po uchyleniu również jego wyroku, i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Według skarżącej, po umorzeniu przez Kasę odsetek oraz części zaległych składek, zaległość w obecnej chwili nie istnieje bądź też mogła być potrącona z wypłaconego wnioskodawczyni zasiłku rodzinnego.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje
W toku postępowania doszło do naruszenia art. 233 § 1 KPC, bowiem zebrany materiał dowodowy nie może być uznany za wystarczający do wyrokowania. Już w apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji wnioskodawczyni zakwestionowała ist- nienie zaległości w opłacaniu przez nią składek na ubezpieczenie społeczne rolni- ków, wskazując, że ewentualne niedopłaty w składkach były bieżąco potrącane z wy- płacanego jej przez organ rentowy zasiłku pielęgnacyjnego. Zarzuty te, zawarte także w odwołaniu i nie rozpatrzone w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, nie zos- tały następnie ocenione przez Sąd Apelacyjny, jego stanowisko więc, iż zachodziły 3 podstawy do uznania, że doszło do odstąpienia od dobrowolnego ubezpieczenia społecznego, jest co najmniej przedwczesne i jako takie nieuzasadnione.
Nie ulega wątpliwości, w świetle kasacji, że wnioskodawczyni od 1995 r. nie opłacała dobrowolnie w pełnej wysokości należnych składek ubezpieczeniowych, ale organ rentowy potrącał swoją wierzytelność z tego tytułu z wypłacanego zasiłku, działając na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. W świetle tego przepisu – pominiętego przez Sąd Apelacyjny – Kasa może potrącać z wypłacanych świadczeń z ubezpieczenia zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników in- dywidualnych i członków ich rodzin, a także składki na ubezpieczenie za bieżący kwartał, co oznacza, że w przypadku, gdy organ rentowy podjął taką decyzję (o po- trąceniu), brak podstaw do przyjęcia, że istniały przesłanki do stwierdzenia odstą- pienia od ubezpieczenia na wniosek w związku z nieopłaceniem w terminie składki (art. 3 ust. 4 ustawy). Wobec zarzutu, że w niniejszej sprawie doszło do przynajmniej częściowego zaspokojenia należności Kasy z tytułu składek, rzeczą Sądu była jego merytoryczna ocena dokonana na podstawie postępowania dowodowego.
Pominię- cie tego postępowania czyni dokonane ustalenia nieprawidłowymi, a wydanie wyroku przedwczesnym, także wobec niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl tego przepisu równoznaczne z odstą- pieniem od ubezpieczenia na wniosek jest nieopłacenie w terminie składki, chyba że rolnik obowiązany do jej opłacenia, przed upływem terminu płatności wystąpił o jego odroczenie albo nieopłacenie składki w terminie było skutkiem siły wyższej. Nie jest wątpliwe, że wnioskodawczyni występowała o odroczenie terminu płatności składek, ich częściowe umorzenie oraz umorzenie odsetek w całości, a także – w świetle ka- sacji – że zaległe składki były przynajmniej w części potrącane z przysługującego świadczenia. To ustalenie nie daje podstaw do przyjęcia, iż w sposób konkludentny, doszło do odstąpienia od ubezpieczenia, biorąc pod uwagę przytoczoną treść prze- pisu.
Wszystko to wymaga oceny po zebraniu wyczerpującego materiału dowodowe- go, co mając na uwadze, orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39313 § 1 KPC. O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39319 KPC.