Uzasadnienie
Elżbieta W. i Grzegorz W. zawarli małżeństwo w dniu 21 lipca 1984 r.
Grzegorz W. w dniu 10 października 1997 r. zaciągnął pożyczkę gotówkową w kwocie 330 000 zł w Banku Ś. w K., Oddział w W. Następnie, aktem notarialnym z dnia 31 lipca 1998 r., jako zabezpieczenie spłaty kwoty 150 000 zł z wymienionej pożyczki, ustanowił hipotekę na stanowiącej jego majątek odrębny nieruchomości, objętej księgą wieczystą nr (...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wadowicach.
Hipoteka ta została wpisana w księdze wieczystej. W sprawie z powództwa Elżbiety W. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej, wyrokiem z dnia 13 marca 2001 r. ustalił, że wymieniona umowa pożyczki „jest nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego małżonków Elżbiety W. i Grzegorza W.” Wyrok ten uprawomocnił się. Następnie Elżbieta i Grzegorz małżonkowie W. umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 21 marca 2001 r. rozszerzyli ustawową majątkową wspólność majątkową na wszelkie prawa i przedmioty majątkowe nabyte przez każdego z nich w jakiejkolwiek formie, zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w czasie jego trwania. W związku z tym w księdze wieczystej w miejsce Grzegorza W. zostali wpisani jako właściciele Grzegorz W. i Elżbieta W. we wspólności ustawowej małżeńskiej.
Elżbieta W. wniosła o wykreślenie przedmiotowej hipoteki i powołała jako materialnoprawną podstawę wykreślenia wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej oraz umowę majątkową małżeńską.
Sąd Rejonowy w Wadowicach postanowieniem z dnia 29 października 2001 r. oddalił wniosek, a Sąd Okręgowy w Krakowie, postanowieniem zaskarżonym kasacją, oddalił apelację wnioskodawczyni. Przyjął, że umowa majątkowa małżeńska rozszerzając wspólność majątkową, doprowadziła jedynie do zmiany w zakresie właściciela nieruchomości, co jest obojętne z punktu widzenia skuteczności zabezpieczenia hipoteką (art. 65 ust. 1 i art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h.").
Wnioskodawczyni w kasacji zarzuciła naruszenie art. 6268 § 1 i 2 oraz art. 6269 k.p.c. przez rozpoznanie wniosku w zakresie przekraczającym jego granice oraz sprzecznie z treścią i formą dołączonych do wniosku dokumentów (wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej i aktualna treść księgi wieczystej), art. 38 pkt 3 w związku z art. 31 pkt 2 i art. 46 pkt 1 oraz art. 94 u.k.w.h., przez „błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie”. Przytaczając wymienione podstawy kasacji, Elżbieta W. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Wadowicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)
Skarżąca domagała się wykreślenia hipoteki na podstawie dwóch dokumentów: prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 13 marca 2001 r., ustalającego, że przedmiotowa umowa pożyczki zawarta przez Grzegorza W. z Bankiem Ś. w K., Oddział w W. w dniu 10 października 1997 r., jest nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego małżonków Elżbiety i Grzegorza W., a także wymienionej umowy majątkowej małżeńskiej, rozszerzającej zakres wspólności majątkowej małżeńskiej. Zdaniem skarżącej, skoro umowa pożyczki jest nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego, to nie istnieje wierzytelność, którą zabezpiecza hipoteka na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny.
Pogląd ten jest błędny. Wyrok ustalający nieważność umowy pożyczki w odniesieniu do majątku wspólnego Elżbiety i Grzegorza małżonków W. odnosi się wprawdzie do majątku wspólnego istniejącego w chwili zaciągania pożyczki, w chwili wydania wyroku oraz później, to jednak nie ma wpływu na istnienie wierzytelności i zabezpieczającą ją hipotekę, jest bowiem w sprawie niesporne, że w chwili zawarcia umowy pożyczki, powstania hipoteki na przedmiotowej nieruchomości oraz wydania wyroku nieruchomość ta stanowiła majątek odrębny Grzegorza W. Wynika z tego, że nie wygasła wierzytelność zabezpieczona hipoteką i z tej przyczyny nie wygasła też hipoteka (art. 94 u.k.w.h.).
Hipoteka, której dotyczy niniejsza sprawa, ustanowiona na nieruchomości stanowiącej majątek odrębny Grzegorza W., obciąża nieruchomość, a nie prawo własności (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.). W związku z tym – jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy – przekształcenie prawa własności przysługującego Grzegorzowi W. w prawo współwłasności łącznej Elżbiety i Grzegorza małżonków W., a więc zmiana podmiotów własności, nie ma żadnego znaczenia dla istnienia hipoteki i możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z nieruchomości nią obciążonej. Podstawowy cel hipoteki – określony w powołanym przepisie – polega bowiem na tym, że wierzyciel, którego wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.
Z powyższego wynika, że wspomniany wyrok i umowa majątkowa małżeńska nie mogły stanowić podstawy wykreślenia przedmiotowej hipoteki (art. 31 ust. 2 u.k.w.h. i art. 6268 § 2 k.p.c.).
Skarżąca trafnie stwierdziła, że wpis w księdze wieczystej dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu, oraz że sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268 § 1 i 2 k.p.c.). Trafnie przywołała również skarżąca przepis art. 6269 k.p.c., stanowiący, że sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania. Sąd Okręgowy nie naruszył jednak tych przepisów, orzekł bowiem w granicach wniosku (nastąpiło oddalenie wniosku o wykreślenie hipoteki) po ustaleniu na podstawie dokumentów (wyrok i umowa majątkowa małżeńska), że wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie wygasła i po zbadaniu treści księgi wieczystej. Skarżąca nie ma także racji, jeżeli utrzymuje, że Sąd powinien poprzestać jedynie na badaniu ostatniego wpisu dotyczącego własności, z którego wynika, że nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności łącznej Elżbiety i Grzegorza małżonków W., a nie sięgać do treści poprzednich wpisów. Ograniczenie takie nie wynika z art. 6268 § 2 k.p.c.
Skoro podstawy kasacji okazały się nieusprawiedliwione, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39312 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).