Uzasadnienie
Sąd Okręgowy oddalił powództwo D. J. o zapłatę kwoty 500.000 zł z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania. Apelację powódki od tego wyroku, Sąd Apelacyjny oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanych kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
W złożonym zażaleniu powódka zarzucała naruszenie art. 102 k.p.c. przez obciążenie jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych, mimo że sytuacja materialna i życiowa powódki jest szczególnie trudna. Wniosek zażalenia zmierzał do uchylenia zaskarżonego postanowienia i nieobciążania powódki obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na zażalenie, pozwani kwestionowali prawidłowość postanowienia Sądu Apelacyjnego o przywróceniu powódce terminu do wniesienia zażalenia i domagali się oddalenia tego zażalenia oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Sąd rozpoznający sprawę na skutek złożonego środka odwoławczego, sprawdza ponownie czy spełnione zostały wymogi formalne tego środka, w granicach kontroli zachowania warunków formalnych, mieści się również sprawdzenie zasadności przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia tego środka (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1968 r., III CZP 77/67, OSNCP 1968/12/201, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1997 r., I CKN 45/97, OSNC 1997/9/122, z dnia 21 maja 1998 r., III CKN 471/97, OSP 1999/4/83, z dnia 5 stycznia 2001 r., I CKN 1156/00 – niepubl., z dnia 16 lipca 2009 r., II UZ 23/09 – niepubl.).
W rozpoznawanej sprawie, termin do wniesienia zażalenia na zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego postanowienie o kosztach procesu, został przywrócony powódce bez uzasadnionych podstaw. Powódka w postępowaniu przed sądami pierwszej i drugiej instancji była reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym. Na wniosek tego pełnomocnika sporządzone zostało uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego. We wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie zostały wskazane żadne okoliczności mogące 3 usprawiedliwiać uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Nie wskazano również kiedy ustała domniemana przeszkoda do złożenia wniosku, a co za tym idzie nie została podjęta próba wykazania, że ustawowy termin do złożenia wniosku, przewidziany w art. 169 § 1 k.p.c., został zachowany. Brak uzasadnionych przyczyn przywrócenia powódce terminu do złożenia trafnie został wytknięty w odpowiedzi na zażalenie.
Stwierdzenie wadliwości przywrócenia terminu skutkuje odrzuceniem środka odwoławczego, jako złożonego z uchybieniem przepisanego terminu (art. 373 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.).
Orzekając o kosztach postępowania zażaleniowego, Sąd Najwyższy uwzględnił szczególną sytuację powódki uwarunkowaną stanem jej zdrowia.
Choroba wiążąca się z pobytami w szpitalach psychiatrycznych nie pozostaje bez wpływu na trudną sytuację w sferze materialnej. Przejawia się to między innymi zaległościami w opłatach za mieszkanie. Ta sytuacja powinna być uznana za uzasadniającą zastosowanie art. 102 k.p.c. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do przesłanek nie obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu należą nie tylko te związane z samym przebiegiem postępowania, ale również dotyczące sytuacji życiowej strony (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2011 r., II CZ 105/11 – niepubl., z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11 – niepubl.).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu zażaleniowym orzeczono na podstawie §13 ust. 2 pkt 2 oraz § 6 pkt 4 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).