Uzasadnienie
J. S. złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2012 (sygn. akt - I ACa …/12). Jako podstawę wznowienia wskazał ostatecznie art. 403 § 2 k.p.c., tj. wyrok Sądu Rejonowego z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie karnej (sygn. akt XIV K …/11/s) oraz opinię biegłego psychologa, sporządzoną w tym procesie karnym i dotycząca skarżącego (nowe dowody). O opinii psychologa skarżący dowiedział się - jak wywodził - z akt wspomnianej sprawy karnej (w dniu 20 czerwca 2013 r.).
Sąd Apelacyjny odrzucił skargę skarżącego, przyjmując, że wspomniane dokumenty (wyrok w sprawie karnej i opinia psychologiczna) nie mogą stanowić podstawy wznowienia w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Ustalił przy tym, że skarżący domaga się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., w którym oddalono apelację skarżącego (pozwanego w tym procesie). Apelacja została wniesiona od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 października 2011 r., w którym zasądzono od pozwanego (skarżącego) kwotę 87.500 zł tytułem zwrotu zaliczki wręczonej przez powodów w związku z niedojściem do skutku przyrzeczonej umowy sprzedaży nieruchomości (po zawarciu umowy przedwstępnej). W postępowaniu apelacyjnym, wywołanym apelacją pozwanego, ustalono niezasadność zarzutu błędu w odniesieniu do ustaleń dotyczących zakresu udzielonego przez pozwanego pełnomocnictwa M. P. (skazanemu następnie w procesie karnym za oszustwo).
Nie podzielono zarzutu podanego, że nie znał i nie zrozumiał on treści odczytanego mu dokumentu (pełnomocnictwa udzielonego aktem notarialnym), nie uwzględniono także zarzutu, że M. P. działał bez umocowania lub z przekroczeniem zakresu umocowania (art. 103 k.c.). W omawianym procesie przyjęto, że podstawą roszczeń powodów wobec pozwanego jest art. 410 § 2 k.c. (zwrot zaliczki zapłaconej na poczet ceny umowy sprzedaży, która nie doszła do skutku).
W zażaleniu strony skarżącej na postanowieniu o odrzuceniu skargi z dnia 24 października 2013 r. sformułowano odmienne stanowisko i podnoszono, że istniały wskazane w skardze podstawy do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
W zakończonym prawomocnie postępowaniu ustalono, że skarżący udzielił M. P. pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego, w którym szczegółowo określono jego zakres. Pełnomocnictwo to obejmowało umocowanie do sprzedaży nieruchomości w imieniu skarżącego i na rzecz powodów. Przebieg postępowania apelacyjnego (w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r.) wskazuje na to, że w postępowaniu tym podnoszona była kwestia skuteczności udzielanego umocowania i jego zakresu. Nie uwzględniono zarzutu skarżącego co do tego, że „nie znał i nie zrozumiał treści odczytywanego mu dokumentu” (pełnomocnictwa notarialnego). Nie znalazło uznania twierdzenie, że skarżący, ustanawiając pełnomocnictwo, działał pod wpływem błędu i istniały jakoby podstawy do skutecznego uchylenia się skarżącego od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli (oświadczenie to złożone zostało zresztą po terminie i jest prawnie nieskuteczne). Nie było podstaw do przyjęcia, że M. P. - zawierając umowę przedwstępną - działał bez umocowania lub z przekroczeniem zakresu umocowania (art. 103 k.c.).
W toku postępowania apelacyjnego skarżący powoływał się także na fakt toczącego się postępowania karnego przeciwko wspomnianej osobie i podnosił, że prowadzone jest ono „w związku z zarzutem wprowadzenia w błąd pozwanego co do znaczenia prawnego udzielonego mu pełnomocnictwa” (s. 8 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2012 r.). Sam fakt prowadzenia postępowania karnego przeciwko M. P. i postawienie mu zarzutów był zatem już skarżącemu znany, w tym także sam charakter popełnionego przez oskarżonego czynu zabronionego. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny trafnie stwierdził, że wspomniane w skardze o wznowienie postępowania dokumenty nie miały cech nowych dowodów lub okoliczności w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Dokumenty te odzwierciedlały stan rzeczy, który powstał wcześniej, tj. w okresie udzielania 4 umocowania oskarżonemu w formie aktu notarialnego. Uzasadnione zatem pozostaje twierdzenie Sądu drugiej instancji, że twierdzenie co do istnienia zaburzeń świadomości i rozeznanie treści oraz skutków czynności prawnej (art. 82 k.c.) mogły być zgłoszone już w sprawie, której skarżący domaga się wznowienia, skoro właśnie ta sprawa ujawniła negatywne dla pozwanego skutki prawne działania jego pełnomocnika po zawarciu umowy przedwstępnej.
Nie można zatem przekonywająco twierdzić - wbrew wywodowi zawartemu w zażaleniu, że nowa przyczyna wadliwości udzielenia pełnomocnictwa (jego nieważności, art. 82 k.c.) ujawniona została dopiero w związku z toczącym się postępowaniem karnym przeciwko M. P. i znalazła swoje potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Sądu karnego i opinii psychologa.
W tej sytuacji należało oddalić zażalenie jako nieuzasadnione (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 19814 k.p.c.). Odstąpiono od obciążania skarżącego kosztami postępowania zażaleniowego ze względu na wystąpienie okoliczności określonych w art. 102 k.p.c. (stan majątkowy skarżącego; skarżący został zwolniony też od kosztów sądowych w postępowaniu o wznowienie postępowania).