Uzasadnienie
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie nadał klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu, w którym dłużnik poddał się – na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. – egzekucji co do wymagalnej części ceny sprzedaży nieruchomości (co do należnej wierzycielowi kwoty 122 789,38 zł).
Przy rozpoznawaniu zażalenia dłużnika przez Sąd Okręgowy w Krakowie wyłoniło się przedstawione w postanowieniu zagadnienie prawne.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności, będące pomostem między postępowaniem rozpoznawczym a postępowaniem wykonawczym, jest regulowane przepisami właściwymi dla postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego.
Dotyczy to również przepisów określających wysokość wpisów w sprawach cywilnych.
Przepisy wykonawcze wydawane na podstawie art. 37 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm. – dalej "u.k.s.c.") zawsze normowały w sposób autonomiczny problem wpisów w poszczególnych rodzajach postępowań sądowych (w procesie, w postępowaniu nieprocesowym, w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym oraz w postępowaniu upadłościowym i układowym). W każdym z tych postępowań odrębnie regulowane były wpisy od środków odwoławczych. Obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.) stanowi, że od zażalenia w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym pobiera się piątą część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7). Treść tego przepisu, przy braku odmiennej regulacji, ma decydujące znaczenie dla przedstawionego zagadnienia prawnego, w sytuacji gdy egzekucja dotyczy świadczenia majątkowego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1995 r., III CZP 75/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 154).
W rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy obejmuje świadczenia pieniężne w określonej wysokości, w związku z czym obliczenie wpisu stosunkowego oraz opłaty zażaleniowej nie przedstawia jakichkolwiek trudności (§ 54 ust. 2 pkt 1 w związku z § 1 pkt 4 oraz § 53 pkt 7 rozporządzenia). Tak obliczona opłata od zażalenia jest dwukrotnie wyższa od opłaty należnej od wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnym innemu niż orzeczenie sądu, od której pobiera się dziesiątą część wpisu stosunkowego (§ 54 ust. 1 pkt 1). Może to wywoływać zastrzeżenia co do celowości takiego uregulowania. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1998 r., III CZP 15/98 (OSNC 1998, nr 12, poz.
201) został wyrażony pogląd, że z treści rozporządzenia o wysokości wpisów da się wyłonić zasadę, według której wpis od środka odwoławczego nie jest wyższy od wpisu od wniosku (pozwu). W uchwale tej Sąd Najwyższy zajął ponadto stanowisko, że od zażalenia na postanowienie rozstrzygające wniosek o ukaranie grzywną dłużnika nie wykonującego obowiązku zaniechania czynności lub nieprzestrzegania czynnościom wierzyciela pobiera się piątą część wpisu stałego przewidzianego w § 48 pkt 4 rozporządzenia o wpisach.
Ustosunkowując się do powyższych wypowiedzi należy zaakcentować, że uchwała z dnia 25 czerwca 1998 r. dotyczyła innej problematyki, a mianowicie wymiaru opłat przy egzekucji świadczeń niemajątkowych. Obecnie wpisy od wniosków w takich sprawach mają charakter stały, podczas gdy opłata od zażalenia stanowi część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7). Nie istnieje w konsekwencji powiązanie między pobranym wpisem od wniosku a opłatą od zażalenia.
W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 26, poz. 188) problem ten był uregulowany w sposób uwzględniający rodzaj egzekucji. Paragraf 58 tego rozporządzenia stanowił, że od zażalenia w sprawach o egzekucję o treści majątkowej pobiera się piątą część wpisu stosunkowego, a w innych sprawach – połowę pobranego wpisu od wniosku. Późniejsze rozporządzenia, w tym obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r., odstąpiły od tego unormowania, stąd pojawiły się praktyczne trudności przy obliczaniu wpisów od zażaleń w sprawach o egzekucję świadczeń niemajątkowych.
Także judykatura nie jest w tej kwestii jednolita (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1993 r., III CZP 45/93, OSNCP 1993, nr 11, poz. 201, z dnia 27 czerwca 1995 r., III CZP 75/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 154, z dnia 25 czerwca 1998 r., III CZP 15/98, OSNC 1998, nr 12, poz. 201 oraz z dnia 13 września 2000 r., III CZP 34/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 4).
Powyższe rozbieżności nie dotyczyły – także w ujęciu historycznym – sposobu obliczenia wpisu od zażalenia przy egzekucji świadczeń majątkowych. Zawsze był też identyczny rozmiar tego wpisu (piąta części wpisu stosunkowego).
Nie sposób ponadto wydedukować z przepisów dotyczących obliczenia wpisów wiążącej zasady, że wpis od środka odwoławczego nie może być wyższy niż wpis od pozwu (wniosku). Można tylko odnotować taką praktykę przy unormowaniu wpisów w procesie (rozdział 2) i postępowaniu nieprocesowym (rozdział 3), nie występuje ona natomiast w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym (rozdział 4) oraz w postępowaniu upadłościowym i układowym (rozdział 5).
Uprawnienia Ministra Sprawiedliwości wynikające z art. 37 i 45 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.k.s.c. dotyczą polityki fiskalnej, na kształt której sądy mogą oddziaływać pośrednio, przez rozstrzyganie wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w indywidualnych przypadkach. Mechanizm legislacyjny zastrzeżony jest natomiast dla Ministra, dlatego przepis określający wysokość wpisu w sposób jednoznaczny powinien być oceniony przy pomocy wykładni gramatycznej, najwierniej odtwarzającej wolę prawodawcy. Takim przepisem jest § 53 pkt 7 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 1996 r., pozwalający w sprawach o egzekucję świadczeń majątkowych obliczyć wpis od zażalenia w sposób niekontrowersyjny.
Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).