Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w B., po rozpoznaniu sprawy W. J., T. J., L. P., A. M., M. R. i M. S., uznał W. J. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i innych i skazał go na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w wysokości 350 stawek dziennych po 10 zł każda. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego kwotę 990 zł jako 1/3 szkody na rzecz Banku […] tytułem naprawienia szkody.
Od powyższego wyroku apelację złożył oskarżony W. J. i zarzucił:
- 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść, polegający na niewłaściwej ocenie zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż oskarżony działaniem swoim wyczerpał ustawowe znamiona występków wskazanych w pkt 1- 7 zaskarżonego wyroku podczas, gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, wsparta zeznaniami świadków oraz wyjaśnieniami oskarżonego, a także zasady doświadczenia życiowego, prowadzą do nieodpartego wniosku, że oskarżony zarzuconych mu czynów nie popełnił,
- 2. oparcie ustaleń co do winy wyłącznie na zasadach doświadczenia życiowego i poszlakach wynikających głównie z wybiórczego przesłuchania współoskarżonych, których wyjaśnienia były przyjętą linią obrony, podczas gdy w postępowaniu sądowym ulegały one modyfikacji,
- 3. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie art. 4, 5 i 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez niedanie przez Sąd wiary wyjaśnieniom oskarżonego,
- 4. rażące naruszenie art. 4, 5 i 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez uznanie, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z osobami wskazanymi w zarzutach, pomimo braku jakiegokolwiek działania z jego strony,
- 5. rażące naruszenie art. 424 § 1 k.p.k., poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób sprzeczny z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, zawarcie wzajemnie wykluczających się twierdzeń, naprzemienne dawanie i nie dawanie wiary poszczególnym dowodom osobowym,
- 6. rażące naruszenie art. 424 § 2 k.p.k. poprzez nie przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakichkolwiek okoliczności i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie dowodów z przesłuchania świadków wnioskowanych przez oskarżonego,
- 7. rażącą niewspółmierność kary i środków karnych poprzez wymierzenie oskarżonemu kary bez warunkowego jej zawieszenia, bez przeprowadzenia wywiadu kuratora w zakresie aktualnej sytuacji rodzinnej i zarobkowej oskarżonego.
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu czynów, ewentualnie o zmianę wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby, przy jednoczesnym przeprowadzeniu wywiadu kuratora, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w części dotyczącej W. J. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca W. J., zarzucając:
- 1. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. 457 § 3 k.p.k., poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacyjnych podniesionych w apelacji oskarżonego, a przejawiające się brakiem jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów z pkt. 7 apelacji, tj. zarzutu rażącej niewspółmierności kary orzeczonej wobec oskarżonego oraz do wniosku z pkt. 2 apelacji w zakresie przeprowadzenia wywiadu kuratora,
- 2. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nierozpoznaniu w ogóle części zarzutów dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych podniesionych w apelacji oraz nienależytym rozpoznaniu pozostałych, co implikuje wniosek, iż w niniejszej sprawie miał miejsce tzw. efekt przeniesienia w następstwie niedostrzeżenia istniejących uchybień wyroku Sądu I instancji,
- 3. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., polegające na arbitralnym oraz bezkrytycznym zaakceptowaniu przez Sąd odwoławczy niewątpliwie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego poczynionej przez Sąd I instancji i przez to brak należytej kontroli odwoławczej zastosowania art. 7 k.p.k. w toku przeprowadzonego postępowania, przy jednoczesnym ogólnikowym powoływaniu się na poprawność orzeczenia Sądu a quo i fragmentarycznym odniesieniu tylko do części zarzutów stawianych oskarżonemu,
- 4. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez utrzymanie błędnej kwalifikacji prawnej czynu dokonanej przez Sąd I instancji, tj. przypisanie oskarżonemu czynów z art. 297 k.k. w zbiegu z art. 286 k.k., podczas gdy dla przypisania sprawstwa przestępstwa wyczerpującego kumulatywnie znamiona określone w art. 297 § 1 k.k. oraz 286 k.k. niezbędnym jest wykazanie, że w chwili przedkładania pracownikowi banku nierzetelnego dokumentu, sprawca nie tylko zamierzał uzyskać kredyt, ale już miał z góry powzięty zamiar jego niespłacenia w przyszłości,
- 5. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez utrzymanie błędnej kwalifikacji prawnej czynu dokonanej przez Sąd a quo, tj. przypisanie oskarżonemu czynów z art. 297 k.k. w zbiegu z art. 270 k.k., podczas gdy dla przypisania sprawstwa przestępstwa wyczerpującego kumulatywnie znamiona określone w art. 297 § 1 k.k. oraz 270 k.k. niezbędnym jest wykazanie, że sprawca sam taki dokument sporządził, podczas gdy w toku postępowania przed Sądem I instancji nie zostało to w żaden sposób wykazane,
- 6. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. i art. 455 k.p.k.
przez zaniechanie orzeczenia w zakresie przekraczającym granice zaskarżenia w sytuacji, gdy na mocy art. 455 k.p.k. Sąd ad quem był zobligowany do konwalidacji oczywiście błędnej kwalifikacji prawnej zastosowanej przez Sąd a quo (art. 433 § 1 in fine k.p.k.).
Wskazując na powyższe obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11 grudnia 2014 r. oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 11 czerwca 2013 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Natomiast prokurator Prokuratury Generalnej, występujący na rozprawie kasacyjnej, poparł kasację obrońcy W. J. w zakresie zarzutu z pkt 1, 2 i 3.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna w zakresie, w jakim podnosi zarzuty rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Rację ma bowiem skarżący, że Sąd odwoławczy nie wywiązał się w sposób właściwy z obowiązków kontrolnych, jakie nakładają na niego te przepisy.
Oskarżony W. J. w apelacji zarzucił Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, uchybienia związane ze sposobem procedowania oraz wymierzenie rażąco niewspółmiernej kary pozbawienia wolności. Zarzuty te skarżący szczegółowo uzasadnił, przytaczając argumenty na ich poparcie.
Obowiązkiem Sądu odwoławczego, wynikającym z art. 433 § 2 k.p.k., było zatem rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym.
W uzasadnieniu wyroku Sąd odwoławczy winien był wykazać konkretnymi, znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach argumentami, dlaczego zarzuty apelacji uznał za niezasadne (art. 457 § 3 k.p.k.).
Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że Sąd Okręgowy nie dopełnił tych obowiązków, gdyż w istocie nie rozważył należycie żadnego z zarzutów apelacji oskarżonego.
W uzasadnieniu Sądu Okręgowego brak jest rozważań w kwestii uchybień zarzucanych w pkt 2, 5, 6 i 7 apelacji W. J. Brak odniesienia się do wskazanych zarzutów apelacyjnych w uzasadnieniu wyroku, czyni obecnie niemożliwym skontrolowanie, czy Sąd odwoławczy procedował w sposób nakazany przepisami normującymi postępowanie odwoławcze, w szczególności czy powyższe zarzuty i wnioski apelacji w ogóle rozważył. W zaistniałej sytuacji nie ma zatem możliwości skutecznego odparcia zarzutu naruszenia również przepisu art. 433 § 2 k.p.k. Treść uzasadnienia, a raczej jego niepełność, wspiera bowiem zasadność zarzutu.
Także w pozostałym zakresie kontrola odwoławcza przeprowadzona przez Sąd Okręgowy jest wadliwa. Do innych, podniesionych przez oskarżonego zarzutów, Sąd odwoławczy ustosunkował się bowiem jedynie w sposób ogólnikowy, nie odnosząc się expressis verbis do wszelkich wskazywanych przez skarżącego faktów, czy okoliczności. Sąd ten poprzestał w zasadzie na stwierdzeniu, że ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny jest wynikiem przeprowadzonej w sposób logiczny i niesprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów oraz zacytowaniu ustaleń faktycznych i wysnutych na ich kanwie ocen poczynionych przez Sąd I instancji. Nie przedstawił natomiast własnej analizy materiału dowodowego, nie powołał żadnego własnego argumentu, który wskazywałby z jakich przyczyn aprobatę tę wyraził. Tym samym także w zakresie zarzutów 1, 3 i 4 apelacji zasadne jest twierdzenie, że Sąd odwoławczy zaniechał kontroli instancyjnej wyroku pierwszoinstancyjnego.
Powyższe wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Okręgowym doszło do rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., przy czym uchybienie to mogło mieć niewątpliwie istotny wpływ na treść zapadłego wyroku. Nie sposób bowiem wykluczyć, że rzetelne rozpoznanie podniesionych w apelacji zarzutów, doprowadziłoby do innego rozstrzygnięcia w przedmiocie procesu. Koniecznym było więc uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Nie znajduje natomiast żadnego uzasadnienia wniosek obrońcy oskarżonego o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji, skoro wskazane w kasacji uchybienia nie łączą się z koniecznością przeprowadzenia ponownie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Jednocześnie Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. uznał, że w sytuacji, gdy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. okazało się wystarczające do zdecydowania o uchyleniu zaskarżonego wyroku, badanie zasadności pozostałych zarzutów byłoby przedwczesne.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy winien rzetelnie odnieść się do wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji oskarżonego, tak aby zadośćuczynić wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
kc