Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r., Sąd Rejonowy uznał Z. P. za winnego trzech czynów zakwalifikowanych z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., a to:
- popełnionego 25 lutego 2009 r. wspólnie i w porozumieniu z R. K. i innymi nieustalonymi osobami na szkodę M.M.;
- popełnionego 3 marca 2009 r. wspólnie i w porozumieniu z R. K. i inną nieustaloną osobą na szkodę M. B.;
- popełnionego 6 marca 2009 r. wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą na szkodę K. C. Za powyższe czyny, przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k., Sąd na podstawie art. 278 § 1 k.k. wymierzył Z. P. karę roku i dwóch miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając mu na jej poczet okres rzeczywistego pozbawienia wolności „w okresie 09.03.2009 r. – 10.03.2009 r. (1 dzień) oraz w dniu 7.04.2009 r. (1 dzień)”. Tym samym wyrokiem został również skazany współoskarżony R. K. Apelacje od wyroku wnieśli Z. P. oraz jego obrońca, kwestionując przypisanie oskarżonemu kradzieży zaistniałej na szkodę K. C., jak też wymierzenie mu kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Wyrok został też zaskarżony przez oskarżonego R. K. i jego obrońcę.
Obaj oskarżeni, pozbawieni wolności, wystąpili do Sądu Okręgowego w G. o sprowadzenie ich na rozprawę odwoławczą, jednak wnioski te nie zostały uwzględnione, bowiem Sąd uznał, że ich obecność na rozprawie nie jest konieczna, a wystarczający będzie udział w rozprawie obrońców. Następnie, wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., Sąd Okręgowy w G. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście bezzasadne.
Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniosła obrońca z urzędu aktualnie skazanego Z. P. Zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to 3 „art. 6 k.p.k. i art. 451 k.p.k. poprzez odmowę sprowadzenia skazanego na rozprawę apelacyjną przed Sądem Okręgowym, pomimo złożonego przez skazanego wniosku o doprowadzenie na rozprawę odwoławczą (k. 891), w którym poinformował o tym, że ujawniły się nowe okoliczności w tym postępowaniu i w jego ocenie sama obecność obrońcy nie jest wystarczająca oraz pomimo podniesionych w apelacji zarzutów kwestionujących ustalenia faktyczne i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, związanych z oceną wiarygodności dowodów oraz innych zagadnień, dla których znaczenie mógł mieć bezpośredni kontakt z oskarżonym, pozbawiając skazanego tym samym materialnego prawa do obrony – przedstawienia na rozprawie apelacyjnej argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniesionej na jego rzecz apelacji”.
W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Obrońca wystąpiła też o zasądzenie na jej rzecz kosztów tytułem udzielonej skazanemu pomocy prawnej z urzędu, oświadczając że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.
W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Stanowiska tego nie podtrzymał na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej, który wniósł o wydanie orzeczenia postulowanego przez autorkę kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja zasługiwała na uwzględnienie. Zagadnienie prawidłowego stosowania przepisu art. 451 k.p.k., sytuującego się w kompleksie przepisów konkretyzujących deklarowane w art. 6 k.pk. prawo oskarżonego do obrony, zostało szeroko omówione w orzecznictwie sądów oraz w piśmiennictwie prawniczym. Konsekwentne jest w tej kwestii stanowisko Sądu Najwyższego, który wielokrotnie wskazywał, że nieuwzględnienie wniosku pozbawionego wolności oskarżonego o sprowadzenie na rozprawę odwoławczą jest do zaakceptowania jedynie wówczas, gdy w apelacji podnoszone są zagadnienia stricte prawne. W wypadku, gdy przedmiotem apelacji są kwestie natury faktycznej, np. dotyczące oceny dowodów i ustalenia sprawstwa, sprowadzenie oskarżonego na rozprawę jest niezbędne (zob. np. wyroki: z dnia 27 lutego 2001 r., III KKN 383/99, LEX nr 51992; z dnia 6 listopada 2002 r., II KKN 87/01,
LEX nr 74397; z dnia 28 października 2004 r., III KK 50/04, LEX nr 146316; z dnia 21 4 sierpnia 2007 r., II KK 81/07, OSNKW 2008, z. 1, poz. 5; z dnia 5 marca 2008 r., V
KK 356/07, LEX nr 359269; z dnia 7 maja 2010 r., IV KK 369/09, LEX nr 583904; z dnia 2 marca 2011 r., IV KK 368/10, LEX nr 784281; z dnia 14 lutego 2012 r., V KK 166/11, LEX nr 1119578; z dnia 5 marca 2013 r., IV KK 319/12, LEX nr 1288765).
Jak to wcześniej nadmieniono, apelacje wniesione w sprawie Z. P. nie dotyczyły zagadnień ściśle prawnych, ale podważały, w aspekcie prawidłowości oceny dowodów, zasadność skazania za jedno z przypisanych mu przestępstw, jak też podnosiły wadliwość orzeczenia o karze. We wniosku o doprowadzenie na rozprawę odwoławczą oskarżony wskazywał, że cyt. „ujawniły się nowe okoliczności w tym postępowaniu”, że „art. 6 k.p.k. oraz Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje mi prawo do obrony na każdym etapie postępowania sądowego” oraz że „sama obecność mojego obrońcy nie wystarczy” (k. 891). W nawiązaniu do ostatniego z przytoczonych twierdzeń wypada zauważyć, że i ono znajduje wsparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że „zadeklarowany przez oskarżonego zamiar osobistego uczestnictwa w rozprawie odwoławczej jest jego uprawnieniem, w którym ograniczony być nie może. I nie ma tu znaczenia fakt udziału w rozprawie jego obrońcy. Oskarżony może, niezależnie od obrońcy, bronić się osobiście, a realizując swoje uprawnienia składać w toku rozprawy odwoławczej wyjaśnienia, oświadczenia i wnioski ustnie lub na piśmie (art. 453 § 2 k.p.k.)” – wyrok z dnia 7 maja 2008 r., V KK 413/07, LEX nr 388671. Przedstawiając sądowi argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionej na jego korzyść apelacji, zarazem korzysta z prawa do obrony w ujęciu materialnym.
Trafnie zatem podniesiono w kasacji, że ogólnikowo umotywowana decyzja odmawiająca sprowadzenia oskarżonego na rozprawę odwoławczą, nierespektująca utrwalonej wykładni art. 451 § 1 k.p.k., zapadła z rażącym naruszeniem tego przepisu, a w konsekwencji także art. 6 k.p.k. Ranga tych uchybień, poddających w wątpliwość rzetelność procesu, każe stwierdzić, że mogły mieć one istotny wpływ na treść orzeczenia. Musiało to prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku w odniesieniu do skazanego Z. P., zaś ten sam wzgląd przemawiał za uchyleniem wyroku także w odniesieniu do skazanego R. K. – na podstawie art. 435 k.p.k., który zgodnie z art. 536 k.p.k. znajduje zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy zarządzi sprowadzenie oskarżonych na rozprawę odwoławczą, chyba że uzna za celowe wezwać ich ponownie do zajęcia stanowiska w tym względzie, a oskarżeni zakomunikują, iż poprzednio złożonych wniosków nie podtrzymują. Zwróci również Sąd ad quem uwagę na nieprawidłowość zawartego w wyroku Sądu pierwszej instancji stwierdzenia, że pozbawienie oskarżonych wolności w okresie 9-10 marca 2009 r. każe zaliczyć im na poczet kary 1 dzień pozbawienia wolności.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 1 i § 2 k.p.k. orzekł jak w wyroku. Wobec zgłoszenia przez obrońcę wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy wspomniane koszty, przy czym wysokość należnej kwoty określono według stawki ustalonej w § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), podwyższając ją, zgodnie z § 2 ust. 3 tegoż rozporządzenia, o stawkę podatku od towarów i usług.