Wyrok Sądu Najwyższegoz 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt III KK 86/13

Uzasadnienie

Wyrokiem łącznym z dnia 20 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu sprawy M. S., skazanego prawomocnymi wyrokami:

1. 1. Sądu Rejonowego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt V K 295/05, z mocy art. 178a § 1 k.k., za czyn popełniony w dniu 27 marca 2005 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz z mocy art. 289 § 2 k.k., za czyn popełniony w dniu 27 marca 2005 r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym 2 skazanemu wymierzono karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, a ponadto orzeczono środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 16 października 2007 r. zarządzono wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności;
2. 2. Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt II K 84/07, z mocy art. 244 k.k. w zb. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za czyn popełniony w dniu 12 listopada 2006 r., na karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz z mocy art. 289 § 1 k.k., za czyn popełniony w dniu 12 listopada 2006r. na karę roku pozbawienia wolności, przy czym skazanemu wymierzono karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres próby 5 lat oraz karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, w kwocie 10 zł za jedną z nich, a ponadto orzeczono środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 7 lat, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 15 grudnia 2010 r. zarządzono wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności;
3. 3. Sądu Rejonowego z dnia 18 czerwca 2007 r., sygn. akt II Ks 9/07, z mocy art. 54 § 1 i 2 k.k.s. w zb. z art. 91 § 1 i § 4 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s., za czyn popełniony w dniu 12 listopada 2006 r., na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych przyjmując kwotę 40 zł za jedną stawkę;
4. 4. Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt VII K 610/07, z mocy art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k., za czyn popełniony w dniu 22 kwietnia 2007 r. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 18 stycznia 2011 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;
5. 5. Sądu Rejonowego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt II Ks 11/07, zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II Ka 27/08, z mocy art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 54 § 1 i 2 k.k.s. w zb. z art. 91 § 1 i 4 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt 5 k.k.s., na kary roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 3 lat próby oraz grzywny w wysokości 150 stawek dziennych, licząc po 100 zł za jedną stawkę, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 15 grudnia 2010 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;
6. 6. Sądu Rejonowego z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt VII K 741/10, z mocy art. 244 k.k. w zb. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k., za czyn popełniony w dniu 1 lipca 2010 r., na karę roku pozbawienia wolności, a ponadto orzeczono środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 10 lat;

orzekł:

1. I. na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k., 86 § 1 k.k., połączył M. S. orzeczone wyrokami opisanymi w pkt 2. i 5. kary pozbawienia wolności oraz grzywny i wymierzył mu kary łączne 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny, przyjmując, że wysokość jednej stawki odpowiada kwocie 100 zł,
2. II. pozostałe rozstrzygnięcia wyroków podlegających połączeniu pozostawił do odrębnego wykonania,
3. III. umorzył postępowanie co do wydania wyroku łącznego w odniesieniu do spraw opisanych w pkt 1. sygn. akt V K 295/05, w pkt. 3. sygn. akt II Ks 9/07, w pkt. 4. sygn. akt VII K 610/07 i w pkt. 6. sygn. akt VII K 741/10, a ponadto orzekł o kosztach procesu.

Powyższy wyrok uprawomocnił się wobec jego niezaskarżenia przez żadną ze stron.

Obecnie Prokurator Generalny wyrok ten zaskarżył kasacją wniesioną na korzyść M. S. Zarzucił w niej „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa procesowego – art. 410 k.p.k., polegające na nieuwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących wydanych uprzednio wobec oskarżonego wyroków skazujących, ujawnionych w toku rozprawy głównej, w wyniku czego doszło do obrazy art. 85 k.k. poprzez zaniechanie objęcia wyrokiem łącznym kar orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego z dnia 18 czerwca 2007r., sygn. akt II Ks 9/07 oraz z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt II Ks 11/07 i umorzenia postępowania co do wydania wyroku łącznego w tym zakresie, pomimo istnienia podstaw do objęcia kar orzeczonych tymi wyrokami wyrokiem łącznym, a nadto rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 71 § 2 k.k. w zw. z art. 85i 86 § 1 k.k. polegające na połączeniu grzywny orzeczonej wobec M. S. na podstawie art. 71 § 1 k.k. wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt II K 84/07, z grzywną orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt II Ks 11/07, 4 zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II Ka 27/08 w sytuacji, gdy grzywna orzeczona wyrokiem o sygnaturze II K84/07 nie podlegała wykonaniu wobec prawomocnego zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, w związku z czym nie istniały przesłanki do objęcia jej karą łączną grzywny”. Na powyższej podstawie Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu pozwalającym na jej uwzględnienie w trybie przewidzianym w art. 535 § 5 k.p.k. Wprawdzie trudno całkiem bezkrytycznie podzielić sformułowany w skardze zarzut rażącego naruszenia art. 410 k.p.k., ale bez żadnej wątpliwości należy stwierdzić zasadność podniesionego w nim równolegle zarzutu rażącej i mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku łącznego obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 85 k.k. oraz art. 71 § 1 k.k.

Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy na rozprawie głównej zaliczył do materiału dowodowego odpisy wyroków, będących przedmiotem niniejszego postępowania w sprawie wydania wyroku łącznego, a wynikające z ich treści, niezbędne dla rozstrzygnięcia dane (także dotyczące zarządzenia wykonania kar pozbawienia wolności, uprzednio orzeczonych warunkowo) zostały przytoczone w części wstępnej wydanego wyroku. Trudno zatem przyjąć, by ustalenia te znalazły się poza podstawą orzekania Sądu Rejonowego, sprzecznie z wymogiem art. 410 k.p.k. Stwierdzenie natomiast, że Sąd Rejonowy owe trafne ustalenia faktyczne jednak przyjął, prowadzi wprost do jednoznacznego wniosku, iż zapadłe rozstrzygnięcia zaskarżonego kasacją wyroku – tak w odniesieniu do połączenia skazań, jak i co do umorzenia postępowania co do wydania wyroku łącznego – dotknięte są wadami wytkniętymi w kasacji.

Słusznie więc zarzuca Prokurator Generalny, że orzekający Sąd, rozważając przesłanki połączenia kar wynikających z sześciu przytoczonych na wstępie wyroków, nie respektował nakazów płynących z art. 85 k.k. Przypomnieć należy, że z przepisu tego (mającego zastosowanie także w odniesieniu do połączenia skazań za przestępstwa skarbowe oraz za przestępstwa skarbowe i określone w innej ustawie karnej – art. 20 § 2 k.k.s. oraz art. 39 § 2 k.k.s.) wynika, iż wymierzenie kary łącznej jest obowiązkiem sądu w sytuacji, gdy zachodzi zbieg przestępstw (fakt popełnienia co najmniej dwóch przestępstw zanim zapadł pierwszy wyrok) 5 oraz gdy za pozostające w zbiegu przestępstwa wymierzono kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu. Tymczasem, rozstrzygnięcie z pkt. I. zaskarżonego wyroku świadczy wprawdzie, że Sąd Rejonowy trafnie ocenił, iż doszło do zbiegu przestępstw poprzedzających wydanie, jako chronologicznie pierwszego, wyroku Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt II K 84/07 (pkt. 2 części wstępnej), jednak z zupełnie niezrozumiałych powodów uznał zarazem, że połączeniu podlegają tylko kary wymierzone tymże wyrokiem oraz wyrokiem opisanym w pkt. 5. Z zestawienia z przytoczoną datą 21 maja 2007 r., dat popełnienia kolejnych przestępstw wynika natomiast jednoznacznie, że do tej chwili M. S. dopuścił się przestępstw, za które został skazany wyrokami Sądu Rejonowego, wydanymi w sprawach: II Ks 9/07 (pkt. 3), VII K 610/07 (pkt. 4) i II Ks 11/07 (pkt. 5) oraz, co oczywiste, w sprawie II K 84/07 (pkt. 2), popełnionych odpowiednio w dniach: 12 listopada 2006 r., 22 kwietnia 2007r. i do dnia 14 grudnia 2006 r. oraz ponownie w dniu 12 listopada 2006 r.

Należy zaznaczyć, że na przeszkodzie ku połączeniu wymienionych powyżej skazań nie stała kwestia rodzaju kar wymierzonych za poszczególne, pozostające w zbiegu przestępstwa. Orzeczone tymi wyrokami kary pozbawienia wolności (w dacie wydawania wyroku łącznego w wymiarze bezwzględnym) oraz kary grzywny, podlegają przecież łączeniu. Rację ma natomiast Prokurator Generalny gdy zarzuca, że akurat łącząc kary grzywny wymierzone wyrokami z pkt. 2 i z pkt. 5, Sąd Rejonowy w rażący sposób naruszył przepis art. 71 § 2 k.k., który m.in. stanowi, iż z chwilą zarządzenia wykonania kary wymierzonej warunkowo, grzywna orzeczona na podstawie § 1 tego unormowania nie podlega wykonaniu. Skoro więc w sprawie II K 84/07 (pkt. 2) – jak przyjęto w podstawie wyrokowania – zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności, obok której, wobec warunkowego zawieszenia tej kary, wymierzono M. S. na podstawie art. 71 § 1 k.k. karę grzywny, to poza sporem należy pozostawić stwierdzenie, że w przyjętej przez Sąd Rejonowy konfiguracji skazań zabrakło podstawowej przesłanki łączenia kar grzywny, sprowadzającej się do uprzedniego, przynajmniej dwukrotnego skazania na kary tego samego rodzaju lub podlegające łączeniu.

Jednolite w omawianej kwestii stanowisko Sądu Najwyższego przekonuje (zob. wyrok SN z dnia 10 listopada 2011 r., II KK 225/11, lex 1084718, i przywołane tam judykaty), że nie ma prawnej możliwości połączenia grzywny, co do której – wobec zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej – odpadła 6 przesłanka będąca podstawą orzeczenia tej grzywny z grzywną orzeczoną na innej podstawie (podlegającą wykonaniu).

W świetle przedstawionych rozważań kasacja jawi się jako oczywiście zasadna. Uchybienie przez Sąd Rejonowy wskazanym w jej zarzucie przepisom prawa materialnego miało charakter rażący, w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k., i wywarło istotny wpływ na treść wyroku. W szczególności, w następstwie uchybienia przepisowi art. 85 k.k., doszło do bezzasadnego umorzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego także w zakresie skazań opisanych wyrokami wydanymi w sprawach II Ks 9/07 (pkt. 3) i VII K 610/10 (pkt. 4) Sądu Rejonowego, i to w sytuacji, gdy połączeniu podlegały kary pozbawienia wolości wymierzone wyrokami opisanymi w pkt. 2, pkt. 4 i w pkt. 5, oraz kary grzywny wymierzone wyrokami opisanymi w pkt. 3 i w pkt. 5. Nie może zaś być żadnych wątpliwości co do tego, że objęcie tych skazań jednym wyrokiem łącznym, w miejsce odrębnego ich wykonywania w ramach sumy kar, jawiło się jako dla skazanego korzystne.

Z powyższych powodów zaskarżony kasacją wyrok podlegał uchyleniu w całości. Rozpoznając zaś sprawę ponownie, Sąd Rejonowy uwzględni wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.) i na ich podstawie dokona na nowo oceny przesłanek wydania wyroku łącznego.