Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2005 r. [...] w pkt. 1 wyłączył do odrębnego rozpoznania skargę w części dotyczącej przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie i przekazał ją Sądowi Naj- wyższemu (w pkt 2) w pozostałej części oddalił skargę.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Jolanta Z., domagając się jego uchylenia w całości „i zasądzenia jak w skardze z dnia 18 marca 2005 r.”. W zażale- niu skarżąca podniosła, że przedmiotowe postanowienie zostało jej doręczone bez pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, a następnie wskutek złożenia wniosku o pouczenie, skarżącej doręczono błędne pouczenie o niedopuszczalności zaskarżenia postanowienia z dnia 20 maja 2005 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2005 r. [...] odrzucił powyższe zażalenie, jako wniesione po upływie przepisanego terminu.
Na powyższe postanowienie Jolanta Z. wniosła zażalenie do Sądu Najwyż- szego, w którym domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843) nie zawiera przepisu regulującego kwestię zaskarżalności postano- wienia w przedmiocie skargi na przewlekłość w postępowania. Mimo zawartej w art.1 ust.1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. deklaracji, że ustawa „reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi” - co mogłoby wskazywać, że jest to uregu- lowanie całościowe, uwzględniające specyficzny charakter skargi jako środka praw- nego niemieszczącego się w klasycznym podziale środków zaskarżenia w postępo- waniu cywilnym - to jednak art. 8 ust. 2 ustawy stanowi, że w sprawach nieuregulo- wanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje od- powiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Oznacza to nie tylko możliwość stosowania obowiązujących w procedurach cywilnej, karnej oraz administracyjnej przepisów dotyczących zażale- nia, ale przede wszystkim wskazuje, że skarga jest quasi - zażaleniem, a sąd okrę- gowy lub apelacyjny, który ją rozpoznaje orzeka jako sąd drugiej instancji. Niezbędne jest zatem sięgnięcie w tym zakresie do przepisów o postępowaniu zażaleniowym w sprawach cywilnych.
Stosownie do art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ponadto w spra- wach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na po- stanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Oznacza to, że zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienia innego rodzaju i wydane przez sąd inny, niż sąd drugiej instancji, stronie nie przysługują.
Celem postępowania wywołanego skargą na przewlekłość postępowania jest wywołanie szybkiej reakcji sądu właściwego do jej rozpoznania na zawarty w skardze zarzut, że postępowanie w sprawie jest przewlekłe. Formą tej reakcji jest wydanie w 3 krótkim terminie postanowienia, w którym kwestia przewlekłości postępowania zo- staje prawomocnie rozstrzygnięta. Rzeczą sądu pozostającego pod zarzutem prze- wlekłego prowadzenia sprawy jest „niezwłoczne” przedstawienie skargi sądowi wła- ściwemu do jej rozpoznania (art. 7 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania)
Postępowanie wywołane skargą ma zatem charakter incydentalny (wpadkowy) i prowadzone jest w ramach postępowania co do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi odbywa się w ramach postępowania odwoławczego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu zażaleniowym. Nie można więc twierdzić, że skargą wszczęta zostaje nowa (odrębna) sprawa. Należy przy tym mieć na uwadze, iż in- stancyjność postępowania skargowego tamowałaby w istocie rozpoznanie sprawy, w której skarga na przewlekłość została wniesiona, a tym samym byłaby niezgodna z celem ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., którym jest przyspieszenie toczącego się postępowania, a w konsekwencji rozpoznania sprawy. Z tego też względu ustawo- dawca przewidział w art. 14 ustawy możliwość ponownego wystąpienia przez skar- żącego z nową skargą w tej samej sprawie dopiero po upływie 12 miesięcy od daty merytorycznego rozpoznania przez sąd poprzedniej skargi.
Wyjaśnienia wymaga również druga kwestia, istotna z punktu widzenia za- skarżalności orzeczeń skargą na przewlekłość postępowania, polegająca na zdefi- niowaniu pojęcia „postanowienie kończące postępowanie w sprawie”. W judykaturze i doktrynie pojęcie to jest definiowane rozbieżnie i przy zastosowaniu różnych kryte- riów. Można spotkać wypowiedzi, według których postanowieniami kończącymi po- stępowanie w sprawie są: takie, które zamykają drogę do wydania wyroku; w wyniku których wykluczona zostaje możliwość przedsiębrania w danej sprawie dalszych czynności; które kończą całość postępowania, a nie tylko jego fragment; które doty- czą całości sprawy, będąc ostatnim orzeczeniem wydanym w postępowaniu. Przyj- muje się, że w sformułowaniu „postanowienie kończące postępowanie w sprawie” słowo „sprawa” występuje w znaczeniu materialnoprawnym. W tym ujęciu „sprawę” należy rozumieć jako całość sporu (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sę- dziów z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999 nr 5, poz. 87, uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1, uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22). Należy więc przyjąć, że kończącymi postępowanie w sprawie są te postanowienia, których uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzy- gnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji.
Przeciwieństwem tych postanowień są postanowienia niekończące postępo- wania w sprawie, lecz kończące w postępowaniu sądowym jedynie zagadnienia in- cydentalne, uboczne. Postępowanie wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania jest - jak wykazano - postępowaniem incydentalnym, w taki też sposób zostało określone w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Postanowienie rozstrzygające skargę na przewlekłość postępowania nie za- myka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty.
W świetle przedstawionego wywodu postanowienie odrzucające zażalenie wniesione na postanowienie oddalające skargę na naruszenie prawa strony do roz- poznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie jest po- stanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 394 1 § 2 k.p.c. i nie podlega zaskarżeniu do Sądu Najwyższego.
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
========================================