Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy w B. umorzył postępowanie w sprawie ze skargi C. Z. o wznowienie postępowania zakończonego 2 prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego w B. z dnia 6 lipca 1964 r., którym
Sąd Powiatowy, na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o obszarze 14,89 ha położonej w O., objętej prowadzoną przez ten Sąd księgą wieczystą Kw. nr (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że postanowieniem z dnia 2 września 2005 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Pismem z dnia 9 stycznia 2008 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 10 stycznia 2008 r., pełnomocnik C. Z. wniósł o podjęcie postępowania, ale wniosek ten nie został uwzględniony.
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy odmówił bowiem podjęcia postępowania z tej przyczyny, że pełnomocnik nie przedłożył żądanych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku.
Sąd Rejonowy uznał, że skoro nie został dotąd zgłoszony skuteczny wniosek o podjęcie postępowania, postępowanie w sprawie ze skargi o wznowienie podlega umorzeniu na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.
Zażalenie C. Z. na to postanowienie zostało przez Sąd Okręgowy w B. oddalone postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r.
Sąd Okręgowy stwierdził, że skarżący nie sprostał nałożonemu przez Sąd
Rejonowy obowiązkowi wskazania wszystkich uczestników postępowania i ich adresów, do wykonania którego został wezwany, ostatnio pismem z dnia 3 marca 2008 r. Żalący przyznał, że dopiero po otrzymaniu tego wezwania zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po uczestniczce B. M. W tej sytuacji umorzenie postępowania było konieczne, zgodnie bowiem z art. 182 § 1 k.p.c., sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c., jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu.
W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego C. Z., powołując się na podstawę określoną w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 16 grudnia 2008 r. Wskazał na naruszenie art. 177 § 1 pkt 6, 180, 182 § 1, 357 § 2, 379 pkt 5 i 382 k.p.c. i zarzucił, że został pozbawiony możności obrony swych praw, gdyż nie doręczono mu postanowienia
Sądu pierwszej instancji z dnia 16 grudnia 2008 r., że Sąd ten niesłusznie odmówił podjęcia postępowania po wskazaniu następców prawnych uczestniczki B. M., błędnie uznał, że sprawie nie można nadać dalszego biegu i nie uwzględnił, że przedłożenie 3 w terminie tygodniowym prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej uczestniczce było niemożliwe.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c., w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699 – dalej: „ustawa nowelizująca z 2006 r.”), sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2006 r., art. 182 § 1 k.p.c. obowiązywał w brzmieniu nadanym mu przez art.1 pkt 26 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804 – dalej: „ustawa nowelizująca z 2004 r.”), która weszła w życie z dniem 5 lutego 2005 r. Przepis ten stanowił wówczas, że sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu. Ustawa nowelizująca z 2006 r. weszła w życie z dniem 20 marca 2007 r.
Zgodnie z regułą wyrażoną w jej art. 4 ust. 1, w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, przepisy dotychczasowe. Reguła ta odnosi się także do znowelizowanego art. 182 k.p.c. Oznacza to, że w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania – do czasu zakończenia postępowania w pierwszej instancji – stosuje się art. 182 § 1 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 26 ustawy nowelizującej z 2004 r. Innymi słowy, postępowanie ulegałoby umorzeniu, gdyby wniosek o podjęcie nie został zgłoszony w ciągu lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu.
Interpretując art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c., który po nowelizacji różni się jedynie długością terminu do zgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania, Sąd Okręgowy – jak wynika z motywów podjętego rozstrzygnięcia – wyszedł z założenia, że wniosek o podjęcie postępowania powinien łączyć się z usunięciem przeszkody procesowej, która legła u podstaw postanowienia o zawieszeniu postępowania. Założenie takie nie może być uznane za prawidłowe, ponieważ prowadzi do nieuprawnionej rozszerzającej wykładni art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c. Z dyspozycji tego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że obligatoryjne umorzenie postępowania, uprzednio zawieszonego z 4 którejkolwiek przyczyny wskazanej w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., następuje w sytuacji, w której wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku, a poprzednio w ciągu lat trzech, od daty postanowienia o zawieszeniu. Ustawodawca nie wymaga przy tym, by wniosek o podjęcie postępowania był wnioskiem skutecznym, gdyż jako przyczyny umorzenia zawieszonego postępowania wskazuje jedynie brak wniosku o jego podjęcie i upływ czasu. Stanowisko takie Sąd Najwyższy zajął także w postanowieniu z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 273/03, wyjaśniając, że nie jest prawidłowa wykładnia art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którą wymagany tym przepisem wniosek o podjęcie postępowania powinien łączyć się z usunięciem przeszkody procesowej powodującej niemożność nadania sprawie dalszego biegu (nie publ.).
Konkludując ten wątek rozważań, trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione określone w art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c., w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 26 ustawy nowelizującej z 2004 r., przesłanki umorzenia zawieszonego postępowania, skoro wniosek o jego podjęcie został zgłoszony w dniu 10 stycznia 2008 r., a więc przed upływem lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu. W tej sytuacji zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 16 grudnia 2008 r. zasługuje na uwzględnienie.
Nawiązując do pozostałych zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej, trzeba zgodzić się z poglądem skarżącego, że – wbrew odmiennym zapatrywaniom Sądu
Okręgowego – art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. nie uzależnia podjęcia postępowania zawieszonego z powodu śmierci strony od udowodnienia przymiotu następcy prawnego postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Wymaganie przewidziane w tym przepisie jest spełnione także wtedy, gdy przeciwnik procesowy zmarłej strony lub uczestnika postępowania – w sytuacji, w której przejście praw nie następuje na podstawie ustaw szczególnych – we wniosku o podjęcie postępowania wskaże spadkobierców ustawowych zmarłego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1975 r., III CRN 102/75, OSNCP 1976, nr 6, poz. 139).
Skarżący ma również rację podnosząc, że Sąd Okręgowy – w ramach postępowania wstępnego przeprowadzanego na podstawie art. 373 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. - powinien sprawdzić, czy Sąd pierwszej instancji wypełnił wynikający z art. 357 § 2 k.p.c. obowiązek doręczenia postanowienia z dnia 16 grudnia 2008 r. Nie oznacza to jednak, by ewentualne niedopełnienie tego obowiązku było równoznaczne z 5 pozbawieniem skarżącego możności obrony swych praw, skoro wniósł on zażalenie na wspomniane postanowienie. Tym samym zarzut nieważności postępowania zażaleniowego, podniesiony z powołaniem się na przyczynę wskazaną w art. 379 pkt 5 k.p.c., trzeba uznać za nieuzasadniony.
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.