Uzasadnienie
W złożonym wniosku o wznowienie postępowania obrońcy skazanego R. B., jako przyczynę i podstawę postulowanego wznowienia, powołali przepisy art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 541 k.p.k. art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. oraz art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k.
Podstawy propter falsa obrońcy skazanego dopatrują się w popełnieniu przez prokuratorów oraz funkcjonariuszy Policji przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., mającego polegać na zatajeniu materiałów zgromadzonych w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego w innej sprawie (sprawa zabójstwa […] uniewinniającym R. B.), które mogłyby mieć znaczenie dla oceny materiału dowodowego przez sądy orzekające w sprawie zabójstwa A. K. We wniosku wskazano na postanowienie prokuratora Prokuratury Apelacyjnej z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt Ap V Ds. …/14 o odmowie wszczęcia śledztwa.
Jako drugą podstawę wznowienia postępowania wskazano na ujawnienie się nowych faktów i dowodów mających świadczyć, iż skazany nie popełnił przestępstw, za które został skazany w sprawie Sądu Okręgowego w N., sygn. akt
II K …./02. Według autorów wniosku dowody przeprowadzone w innych sprawach, toczących się przed Sądem Okręgowym w B., sygn. […] mają uzasadniać odmienną ocenę wiarygodności dowodów obciążających skazanego w przedmiotowej sprawie, w tym zwłaszcza zeznań świadków: […] i innych.
Prokurator Prokuratury Generalnej, ustosunkowując się do wniosku, pismem z dnia 16 września 2015 r., wniósł o jego nieuwzględnienie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny.
- Co do podstawy propter falsa.
Wniosek o wznowienie postępowania nie spełnia podstawowych kryteriów określonych w art. 541 § 1 i 2 k.p.k. Zgodnie z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.
postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona postawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. W myśl art. 541 § 1 k.p.k. czyn, o którym mowa w art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., musi być ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że orzeczenie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art. 17 § 1 pkt 3 – 11 k.p.k. lub w art. 22 k.p.k.
Przepis art. 541 § 2 k.p.k. nakłada na wnioskodawcę obowiązek wskazania wyroku skazującego lub orzeczenia zapadłego w postępowaniu karnym, stwierdzającego niemożność wydania wyroku skazującego. Orzeczenie wymienione w art. 541 § 2 in fine k.p.k., umarzające postępowanie powinno zatem zawierać ustalenia 3 wskazujące na popełnienie takiego przestępstwa albo co najmniej przytaczać okoliczności uprawdopodabniające jego dokonanie.
We wniosku o wznowienie postępowania wskazano na postanowienie prokuratora Prokuratury Apelacyjnej z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt Ap V Ds. …/14, o odmowie wszczęcia śledztwa, wydane w następstwie wpłynięcia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., złożonego przez pełnomocnika skazanego. Przesłanką odmowy wszczęcia śledztwa było stwierdzenie przedawnienia karalności. W uzasadnieniu tego postanowienia przedstawiono okoliczności podniesione w zawiadomieniu o przestępstwie, a także w relacjach skazanego, przesłuchanego w charakterze świadka, stwierdzając jednocześnie, że wobec upływu okresu przedawnienia „odstąpiono od szczegółowej, merytorycznej oceny zarzutów, jakie zostały sformułowane zarówno w treści pisemnego zawiadomienia, złożonego w imieniu R. B. …, jak i w zeznaniach złożonych przez w/w. Poza czynnościami, które podjęto, a których rezultat stanowił podstawę wyprowadzenia wniosku w zakresie stwierdzenia przedawnienia czynu, zaniechano jakichkolwiek innych, mających na celu procesowe weryfikowanie twierdzeń zgłoszonych przez R. B. Powyższe wynika wyłącznie z faktu braku legitymacji do prowadzenia jakiegokolwiek postępowania w przedmiotowej sprawie”.
Negatywna przesłanka procesowa określona w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. – „nastąpiło przedawnienie karalności”, odwołuje się do przedawnienia jako instytucji prawa materialnego, które określa skutki upływu czasu dla kwestii odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 101 k.k. tym skutkiem jest ustanie karalności przestępstwa po upływie przewidzianych w tym przepisie okresów od chwili popełnienia przestępstwa. Oczywiste jest zatem, że odmowa wszczęcia postępowania lub jego umorzenie na tej podstawie może nastąpić wyłącznie w wypadku ustalenia faktu popełnienia przestępstwa. Przyjęcie odmiennego założenia byłoby równoznaczne z uznaniem, że tego rodzaju negatywna decyzja procesowe odnosi się wyłącznie do kwalifikacji prawnej czynu, wynikającej z treści zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
Uprawniony jest zatem wniosek, że prawidłowe rozstrzygnięcie w oparciu o art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. musi mieć za podstawę stwierdzenie popełnienia czynu zabronionego. Z treści postanowienia prokuratora z dnia 7 maja 2014 r. wynika 4 jednak jednoznacznie, że w postępowaniu tym nie dokonano żadnych ustaleń świadczących o popełnieniu przestępstwa. Zatem wskazany we wniosku dokument procesowy o odmowie wszczęcia śledztwa z uwagi na przedawnienie karalności nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, że w związku z postępowaniem, którego dotyczy wniosek o wznowienie, wystąpiła podstawa propter falsa.
W realiach sprawy stwierdzić należy, że wniosek o wznowienie nie wskazuje na orzeczenie zapadłe w postępowaniu karnym, stwierdzające niemożność wydania wyroku skazującego. W sytuacji, gdy nie ma przeszkód do wydania w odrębnym postępowaniu karnym orzeczenia, o którym mowa w przepisie art. 541 § 2 in fine k.p.k., to w postępowaniu o wznowienie nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania dowodowego w celu stwierdzenia, czy w związku z postępowaniem pierwotnym dopuszczono się przestępstwa. To przecież nie wznowienie postępowania jako instytucja szczególna, zawierająca ścisłe unormowania ustawowe w zakresie warunków formalnych, podstaw oraz trybu i zasad postępowania, ma być środkiem do ujawnienia przestępstwa, lecz stwierdzenie popełnienia przestępstwa w związku z postępowaniem pierwotnym może dopiero stanowić podstawę do wystąpienia o jego wznowienie.
- Co do podstawy propter nova.
W pełni należy podzielić stanowisko prokuratora, przedstawione w odpowiedzi na wniosek, iż odmienna ocena dowodów dokonana przez sąd orzekający w innej sprawie nie może by uznana za nowe fakty lub dowody w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., zaś istota argumentacji autorów wniosku w tym zakresie sprowadza się do próby skłonienia Sądu Najwyższego do dokonania ponownej oceny wiarygodności materiału dowodowego przyjętego za podstawę prawomocnego wyroku w sprawie II K …/02 Sądu Okręgowego w N. Przedstawione we wniosku okoliczności nie wskazują na ujawnienie się nowych faktów lub dowodów nie znanych przedtem sądom orzekającym w sprawie, wskazujących na to, że R. B. nie popełnił przypisanych mu prawomocnie przestępstw.
W niniejszej sprawie znajdują pełne zastosowanie tezy wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014 r., II KO 84/13 (OSNKW 2015, z. 3, poz. 1):
- Nowe fakty lub dowody, aby stały się podstawą wznowienia, muszą wskazywać na wysokie prawdopodobieństwo wadliwości prawomocnego wyroku, a więc na realną możliwość uniewinnienia skazanego w ponownym postępowaniu lub skazania go za inne przestępstwo zagrożone łagodniejszą karą. Muszą zatem w sposób wiarygodny podważać ustalenia faktyczne przyjęte w prawomocnie zakończonym postępowaniu.
- Ciężar uprawdopodobnienia powyższych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Sąd w sprawie o wznowienie postępowania nie dokonuje na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych będących podstawą prawomocnego wyroku, czy też oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej, ale jest uprawniony zbadać tylko to, czy ujawniły się nowe fakty lub dowody, wykazujące na znaczne prawdopodobieństwo wadliwości wyroku skazującego.
- Nowy dowód wskazywać ma na wysokie prawdopodobieństwo, że w wyniku wznowienia postępowania zapadnie odmienne od poprzedniego orzeczenie. Nie chodzi jedynie o przedstawienie wątpliwości, co do wcześniejszych ustaleń faktycznych, ale o poważne prawdopodobieństwo wadliwości wyroku skazującego.
- Obowiązkiem sądu jest jedynie weryfikowanie, czy okoliczności ujawnione przez wnioskodawcę są faktami dającymi się potwierdzić dowodami spełniającymi wymogi procesowe, a nie dociekanie, czy polegają na prawdzie, hipotezy, sugestie lub domysły wnioskodawcy w kwestii istnienia określonych faktów.
Wskazane wyżej motywy uzasadniają rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie.
kc