Uzasadnienie
Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego zapadł w dniu 25 październi- ka 2006 r. Wniosek o doręczenie uzasadnienia tego wyroku skazanemu 2 złożył jego obrońca w dniu 30 października 2006 r., a następnego dnia sam skazany. W aktach sprawy brak dowodu doręczenia odpisu wyroku z uza- sadnieniem. W dniu 14 listopada (w nagłówku pisma błędnie wpisano mie- siąc październik 2006 r.) skazany złożył wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu do sporządzenia i podpisania kasacji. W uwzględnieniu tego wnio- sku, w dniu 24 stycznia 2007 r. wyznaczono skazanemu obrońcę z urzędu.
W dniu 16 lutego 2007r. wyznaczony obrońca, w trybie art. 84 § 3 k.p.k., poinformował Sąd, że nie stwierdził podstaw do wniesienia kasacji, dołą- czając skierowaną do skazanego opinię uzasadniającą to stanowisko. In- formacja ta nie wywołała żadnych działań ze strony Sądu Okręgowego. Ak- ta sprawy przesłano do Sądu pierwszej instancji, w celu wykonania pra- womocnego orzeczenia, a następnie udostępniono je Prokuraturze Krajo- wej oraz Rzecznikowi Praw Obywatelskich.
W dniu 30 stycznia 2008 r. skazany złożył wniosek „o przywrócenie terminu” do wniesienia kasacji. Po uzyskaniu przez Sąd Okręgowy od do- tychczas wyznaczonego obrońcy informacji, że o braku podstaw do wnie- sienia kasacji poinformował skazanego, upoważniony sędzia wydał w dniu 18 lipca 2008 r. zaskarżone zarządzenie. W jego uzasadnieniu powołał się na fakt dwukrotnego przekazania przez obrońcę skazanemu informacji o braku podstaw do wniesienia kasacji (w lutym i marcu 2007 r.), wskazał, że brak podstaw do wyznaczenia innego obrońcy z urzędu, a w konsekwencji bezzasadny był wniosek Stefana P. o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji.
W zażaleniu na to zarządzenie skazany podniósł, że do chwili obec- nej nie został przez Sąd pouczony o możliwości wniesienia kasacji przez adwokata z wyboru, przez co naruszono przepis art. 16 k.p.k., wobec cze- go uzasadniony jest jego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji.
Sąd Najwyższy rozważył co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Procedując w tzw. postępowaniu okołokasacyjnym Sąd Okręgowy nie uniknął istotnych uchybień, a w szczególności naruszył dyspozycję art. 16 k.p.k. Jedynie w początkowej fazie tego postępowania czynności prezesa sądu (przewodniczącego, upoważnionego sędziego – art. 93 § 2 k.p.k.) by- ły prawidłowe. Chwilą pierwszego, niewątpliwie najistotniejszego uchybie- nia, wywołującego dalsze zbędne komplikacje, było zaniechanie jakiejkol- wiek reakcji prezesa na informację wyznaczonego z urzędu obrońcy o bra- ku podstaw do wniesienia kasacji, co nastąpiło dnia 16 lutego 2007 r. Tym- czasem, zgodnie z art. 16 § 2 k.p.k., obligatoryjne było wydanie zarządze- nia informującego skazanego o stanowisku wyznaczonego z urzędu obrońcy, o braku podstaw do wyznaczenia z urzędu innego, a w związku z tym, pouczenie go o ewentualnej możliwości wniesienia kasacji przez obrońcę ustanowionego z wyboru, wraz z zakreśleniem terminu 30 dni (art. 524 § 1 k.p.k.), w jakim czynności tej może dokonać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2002 r., III KZ 87/01, Lex nr 51806).
Zaniechanie wykonania tych czynności nie może wywoływać ujemnych dla skazanego skutków – art. 16 § 1 k.p.k. Rzecz jasna, fakt, że wyznaczony z urzędu obrońca sam poinformował skazanego o braku podstaw do wnie- sienia kasacji, nie zwalniał Sądu od wykonania ciążących na nim z mocy ustawy obowiązków. W szczególności informacja obrońcy nie mogła „otwo- rzyć” dla skazanego terminu do ewentualnego wniesienia kasacji przez obrońcę ustanowionego z wyboru. Stąd też błędny, ale usprawiedliwiony brakiem stosownych pouczeń, był wniosek skazanego z dnia 30 stycznia 2008 r. „o przywrócenie terminu do złożenia kasacji”, który to termin, po odmowie wniesienia kasacji przez obrońcę wyznaczonego z urzędu, w ogóle określony nie został. Błędne w konsekwencji było i zaskarżone za- rządzenie, nie tylko nieokreślające od jakiego dnia liczono termin zawity, kiedy miałby on upłynąć, ale także ignorujące podstawowe warunki jakie 4 spełniać powinien wniosek o przywrócenie terminu (dopełnienie czynności – art. 126 § 1 k.p.k.), nie mówiąc już o formie rozstrzygnięcia (art. 126 § 2 k.p.k.).
Implikacją przedstawionego powyżej stanu procesowego musiało być uchylenie zaskarżonego zarządzenia i przekazanie sprawy Prezesowi Są- du Okręgowego do ponownego rozpoznania. W jego toku, rzecz jasna, ko- nieczne będzie podjęcie czynności wskazanych w niniejszym postanowie- niu, a więc pouczenie skazanego o możliwości wniesienia kasacji przez obrońcę z wyboru w terminie 30 dni od doręczenia przez sąd informacji o odmowie sporządzenia kasacji przez obrońcę wyznaczonego z urzędu.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.