Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Kłodzku, Wydział Ksiąg Wieczystych w Nowej Rudzie po rozpoznaniu wniosku Gminy Miejskiej N.R. założył księgę wieczystą nr (...) dla nieruchomości o pow. 1 ha 59 a 94 m2
, składającej się z działek położonych w N.R., i w dziale II wpisał jako właściciela wnioskodawczynię.
Apelację złożył Dariusz P. w okresie, gdy wpis nie był jeszcze prawomocny, informując, że na tych działkach znajduje się nabyta przez niego aktem notarialnym bocznica kolejowa i w związku z tym powinien być uczestnikiem postępowania.
Apelację tę Sąd Rejonowy odrzucił, powołując się na ograniczoną kognicję sądu prowadzącego księgę wieczystą i brak legitymacji skarżącego.
Dariusz P. złożył zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji. Ten środek odwoławczy został oddalony postanowieniem Sądu Okręgowego w
Świdnicy, który powołując się na art. 38 ust. 3, art. 46, 50 i 51 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm. – dalej
"u.k.w.h.") potwierdził pogląd Sądu pierwszej instancji o braku legitymacji skarżącego do kwestionowania podstawy wpisu, tj. decyzji Wojewody o przekazaniu gminie nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy dnia 10 maja 1990 r przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)
Kasację od tego postanowienia wniósł pełnomocnik Dariusza P. Powołując się na naruszenie art. 37, 38 ust. 3, 46 ust. 1 i 51 u.k.w.h. w związku z art. 510 § 1 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego w Kłodzku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasację należy uznać za usprawiedliwioną z następujących przyczyn.
Wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem (art. 49 u.k.w.h.), odpowiadającym pojęciu "postanowienia orzekającego co do istoty sprawy" w rozumieniu art. 518 k.p.c. Odrębność postępowania wieczystoksięgowego wyraża się m.in. w regulacji doręczeń orzeczeń, od których przysługuje apelacja, a do takich, zgodnie z art. 54 u.k.w.h., należy wpis. Zgodnie z art. 51 ust. 1 u.k.w.h., o dokonanym wpisie zawiadamia się wnioskodawcę, osoby, na których rzecz wpis nastąpił, i osoby, których prawa zostały wpisem dotknięte. Ustawa pozostawia praktyce wyjaśnianie treści pojęcia "praw dotkniętych wpisem" oraz postawy określania kręgu osób uprawnionych do otrzymania zawiadomienia o dokonanym wpisie. Jeżeli wpis dotyczy nieruchomości, dla której istnieje już księga wieczysta albo zbiór dokumentów, krąg zainteresowanych w myśl art. 51 ust. 1 u.k.w.h. ustala się na podstawie księgi lub zbioru dokumentów.
Sytuacja prawna nie jest tak jasna, jeżeli wpis łączy się z postępowaniem o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości, która dotychczas takiej księgi nie miała.
Nie ma podstaw do przypisywania sądowi pierwszej instancji obowiązku poszukiwania osób, których praw dotyczy wpis. Również wnioskodawca może nie wiedzieć o istnieniu praw rzeczowych lub ograniczeń (§ 48 pkt 4 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Dz.U. Nr 29, poz. 128 ze zm.).
Poszukiwanie zainteresowanych za pomocą obwieszczeń nie jest w każdym postępowaniu obowiązkowe (§ 54 ust. 1 rozporządzenia).
W takim stanie możliwe są dwie drogi ochrony praw zainteresowanego – wytoczenie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem ujawnionym (w wyniku wpisu) a rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.), albo zaskarżenie dokonanego wpisu.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę opowiada się za drugim rozwiązaniem. Przepisy szczególne regulujące postępowanie o założenie księgi wieczystej nie wyłączają zgłaszania się zainteresowanych w postępowaniu wieczystoksięgowym. Może to nastąpić także w postępowaniu odwoławczym przez wniesienie apelacji (np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1948 r., C 678/48, "Państwo i Prawo" 1949, nr 2, s. 127 lub z dnia 10 lipca 1997 r.,
I CZ 82/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 209). Jest zrozumiałe, że pojęcie zainteresowanego w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. ma inną treść niż według art. 51 ust. 1 zdanie pierwsze u.k.w.h. oraz że zgłoszenie takie podlega kontroli sądu (argument z art. 510 § 1 zdanie drugie k.p.c.).
W rozpoznawanej sprawie kontrola taka nastąpiła ze skutkiem opisanym na wstępie, jednak uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie przekonuje o trafności rozstrzygnięcia. Dariusz P. nie kwestionuje bowiem decyzji Wojewody o przekazaniu gminie nieruchomości, lecz powołuje się na swój, nieprecyzyjnie opisany, tytuł prawny do nieruchomości wynikający z aktu notarialnego, o którym twierdzi, że wraz z apelacją został złożony do akt sprawy. Potwierdzenie wpływu apelacji nie pozwala ocenić, czy istotnie taki fakt miał miejsce. Wobec braku stanowczych ustaleń Sądu co do tego faktu, a tym bardziej treści rzekomego aktu, zachodzi konieczność orzeczenia z mocy art. 39313 § 1 k.p.c., jak w sentencji.