Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 27 kwietnia 2007 r. bowiem uznał za wadliwe i nie wywołujące skutków prawnych wezwanie przez Sąd
Okręgowy pełnomocnika pozwanej do uiszczenia opłaty od apelacji, która została uiszczona w terminie. Stwierdził, że apelacja powinna być odrzucona wprost, gdyż nie wywołał żadnych skutków prawnych zwrócony przez Sąd Okręgowy wniosek pełnomocnika pozwanej o zwolnienie od opłat, do którego nie dołączono stosownego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym pozwanej, co oznacza, że apelacja 2 wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika nie została opłacona i nie zawierała skutecznego wniosku o zwolnienie od opłat, a zatem powinna być odrzucona na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., co skutkowało wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 373 k.p.c.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik pozwanej wnosił o jego uchylenie jako wydanego bez podstawy prawnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie jest skuteczne.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że także na gruncie nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005
- (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), nie stracił aktualności pogląd, iż obowiązek uiszczenia opłaty przy wniesieniu pisma do sądu nie ogranicza prawa żądania zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem niedopuszczalne jest odrzucenie nieopłaconego środka odwoławczego zawierającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten środek, nawet jeżeli wniosek został prawomocnie oddalony. Konieczne jest wówczas ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1976 r. III CZP 11/76, OSNC 1976/7-8/162, z dnia 21 kwietnia 1999 r. I CKN 1461/98,
OSNC 1999/11/196, z dnia 31 maja 2006 r. IV CZ 40/06, z dnia 6 października 2006 r. V
CZ 66/06, nie publ.).
Takie samo stanowisko zajął Sąd Najwyższy w odniesieniu do sytuacji, gdy zawodowy pełnomocnik w złożonym środku odwoławczym zawarł wniosek o zwolnienie strony od kosztów sądowych, jednak nie dołączył do niego stosownego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony, co spowodowało niezaskarżalny zwrot wniosku na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. (porównaj między innymi postanowienia z dnia 7 listopada 2006 r. I CZ 69/06, z dnia 10 stycznia 2007 r. I CZ 123/06 i z dnia 28 listopada 2007 r. V CZ 104/07, nie publ.).
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela argumentację prawną zawartą w powyższych orzeczeniach. O nieopłaceniu środka odwoławczego można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy w chwili jego wniesienia istnieje obowiązek uiszczenia opłaty.
Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącza obowiązek uiszczenia opłaty od pisma objętego wnioskiem przy czym nie ma podstaw do uzależniania takiego skutku od dalszych losów wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem prowadziłoby to w konsekwencji do rozszerzającej wykładni art. 1302 § 3 k.p.c., co jest 3 niedopuszczalne ze względu na jego wyjątkowy charakter. Powodowałoby to także skutki nie do przyjęcia, gdyż w sytuacji niezaskarżalnego zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, strona nie miałaby już żadnej możliwości uiszczenia takiej opłaty, skoro jednocześnie Sąd odrzucałby środek odwoławczy. Takiego zaś skutku nie może wywoływać w demokratycznym państwie prawa niezaskarżalna decyzja sądu, wydana z powodu braków formalnych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na niedopuszczalność wykładni prowadzącej do takich rezultatów zwrócił już uwagę Sąd
Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 26 lutego 1976 r. II CZ 11/76.
Z tych przyczyn za nietrafne należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że podlega odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., jako nie opłacona, apelacja wniesiona przez zawodowego pełnomocnika, zawierająca zwrócony następnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z przyczyn wskazanych w art. 102 ust. 2 u.k.s.c. W takiej sytuacji bowiem przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika do uiszczenia opłaty należnej od apelacji w terminie tygodniowym i dopiero po jego bezskutecznym upływie odrzucić apelację. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik pozwanej na tak wystosowane wezwanie przewodniczącego sądu pierwszej instancji uiścił należną opłatę w terminie, brak było podstaw do odrzucenia apelacji i z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i na wniosek pozwanej zawarty w zażaleniu zasądził na jej rzecz od strony powodowej zwrot kosztów postępowania zażaleniowego (art. 98 w zw. z art. 108 § 1 oraz art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 k.p.c.).