Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4.02.2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie powódki wniesione na postanowienie tego Sądu z dnia 17.12.2008 r., w którym odrzucono skargę powódki o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, że zażalenie wniósł pełnomocnik powódki ustanowiony z urzędu, który
- - z mocy art. 91 pkt 1 k.p.c. - był uprawniony do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania.
Zażalenie nie zostało jednak opłacone, jak też nie złożono wniosku o zwolnienie powódki od kosztów sądowych w postępowaniu o wznowienie. Zgodnie zaś z uchwałą 7 sędziów SN z dnia 5.06.2008 r. III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 112) zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu rozpoznawczym, nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi o wznowienie postępowania.
Powódka we wniesionym zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Istotnie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 5.06.2008 r.
III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) sformułował tezę, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Uzasadniając to stanowisko Sąd Najwyższy wskazał m.in. że przepisy ustawy o kosztach sądowych pośrednio zakreślają ramy czasowe zwolnienia od kosztów, które można ustalić także uwzględniając cel i charakter instytucji zwolnienia od kosztów. Z przepisów tych wynika, że zwolnienie od kosztów przyznawane jest na potrzeby konkretnej sprawy i ma charakter tymczasowy. Kwestia kosztów sądowych, których strona nie miała obowiązku uiścić, zostaje ostatecznie załatwiona w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji przez ich rozliczenie. Orzeczenie merytoryczne kończące postępowanie w sprawie koncentruje w sobie wyniki całego poprzedzającego je postępowania, stanowiąc wypadkową wszystkich czynności procesowych.
Należy do nich zaliczyć także przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, które 3 pochłonięte zostaje przez uprawomocnienie się orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy. Wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, co jest równoznaczne z jej zakończeniem, odpada cel przyznania zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Innymi słowy, rozstrzygnięcie o kosztach w wyroku powoduje bezprzedmiotowość udzielonego zwolnienia, chyba że z przepisu szczególnego, mającego charakter wyjątkowy, wynika, że zwolnienie to – ze względów, które ustawodawca uznaje za uzasadnione – działa także w innych samodzielnych fazach postępowania. Takim przepisem jest art. 771 k.p.c. który stanowi, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym lub z którego strona korzystała z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowania egzekucyjne.
Przepis ten, jako szczególny potwierdza regułę, iż zwolnienie od kosztów sądowych udzielono stronie w postępowaniu rozpoznawczym jest skuteczne do chwili uprawomocnienia się orzeczenia, a zawarte w art. 771 k.p.c. rozwiązanie usprawiedliwione jest istotą i celem postępowania egzekucyjnego. Takiego przepisu szczególnego brak w odniesieniu do postępowania, które jest wywołane wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. Sąd Apelacyjny trafnie przy tym zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 91 pkt 1 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Jest to więc przepis szczególny dotyczący pełnomocnictwa procesowego, natomiast brak jest takiego przepisu w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych.
W konsekwencji nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, iż zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych udzielonych w postępowaniu rozpoznawczym obejmowało również wniesienie skargi o wznowienie postępowania oraz postępowanie wywołane wniesieniem skargi.
Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.