Postanowienie SN z 22 września 2011 r., V CZ 41/11

Wydany

22 września 2011 r.

Sąd

Sąd Najwyższy

Sprawa

w sprawie z powództwa Katarzyny L. przeciwko Stanisławowi W. o nakazanie złożenia oświadczenia woli, Sądu Apelacyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., oddala zażalenie i zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1800 (tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Skład

SSN Lech Walentynowicz przewodniczący
SSN Iwona Koper
SSN Kazimierz Zawada sprawozdawca

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 września 2011 r., zażalenia powódki na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku

Sentencja

9Sygn. akt V CZ 41/11

r.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 lutego 2011 r. zmienił na skutek apelacji powódki oddalający powództwo wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 grudnia 2008 r. w ten sposób, że nakazał pozwanemu złożenie oznaczonego oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości (pkt 1), a ponadto orzekł o odstąpieniu na podstawie art. 102 k.p.c. od obciążenia pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 2).

Skarżąc rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego o kosztach powódka zarzuciła naruszenie art. 98 § 1, art. 102, 233 § 1, art. 328 § 2, art. 378 § 1, art. 382 i 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Artykuł 102 k.p.c. w drodze wyjątku od zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.) dopuszcza ze względów słusznościowych w szczególnie uzasadnionych wypadkach możliwość zasądzenia przez sąd od strony przegrywającej tylko części kosztów procesu albo nawet nieobciążenia strony przegrywającej w ogóle kosztami procesu. W przepisie tym brak bliższych wskazówek co do pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozwalających na przełamanie zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Ocena, czy zachodzą takie szczególnie uzasadnione wypadki pozostawiona jest więc sądowi.

W ramach ustalonej wykładni art. 102 k.p.c. uznaje się za zdarzenia, które mogą być kwalifikowane jako szczególnie uzasadnione wypadki warunkujące zastosowanie tego przepisu m.in. fakty związane z przebiegiem procesu.

Na takie właśnie fakty powołał się Sąd Apelacyjny, stosując art. 102 k.p.c. w niniejszej sprawie. Wskazał mianowicie, że Sąd Okręgowy oddalił powództwo dlatego, że celem zawartej przez pozwanego z powódką warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości było uzyskanie renty strukturalnej, zaś skorzystanie przez powódkę w okolicznościach sprawy z roszczenia przysługującego jej na podstawie tej umowy uniemożliwiałoby pozwanemu z przyczyn niezależnych od niego osiągnięcie tego celu i tym samym byłoby nadużyciem przez powódkę swego prawa (art. 5 k.c.). W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu

Okręgowego było w istniejącym w chwili jego wydawania stanie rzeczy trafne, a do 3 zmiany tego rozstrzygnięcia doszło tylko dlatego, że stan rzeczy istniejący w chwili jego wydawania zmienił się po wniesieniu apelacji: wykluczona wcześniej z przyczyn niezależnych od pozwanego możliwość uzyskania renty strukturalnej przez pozwanego otwarła się dopiero w toku postępowania apelacyjnego.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego w kwestii kosztów postępowania apelacyjnego mające u swych podstaw przytoczone wyżej fakty należy uznać za trafne. Mieści się ono w granicach oceny pozostawionej sądom przez art. 102 k.p.c. przy rozstrzyganiu o kosztach procesu. Jeżeli według Sądu Apelacyjnego, wyrok

Sądu Okręgowego był w istniejącym w chwili jego wydawania stanie rzeczy trafny, to wniesiona od niego przez powódkę apelacja była - konsekwentnie rozumując - bezpodstawna, dlatego można uznać – tak jak przyjął Sąd Apelacyjny - za słuszne nieobciążenie pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego, w ramach którego apelacja została wprawdzie uwzględniona, ale tylko z powodu zaistniałej później, z przyczyn niezależnych od pozwanego, zmiany w stanie będącym podstawą wyrokowania.

Zawarte w zażaleniu zarzuty kwestionujące leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego ustalenia co do przyczyn niemożliwości uzyskania przez pozwanego renty strukturalnej oraz przesłanek zastosowania w sprawie przez Sąd Okręgowy art. 5 k.c. nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego. Zażalenie na postanowienie o kosztach procesu wniesione na podstawie art. 3941 §1 pkt 2 k.p.c. musi respektować rozstrzygnięcie co do istoty zawarte w wyroku oraz poczynione w nim ustalenia. Wyrok jest już bowiem prawomocny. W związku z tym w ramach postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia, o którym mowa w art. 3941 §1 pkt 2 k.p.c., Sąd Najwyższy może kontrolować prawidłowość zastosowania przez sąd drugiej instancji przepisów o kosztach procesu oczywiście jedynie przy uwzględnieniu zawartego w wyroku rozstrzygnięcia oraz leżących u jego podstaw ustaleń. Oczekiwane przez skarżącą „wgłębienie się” przez Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu zażalenia „w meritum sporu” oraz „odniesienie się do zarzutów apelacji” byłoby jednoznaczne z niedopuszczalną kontrola prawomocnego wyroku.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.), a o kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnął zgodnie z art. 98 i 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 oraz art. 39821 k.p.c. db