Uzasadnienie
J. S. pismem z dnia 23 kwietnia 1997 r. zwrócił się do Sądu Okręgowego w
S., na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 1991 r., nr. 34, poz. 149 z późn. zm. – zwaną dalej ustawą o stwierdzenie nieważności orzeczeń), z wnioskiem o uznaniu za nieważny, wydanego wobec niego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 sierpnia 1948 r., sygn. akt Sr …/48. Mocą tego wyroku został on skazany, za popełnienie dziewięciu przestępstw zakwalifikowanych z: art. 14 § 1 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. z 1946 r., nr 30, poz. 192 - zwanego dalej m. k. k.), polegające na udziale w związku mającym na celu zbrodnie; art. 4 § 1 m. k. k., polegające na posiadaniu bez zezwolenia broni palnej; art. 1 § 2 i 3 m. k. k., polegające na gwałtownym zamachu na osobę z powodu jej przynależności partyjnej; trzykrotnie z art. 24 § 1 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego z 23 września 1944 r.(j. t. - Dz. U. z 1957 r., nr 22, poz. 107 zwanego dalej: k. k. w. p.), polegające na usiłowaniu dokonania wspólnie z innymi uzbrojonymi w broń gwałtownego zamachu na trzy osoby z powodu ich przynależności partyjnej; art. 259 k.k. z 1932 r. polegające na zabraniu, uzbrojony w broń, wspólnie z innymi znacznej ilości mienia ruchomego na szkodę spółdzielni rolniczej; art. 24 § 1 k. k.
- p. w zw. z art. 259 k.k. z 1932 r., polegające na usiłowaniu dokonaniu takiego samego przestępstwa; art. 257 § 1 k.k. z 1932 r. polegające na zabraniu na szkodę spadkobierców zabitych w celu przywłaszczenia 1 litr wódki - na karę łączną dożywotniego więzienia, utratę praw na okres 5 lat i przepadek całego mienia.
Postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia 11 stycznia 1999 r., sygn. akt III Ko …/97, uznano wskazany wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 sierpnia 1948 r. za nieważny. Jednak po rozpoznaniu zażalenia prokuratora, który zarzucił temu orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że czyny przypisane wnioskodawcy były związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, Sąd Apelacyjny postanowieniem z 3 dnia 16 lutego 1999 r., sygn. akt II AKz../99, zmienił zaskarżone postanowienie
Sądu Okręgowego w S. i wniosek J. S. oddalił. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko
Prokuratora, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał dostatecznych podstaw do uznania, że działalność wnioskodawcy – opisana w przypisanych mu czynach przestępczych – służyła przywróceniu Państwu Polskiemu niepodległego bytu.
W dniu 7 września 2015 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, na korzyść skazanego, sporządzony przez Prokuratora Okręgowego w S. Wniosek oparty został na podstawie z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. – ujawnienie nowych faktów i dowodów nieznanych Sądowi rozpoznającemu sprawę. Tymi dowodami – według wnioskującego - są - zeznania świadków: […] złożone w śledztwie o sygn. akt S
…/09/Zk Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w
S. w sprawie zbrodni komunistycznej polegającej na stosowaniu w okresie od 18 maja 1946 r. do co najmniej stycznia 1949 r. przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego
Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w S., funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu
Bezpieczeństwa w S. oraz funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w
S. niedozwolonych metod śledczych w celu wymuszenia określonej treści wyjaśnień wobec tymczasowo aresztowanych członków organizacji niepodległościowej pod nazwą „B.’’ – to jest o czyn z art. 246 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu(t. j. Dz. U. z 2007 r., nr. 63, poz. 424 – z późn. zm.) oraz pojawiające się w ostatnich latach publikacje prasowe i opracowania historyczne(Tomasz Łabuszewski – „Stefan’’ jeden z wyklętych,
Biuletyn IPN, Pamięć.pl, nr 1/12, s. 50-53; Edyta Wnuk – Zawsze stawiałam pięć świeczek. Reportaż, publikacja z dnia 8 grudnia 2009 r., www.szczecin.gazeta.pl:
Adam Zadworny – Uroczysty pogrzeb żołnierzy B., publikacja z dnia 10 grudnia 2009 r.) dotyczące grupy pod nazwą B., której członkiem był J. S.. Dowody te – tak jak i poczynione przez prokuratora w w/w sprawie ustalenia – nieznane wcześniej sądom obydwu instancji, potwierdzają wadliwość przede wszystkim orzeczenia
Sądu Apelacyjnego. Świadczą one – z bardzo dużym prawdopodobieństwem – o nietrafności ustaleń faktycznych będących jego podstawą wykazując, że przypisane 4
J. S. czyny były jednak związane z działalnością niepodległościową organizacji B., w ramach której je popełniono. Nadto Prokurator zaznaczył, że w oparciu o te same dowody obecnie przez niego przywołane, na jego wniosek, Sąd Najwyższy – w analogicznych sytuacjach procesowych - postanowieniami z dnia: 6 grudnia 2012 r. w sprawie V KO …/12 dotyczącej S. B. i 23 kwietnia 2015 r. w sprawie V KO../15 dotyczącej W. P. wznowił postępowanie w ich sprawach, których przedmiotem były wnioski o stwierdzenie nieważności tego samego (dotyczącego także J. S.) wyroku
- Wojskowego Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 sierpnia 1948 r. wydanego w sprawie Sr …/48.
Do wniosku Prokurator dołączył uwierzytelnione kserokopie protokołów przesłuchania wskazanych powyżej świadków, a także przywołanych publikacji.
Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie obu postanowień, którymi rozstrzygnięto sprawę i o przekazanie jej do ponownego rozpoznania Sądowi
Okręgowemu w S. Prokurator Prokuratury Generalnej pismem z dnia 23 września 2015 r. wniósł o uwzględnienie wniosku Prokuratora Okręgowego w S. Uzasadniając to stanowisko podniósł, że wskazane w przedmiotowym wniosku nowe fakty i dowody podważają trafność ustaleń Sądu Apelacyjnego, co do tego, iż skazanie J. S. nastąpiło za przestępstwa kryminalne związane z działaniem w ramach zwykłej grupy rabunkowej przestępczej jaką miała być B., a zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje dostatecznych podstaw do uznania, że jego działalność służyła przywróceniu Państwu Polskiemu niepodległego bytu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Wniosek o wznowienie postępowania Prokuratora Okręgowego jest zasadny.
Jak wynika z wyżej przywołanego uzasadnienia postanowienia Sądu
Apelacyjnego z dnia 16 lutego 1999 r., którym zakończono postępowanie w sprawie z wniosku J. S. o stwierdzenie nieważności powyżej wskazanego wyroku, zasadniczą kwestią, która legła u podstaw zapadłego rozstrzygnięcia, było ustalenie, że działalność grupy B., w której działał skazany J. S., po ujawnieniu się władzom jej dowódcy, tj. S. P. w 1947 r., straciła charakter walki niepodległościowej, przybierając charakter pospolitej działalności przestępczej nakierowanej na osiągnięcie osobistych korzyści.
Niewątpliwie obecnie w przedmiotowym wniosku Prokurator Okręgowy przedstawił nowe (wskazane powyżej) dowody, wcześniej nieznane Sądom rozpoznającym sprawę. Stanowią je zeznania niektórych członków B. oraz osób z nimi związanych, złożone w toku postępowania prowadzonego, w przywołanej powyżej sprawie o sygn. akt S …/09/Zk, przez Oddziałową Komisja Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w S. Świadkowie ci, to jest: […]- w dołączonych do wniosku zeznaniach, zgodnie podali, że oddział B. był grupą o charakterze zbrojnym, powiązaną pierwotnie z Armią Krajową – obwód […], a następnie, od jesieni 1945 r., działającą w obecnych granicach Państwa Polskiego i związaną z organizacją Wolność i Niezawisłość. Ponadto, na co wskazuje słusznie wnioskodawca, zeznania te podważają wiarygodność wyjaśnień złożonych przez członków grupy B. w postępowaniu karnym prowadzonym w 1948 r., a zakończonym owym – będącym przedmiotem wniosku o unieważnienie J. S. - wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 sierpnia 1948 r., ze względu na powszechnie stosowane w tym śledztwie brutalne tortury wobec osób, które te wyjaśnienia składały. Tymczasem to dowody z tego, tak prowadzonego, śledztwa (w szczególności analiza wyjaśnień złożonych w jego toku przez współskazanego E. K.) były dla Sądu Apelacyjnego podstawą rozstrzygnięcia.
Nie sposób zatem zaprzeczyć temu, że wskazane dowody (choć w chwili obecnej nie można jeszcze przesądzać, w jaki sposób ostatecznie wpłyną na rozstrzygnięcie sprawy) podważają wiarygodność ustaleń faktycznych, w oparciu o które ukształtowano zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego. Tym samym uznać należało, że zaistniały pełne podstawy ku temu, aby wznowić postępowanie w sprawie kierując się przesłanką z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.
Podstawa wznowieniowa propter nova, którą ten przepis reguluje, aktualizuje się bowiem zawsze wtedy, gdy – tak jak w rozpatrywanym przypadku – nowe fakty lub dowody wiarygodnie podważają prawdziwość dokonanych, istotnych ustaleń faktycznych, i przez to wskazują, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż po wznowieniu postępowania zapadnie orzeczenie odmienne od orzeczenia poprzedniego.
Równocześnie należy podzielić wyrażony przez Sąd Najwyższy w przywołanym już postanowieniu z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt V KO 62/12, 6 pogląd, że przedłożone przez wnioskodawcę kopie publikacji prasowych nie maja charakteru samodzielnego dowodu mogącego stanowić podstawę wniosku o wznowienie postępowania, a ewentualnie tylko mogą wskazywać na istnienie takich dowodów.
Mając na uwadze powyższe względy, Sąd Najwyższy orzekł o wznowieniu postępowania w niniejszej sprawie i uchyleniu obu zapadłych w sprawie orzeczeń.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd winien oprzeć swe rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych dokonanych w oparciu o wszystkie istotne dowody, aktualnie możliwe do przeprowadzenia.
Orzeczenie o wydatkach uzasadnia treść art. 639 k.p.k.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.
kc