Uzasadnienie
Wojskowa Prokuratura Garnizonowa w K. prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie zniesławienia oficera starszego w stopniu puł- kownika w artykule prasowym pt. „Minister odwołał komendanta”, zamiesz- czonym w dniu 9 października 2009 r. w gazecie X. i narażenia go przez to na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, tj. o przestępstwo z art. 212 § 2 k.k. Pokrzywdzony w zawiadomieniu o popełnieniu na jego szkodę przestępstwa przez kmdra Andrzeja Z. rzecznika prasowego In- spektoratu Wojskowej Służby Zdrowia w W. wskazał, że tenże udzielił Ewie
K. – dziennikarce gazety X. – wypowiedzi prasowej, która zdaniem po- krzywdzonego zawierała nieprawdziwe informacje mające na celu zdyskre- dytowanie jego osoby, poniżenie w oczach opinii publicznej, co miało skut- kować narażeniem go na utratę zaufania niezbędnego dla wykonywanej przez niego pracy.
W dniu 15 czerwca 2010 r. asesor Wojskowej Prokuratury Garnizo- nowej w K. wystąpił do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z wnioskiem o zwolnienie Ewy K. z obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej co do faktów objętych tą tajemnicą, dotyczących wypowiedzi kmdra Andrzeja
Z. jakiej udzielił dziennikarce, która następnie została zamieszczona w ga- zecie X., gdyż jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a oko- liczności te nie mogą być ustalone na podstawie innego dowodu.
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. na posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2010 r. wydał postanowienie, mocą którego zwolnił Ewę K. z obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej i zezwolił na jej przesłuchanie w cha- rakterze świadka w celu uzyskania odpowiedzi na pytania dotyczące: cza- su i miejsca udzielenia wypowiedzi przez rzecznika prasowego, sposobu 3 udzielenia tej wypowiedzi oraz dokładnej treści wypowiedzi, w kontekście jej zgodności z treścią wypowiedzi zamieszczonej w gazecie.
W uzasadnieniu podał, że przeprowadzone dotychczas czynności postępowania przygotowawczego przesądzają, iż odtworzenie treści tej wypowiedzi nie może nastąpić w drodze przeprowadzenia innego dowodu, a ustalenie to jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, gdyż mo- że decydować o odpowiedzialności karnej osoby wskazanej przez po- krzywdzonego.
Na to postanowienie zażalenie wniosła Ewa K., która w zasadniczych wywodach podniosła, że dopuszczalne jest zwolnienie od obowiązku za- chowania tajemnicy dziennikarskiej tylko wówczas, gdy nie jest możliwe ustalenie określonej okoliczności w inny sposób. Wskazała, że w tej spra- wie przesłanka ta nie została spełniona, gdyż ustalenia co do treści wypo- wiedzi zamieszczonej w gazecie mogą zostać dokonane w drodze przesłu- chania kmdra Andrzeja Z., którego w tej sprawie dotychczas nie przepro- wadzono.
W konkluzji wniosła o zmianę postanowienia i odmowę zwolnienia jej z obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej lub uchylenie postano- wienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył.
Przedmiotem postępowania karnego w tej sprawie jest wypowiedź osoby pełniącej obowiązki rzecznika prasowego Inspektoratu Wojskowej
Służby Zdrowia, opublikowana w artykule prasowym autorstwa Ewy K., zamieszczonym w gazecie X., która według treści zawiadomienia o popeł- nieniu przestępstwa zawierała treści zniesławiające.
W toku tego postępowania prokurator, przewidując możliwość podję- cia wobec osoby udzielającej wypowiedzi czynności określonych w art. 313 § 1 k.p.k. (do takiego stwierdzenia uprawnia przebieg dotychczasowych czynności procesowych) stwierdził, że ustalenie okoliczności dotyczących 4 tej wypowiedzi, przy jednoczesnym uznaniu informacji dotyczących tych okoliczności za przedmiot tajemnicy dziennikarskiej, będzie możliwe jedy- nie w drodze przesłuchania dziennikarki i zwrócił się do sądu o zwolnienie jej z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Sąd wniosek prokurato- ra uwzględnił, precyzując zakres zwolnienia od obowiązku zachowania ta- jemnicy dziennikarskiej.
Rozważając zasadność rozstrzygnięcia sądu, w związku z wniesio- nym zażaleniem, konieczne było odniesienie się do uregulowań prawnych kształtujących zasady tajemnicy zawodowej dziennikarza, zawartych w ustawie z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.). Artykuł 15 tej ustawy reguluje trzy niezmiernie istotne zagadnienia.
Po pierwsze, przyznaje autorowi materiału prasowego prawo do zachowa- nia w tajemnicy swojego nazwiska. Po drugie, określono w jego treści za- kres podmiotowy i przedmiotowy tajemnicy dziennikarskiej, wskazując na to, że dziennikarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy danych umożli- wiających identyfikację autora materiału prasowego, jak również innych osób udzielających informacji opublikowanych albo przekazanych do opu- blikowania, jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnienie tych danych. Po trze- cie, wskazano w treści tego przepisu, że dziennikarz ma obowiązek za- chowania w tajemnicy wszelkich informacji, których ujawnienie mogłoby naruszać chronione prawem interesy osób trzecich (por. J. Sobczak: Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 624). Jeżeli interesujące organ procesowy informacje mieszczą się w tak określonych granicach tajemnicy zawodowej, to przesłuchanie dziennikarza na te okoliczności, po stwier- dzeniu ich niezbędności i niemożliwości ich ustalenia na podstawie innego dowodu, możliwe jest wyłącznie po zwolnieniu dziennikarza od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej (art. 180 § 1 i 2 k.p.k.).
Odnosząc te uregulowania prawne do okoliczności sprawy podnieść należało, że sąd w ślad za wnioskiem prokuratora błędnie uznał, że pytania 5 przez niego sformułowane, a dotyczące artykułu prasowego, są objęte ta- jemnicą dziennikarską. Błąd ten miał swoje źródło w pominięciu w rozwa- żaniach prawnych przede wszystkim treści art. 15 prawa prasowego. Na wstępie tych rozważań wskazać należało, że wobec treści pytań zawartych w zaskarżonym postanowieniu oraz treści artykułu, możliwa była pełna identyfikacja osoby udzielającej informacji opublikowanych w artykule, stąd też nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 15 ust. 2 pkt 1 prawa praso- wego. Analiza treści artykułu w świetle dyspozycji art. 15 ust. 2 pkt 2 usta- wy prowadzi do stwierdzenia, że nie było zasadne przyjęcie, iż istniał obo- wiązek zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie w drodze udzielenia odpowiedzi na pytania sądu mogłoby spowodować naruszenie prawem chronionych interesów osób trzecich w sytuacji, gdy informacje mogące skutkować tego rodzaju zagrożeniami zostały już ujawnione i stały się publicznie dostępne. W kontekście tego zakresu tajemnicy zawodowej podnieść również należało, że objęcie tajemnicą dziennikarską informacji, których ujawnienie mogłoby nastąpić w drodze przeprowadzenia dowodu z przesłuchania dziennikarki co do okoliczności wskazanych w treści zaskar- żonego postanowienia, było niezasadne również z tego powodu, że osobą udzielającą informacji opublikowanych w artykule prasowym była osoba pełniąca obowiązki rzecznika prasowego organu administracji rządowej.
Generalizując można stwierdzić, że rzecznik prasowy to pracownik instytu- cji lub przedsiębiorstwa, któremu w zakresie wewnętrznych przepisów lub odpowiedniej umowy powierzono pieczę nad interesami pracodawcy w od- niesieniu do prasy i innych środków komunikowania społecznego (por. J. Maślanko, red.: Encyklopedia wiedzy o prasie, Wrocław – Warszawa –
Kraków – Gdańsk 1976, s. 217). Do zadań rzeczników prasowych zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie or- ganizacji i zadań rzeczników prasowych w urzędach organów administracji rządowej (Dz. U. Nr 4, poz. 36) należy publiczne prezentowanie działań 6 organów administracji rządowej, organizowanie kontaktów publicznych or- ganów administracji rządowej realizowanych z udziałem lub za pośrednic- twem środków masowego przekazu. Ponadto mają oni również współdzia- łać w realizacji obowiązków nałożonych na organy administracji rządowej w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.
U. Nr 112, poz. 1198). W tej sytuacji, informacje pochodzące od rzecznika prasowego organów administracji rządowej, dostępne dla środków maso- wego przekazu, nie mogą mieć charakteru dyskrecjonalnego. Informacje te mają charakter publiczny. Nie może być zatem wątpliwości, że rzecznik prasowy reprezentuje urząd w kontaktach ze środkami masowego przeka- zu, odpowiadając za całość informacji dotyczących tego urzędu i nie może być objęty anonimatem. Rzecznik prasowy nie może odmówić udzielania informacji, chyba że informacja objęta jest ochroną prawną jako tajemnica, bądź informacja narusza dobra prawne (art. 11 ust. 2 prawa prasowego, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji pu- blicznej). Zakres możliwych do przekazania informacji kształtowany jest przez rzecznika prasowego. W tej sytuacji, pozostając w realiach tej spra- wy, stwierdzić należało, że informacje udzielone przez rzecznika prasowe- go organu administracji rządowej, przeznaczone do publikacji w artykule prasowym, nie są objęte zakresem tajemnicy dziennikarskiej określonej w art. 15 ust. 2 prawa prasowego. Przyjęcie wykładni przeciwnej oznaczałoby ograniczenie możliwości realizowania przez tego rzecznika prasowego ob- owiązków w zakresie dostępu do informacji publicznej. Uwzględniając wskazaną argumentację uznać należało, że informacje, do ustalenia któ- rych dąży prokurator, a których zakres został sprecyzowany w pytaniach zawartych w zaskarżonym postanowieniu, nie są objęte tajemnicą dzienni- karską. Z tego powodu należało zmienić to postanowienie i oddalić wnio- sek prokuratora, sprecyzowany przez sąd pierwszej instancji, o zwolnienie 7
Ewy K. – dziennikarki gazety X. z obowiązku zachowania tajemnicy dzien- nikarskiej w zakresie pytań postawionych przez ten sąd.