Uzasadnienie:
I
1. Pismem z 19 grudnia 2000 r. Krajowa Komisja Wykonawcza Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Policjantów (KKW NSZZP) wniosła o stwierdzenie zgodności przepisów i norm wskazanych w komparycji niniejszego postanowienia aktów normatywnych z przyporządkowanymi im wzorcami Konstytucji. W uzasadnieniu wniosku – który został podpisany przez przewodniczącego KKW NSZZP – powołano argumentację mającą uzasadniać postawione zarzuty.
W części wstępnej wniosku, przewodniczący KKW NSZZP uzasadniając legitymację związku w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym podkreślił, iż “Krajowa Komisja Wykonawcza NSZZ Policjantów jest organem ogólnokrajowym Związku właściwym do występowania przed (...) Trybunałem Konstytucyjnym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji RP.”. Na potwierdzenie posiadanej legitymacji do wniosku załączono statut NSZZP oraz dwie uchwały: uchwałę nr 53/2001 Prezydium KKW NSZZ Policjantów z 10 kwietnia 2001 r., oraz uchwałę nr 114/2001 Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ Policjantów z 15 maja 2001 r. Obie zostały podpisane przez wiceprzewodniczącego-sekretarza i przewodniczącego KKW NSZZP.
Treść pierwszej z powołanych uchwał ograniczyła się do następującego stwierdzenia: “Prezydium KKW NSZZ Policjantów po zapoznaniu się z projektem wniosku do Trybunału Konstytucyjnego upoważnia przewodniczącego KKW NSZZ Policjantów (...) do podpisania wniosku. Ponadto Prezydium KKW NSZZ Policjantów ustanawia pełnomocników w osobach (...) do reprezentowania Związku w Trybunale Konstytucyjnym”. W drugiej natomiast uchwale KKW NSZZP zatwierdzając szereg innych uchwał prezydium KKW, stwierdzała również, iż zatwierdza “Uchwałę Nr 53/2001 Prezydium KKW NSZZP w sprawie upoważnienia Przewodniczącego do podpisania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego oraz ustanowienia pełnomocników...”.
Postanowieniem z 27 czerwca 2001 r. Trybunał Konstytucyjny nadał wnioskowi dalszy bieg za wyjątkiem zbadania zgodności: 1) art. 32 ust. 1 i art. 34 powołanej ustawy o Policji z art. 2, art. 5, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji RP i z art. 7 pkt c Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych; 2) art. 107 ust. 1 i 2 ustawy o Policji z jej art. 78; 3) art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 23 powołanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z art. 93 ust. 1 i art. 94 ust. 1 ustawy o Policji.
Na powyższe postanowienie KKW NSZZP wniosła zażalenie. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 5 września 2001 r. nie uwzględnił zażalenia.
2. Pismem z 5 grudnia 2001 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, który uznał wniosek za zasadny merytorycznie w zakresie zarzutu wskazanego w pkt. 4) i pkt. 6) komparycji niniejszego postanowienia. W pierwszym przypadku Prokurator Generalny uznał postawiony zarzut za zasadny tylko w zakresie niezgodności zaskarżonego przepisu z art. 2 Konstytucji, natomiast w drugim wypadku zakwestionowany przepis został uznany za niezgodny ze wszystkimi wskazanymi wzorcami.
W pozostałym zakresie wniosku, Prokurator Generalny podnosząc brak uzasadnienia postawionych zarzutów, nieadekwatność wskazanych wzorców konstytucyjnych, a także wskazując utratę mocy obowiązującej przez zaskarżone przepisy, wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.
II
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 4 oraz art. 191 ust. 2 Konstytucji RP do wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego legitymowane są – w sprawach objętych zakresem ich działania – ogólnokrajowe organy związków zawodowych. ciężar wykazania, że organ działa na obszarze całego kraju, a przedmiot wniosku mieści się w jego zakresie działania spoczywa na wnioskodawcy.
W sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny ustali, że jako wnioskodawca występuje podmiot wadliwie prawnie umocowany, jest zobowiązany do umorzenia postępowania ze względu na niedopuszczalność orzekania (art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Okoliczność ta badana jest przez Trybunał na wszystkich etapach postępowania, aż do wydania wyroku. Trybunał Konstytucyjny ciążący na wnioskodawcach obowiązek udowodnienia legitymacji i konsekwencje uchybień w tym zakresie wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie (por. postanowienia TK z: 20 grudnia 2000 r., K. 13/00, OTK ZU Nr 8/2000, s. 1508-1509 oraz 20 czerwca 2001 r., K. 35/00, OTK ZU Nr 6/2001, s. 902). Odnotować przy tym wypada, iż podmiotowy (rodzaj uprawnionego organu) i przedmiotowy (zakres jego działania) aspekt legitymacji szczególnej Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie poddaje regułom wykładni ścisłej, która akcentuje wyjątkowy charakter tego uprawnienia i nakazuje daleko idącą wnikliwość przy ocenie jego koniecznych przesłanek. (por. postanowienia TK z: 18 listopada 1998 r., K. 20/98, OTK ZU Nr 1/1999, s. 68-70 oraz 30 maja 2000 r., U. 5/99, OTK ZU Nr 4/2000, s. 614-615)
2. Dla ustalenia, jakie organy konkretnego związku zawodowego są legitymowane do sporządzenia wniosku niezbędne jest odwołanie się do ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Z art. 9 i art. 13 pkt 9 tej ustawy wynika, że ustawodawca kwestię struktury organów związkowych i przypisanych im kompetencji odesłał do regulacji statutowych.
Trybunał Konstytucyjny zauważa, że zgodnie z § 26 pkt 2 oraz § 27 pkt 3 i 5 statutu NSZZP organem upoważnionym do reprezentowania Związku wobec władz jest Krajowa Komisja Wykonawcza, podejmująca decyzje w formie uchwał. Niektóre kompetencje KKW może wykonywać jej Prezydium, jednak jego decyzje muszą być zatwierdzone przez KKW.
3. Z art. 31 ustawy o TK oraz orzecznictwa Trybunału (por. postanowienie z 18 listopada 1998 r., SK 1/98, OTK ZU Nr 7/1998, poz. 120) wynika, że w postępowaniu przed Trybunałem obowiązuje zasada skargowości (dyspozycyjności). Stosownie do tej zasady uchwała uprawnionego organu powinna wyznaczać granice konstytucyjnej kontroli, to jest przedmiot zaskarżenia, a nie może ograniczać się do wyrażenia woli skierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowienie TK z 20 grudnia 2000 r., K. 13/00, OTK ZU Nr 8/2000, s. 1509). Przedmiotem orzekania Trybunału mogą być bowiem tylko te przepisy aktów normatywnych, które powołane zostały w uchwale uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem organu. Żadna z załączonych do wniosku uchwał nie spełnia tego wymogu.
Z uchwały nr 53/2001 Prezydium KKW NSZZP wynika jedynie, że prezydium zapoznało się z bliżej nieokreślonym projektem wniosku oraz upoważniło przewodniczącego KKW do jego podpisania, a uchwałą nr 114/2001 Krajowa Komisja Wykonawcza tak sformułowaną uchwałę zatwierdziła.
Jest zatem oczywiste, że Prezydium KKW nie sprecyzowało żądania wniosku, a uchwała KKW takiego żądania nie zatwierdziła. Wniosek podpisał i granice zaskarżenia sprecyzował Przewodniczący KKW, do czego w świetle statutu nie był uprawniony.
Okoliczność ta sprawia, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne, co uzasadnia umorzenie postępowania.