Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 23 października 2019 r., sygn. akt Ts 10/19

Uzasadnienie

1. 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 stycznia 2019 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), zarzucił niezgodność:
2. a) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, „w jakim uznaje on iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”, 3
3. b) art. 426 § 1 k.p.k. w zakresie, „w jakim sąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji” 4 z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
4. 2. Postanowieniem z 23 października 2019 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, że zakwestionowane przepisy nie były podstawą wskazanych przez skarżącego orzeczeń.

1. 3. W piśmie procesowym sporządzonym przez radcę prawnego i wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 6 listopada 2019 r. (data nadania), skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie.

Skarżący zarzucił, że Trybunał błędnie uznał, iż art. 425 § 1 oraz art. 426 § 1 k.p.k. nie były podstawą wydania wskazanych przez niego rozstrzygnięć.

W ocenie skarżącego Trybunał pominął ponadto fakt, że na podstawie powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę konstytucyjną, która została zarejestrowana pod sygn. Ts 192/17. Skardze tej postanowieniem z 5 listopada 2018 r., ze względu na niewyczerpanie drogi prawnej, odmówiono nadania dalszego biegu. Niemniej – jak podniósł skarżący – Trybunał w przedmiotowej sprawie nie miał wątpliwości co do tego, że zakwestionowane przepisy były podstawą wskazanych przez niego rozstrzygnięć.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. 2. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie sformułował zarzutów, których uwzględnienie mogłoby pociągnąć za sobą zmianę zaskarżonego postanowienia.
3. 3. Odnosząc się zatem do zarzutu skarżącego, iż Trybunał błędnie uznał, że art. 425 § 1 oraz art. 426 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) nie były podstawą wydania wskazanych przez niego rozstrzygnięć, Trybunał stwierdza, że jest on bezzasadny.

W rozpatrywanej sprawie jako orzeczenia odpowiednie do wniesienia skargi konstytucyjnej, skarżący wskazał dwa pisma Sądu Okręgowego w K. z 19 grudnia 2018 r. (sygn. akt […] oraz […]), informujące go o dołączeniu jego pism do akt poszczególnych spraw bez nadawania im dalszego biegu. W pismach tych skarżący domagał się rozpoznania wniesionych wcześniej i pozostawionych już w aktach sprawy zażaleń na postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oraz z 2 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]).

Trybunał w zakwestionowanym postanowieniu słusznie uznał, że przedmiotem orzekania przez sąd w powyższych sprawach było uznanie bezprzedmiotowości skargi na przewlekłość postępowania, a nie rozstrzyganie o odmowie przyjęcia środka zaskarżenia na postanowienie wydane w następstwie zażalenia na umorzenie przez organ postępowania przygotowawczego.

W związku z powoływanym przez skarżącego postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 5 listopada 2018 r. (sygn. Ts 192/17, OTK ZU B/2019, poz. 26), należy zauważyć, że – wbrew temu co twierdzi skarżący – Trybunał stwierdził, że ani art. 425 § 1, ani art. 426 § 1 k.p.k. – nie stanowiły podstawy wydanych wobec skarżącego orzeczeń.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

Postanowienie

z dnia 23 października 2019 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:

1. 1) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 poz. 555, ze zm.) w zakresie, „w jakim uznaje on iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”,
2. 2) art. 426 § 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, „w jakim sąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 stycznia 2019 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego:

1. 1. Postanowieniem z 20 maja 2015 r. (sygn. akt […]) funkcjonariusz Komisariatu Policji VIII w K. – na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.; dalej:

k.p.k.) – umorzył śledztwo, wszczęte z wniosku skarżącego, w sprawie przekroczenia uprawnień przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. przy prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu i działania na jego szkodę, tj. o czyn z art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.; dalej: k.k.).

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Rejonowy w K. (dalej: Sąd Rejonowy) postanowieniem z 26 października 2016 r. (sygn. akt […]) na podstawie art. 437 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 k.p.k.

Postanowienie Sądu Rejonowego zostało zaskarżone przez skarżącego zażaleniem, złożonym na zasadzie art. 459 k.p.k.

Pismem z 19 grudnia 2016 r., podpisanym przez sędziego Sądu Rejonowego, skarżący został poinformowany, że na postanowienie z 26 października 2016 r. nie przysługuje środek zaskarżenia na podstawie art. 426 § 1 k.p.k., gdyż jest ono traktowane jako orzeczenie sądu odwoławczego.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący – 5 stycznia 2017 r. – wniósł o formalne rozpoznanie jego zażalenia „celem wyczerpania drogi międzyinstancyjnej przed ewentualnym złożeniem skargi konstytucyjnej”.

Pismem z 9 lutego 2017 r., podpisanym przez protokolanta sądowego, skarżący został poinformowany o pozostawieniu jego wniosku w aktach sprawy bez nadawania mu dalszego biegu. W związku z tym 22 marca 2017 r. skarżący – na podstawie art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (obecnie:

Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) – wniósł skargę „na nieuzasadnioną zwłokę w postępowaniu”, w której domagał się zasądzenia na jego rzecz odszkodowania oraz zobowiązania Sądu Rejonowego do niezwłocznego przekazania zażalenia na postanowienie z 23 października 2016 r. do sądu drugiej instancji.

Postanowieniem z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. Wydział IV Karny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) – na podstawie art. 430 § 1 w związku z art. 429 § 2 k.p.k. w związku z art. 8 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy skargowej – pozostawił skargę bez rozpoznania.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Sąd Okręgowy pismem z 26 listopada 2018 r. poinformował skarżącego o dołączeniu jego zażalenia do akt sprawy bez nadania mu dalszego biegu, wskazując, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem niezaskarżalnym.

Pismem z 13 grudnia 2018 r. (data prezentaty sądu) skarżący zwrócił się do Sądu Okręgowego o „rozpoznani[e] zażalenia lub wydania jakiegokolwiek formalnego orzeczenia lub zarządzenia o odmowie nadania mu biegu (…)”.

Sąd Okręgowy pismem z 19 grudnia 2018 r. poinformował skarżącego o dołączeniu powyższego pisma do akt sprawy bez nadania mu dalszego biegu, wskazując na brak podstaw do wydania „jakiegokolwiek formalnego orzeczenia”.

2. Postanowieniem z 11 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […]) funkcjonariusz Komisariatu Policji VIII w K. – na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. – umorzył śledztwo, wszczęte z wniosku skarżącego, w sprawie przekroczenia 15 grudnia 2015 r. uprawnień przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w związku z egzekucją świadczeń alimentacyjnych na podstawie nieistniejącego, uchylonego tytułu egzekucyjnego z 1 lipca 2013 r., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. 14

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Sąd Rejonowy, postanowieniem z 18 listopada 2016 r. (sygn. akt […]) na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. utrzymał je w mocy.

Postanowienie Sądu Rejonowego zostało zaskarżone przez skarżącego zażaleniem, złożonym na zasadzie art. 459 k.p.k.

Pismem z 13 stycznia 2017 r., podpisanym przez protokolanta sądowego, skarżący został poinformowany, że na postanowienie z 18 listopada 2016 r. nie przysługuje środek zaskarżenia na zasadzie art. 426 § 1 w związku z art. 465 § 1 i 2 k.p.k.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący 5 lutego 2017 r. wniósł o formalne rozpoznanie jego zażalenia „celem wyczerpania drogi międzyinstancyjnej przed ewentualnym złożeniem skargi konstytucyjnej”. Wniosek ten nie wywołał żadnej reakcji procesowej Sądu.

W związku z tym 24 kwietnia 2017 r. skarżący – na podstawie art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy skargowej – wniósł skargę „na nieuzasadnioną zwłokę w postępowaniu”, w której domagał się zasądzenia na jego rzecz odszkodowania oraz zobowiązania sądu rejonowego do niezwłocznego przekazania zażalenia na postanowienie z 18 listopada 2016 r. do sądu drugiej instancji.

Postanowieniem z 2 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy – na podstawie art. 430 § 1 w związku z art. 429 § 2 k.p.k.

w związku z art. 8 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy skargowej – pozostawił skargę skarżącego bez rozpoznania.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Sąd Okręgowy pismem z 26 listopada 2018 r. poinformował skarżącego o dołączeniu jego zażalenia do akt sprawy bez nadania mu dalszego biegu, wskazując, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem niezaskarżalnym.

Pismem z 13 grudnia 2018 r. (data prezentaty sądu) skarżący zwrócił się do Sądu Okręgowego o „rozpoznani[e] zażalenia lub wydania jakiegokolwiek formalnego orzeczenia lub zarządzenia o odmowie nadania mu biegu (…)” 22

Sąd Okręgowy pismem z 19 grudnia 2018 r. poinformował skarżącego o dołączeniu powyższego pisma skarżącego do akt sprawy, bez nadania mu dalszego biegu, wskazując na brak podstaw do wydania „jakiegokolwiek formalnego orzeczenia”.

1. 3. Zdaniem skarżącego zakwestionowane w skardze przepisy naruszają konstytucyjną gwarancję dwuinstancyjności postępowania.

Sąd rozpatrujący zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego traktowany jest jako sąd drugiej instancji, mimo że organ prowadzący postępowanie przygotowawcze nie ma atrybutów niezawisłego sądu ani nie jest sądem w rozumieniu Konstytucji.

Dlatego też wyłączenie nadzoru judykacyjnego sądu instancyjnie wyższego nad sądem rozpatrującym zażalenie w przedmiocie umorzenia postępowania jest sprzeczne z powołanymi w skardze wzorcami konstytucyjnymi.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna.
2. 2. W myśl art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.;

dalej: k.p.k.) od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przysługuje środek odwoławczy stronom oraz innym osobom wskazanym w przepisach ustawy. Natomiast zgodnie z art. 426 § 1 k.p.k. od orzeczeń sądu odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej.

3. Postanowieniem z: 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oraz z 2 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. – na podstawie art. 430 § 1 w związku z art. 429 § 2 k.p.k. w związku z art. 8 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) – pozostawił bez rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania.

W niniejszej sprawie jako, orzeczenia uprawniające do wniesienia skargi konstytucyjnej, skarżący wskazał dwa pisma Sądu Okręgowego w K. z 19 grudnia 2018 r. (sygn. akt […] oraz […]) informujące go o dołączeniu jego pism do akt poszczególnych spraw, bez nadawania im dalszego biegu. W pismach tych skarżący domagał się rozpoznania wniesionych wcześniej i pozostawionych już w aktach sprawy zażaleń na postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oraz z 2 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]).

Trybunał stwierdza, że zakwestionowane przepisy nie były podstawą wskazanych przez skarżącego orzeczeń.

Przedmiotem orzekania przez sąd w powyższych sprawach było uznanie bezprzedmiotowości skargi na przewlekłość postępowania, a nie rozstrzyganie o odmowie przyjęcia środka zaskarżenia na postanowienie wydane w następstwie zażalenia na umorzenie przez organ postępowania przygotowawczego.

Okoliczność ta jest podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt. 1 u.o.t.p. TK).

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.

POUCZENIE 34

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.