Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 maja 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. w zakresie, w jakim,,umożliwia umorzenie postępowania wykonawczego w sprawie złożonej przez [s]karżącego skargi na decyzję [d]yrektora [z]akładu [k]arnego z powodu zmiany jednostki penitencjarnej tj. przeniesienia [s]karżącego do innej jednostki penitencjarnej niż jednostka, w której zapadła niekorzystna decyzja [d]yrektora [z]akładu [k]arnego tj. bez jej merytorycznego rozpoznania”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z 15 listopada 2023 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z uwagi na nieusunięcie przez skarżącego jej braków formalnych. Na marginesie wskazał, że przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału ze względu na skierowanie jej zarzutów wobec aktu stosowania prawa.
W zażaleniu z 27 listopada 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zarzucił naruszenie przepisów: 1) postępowania, tj. art. 53 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, „poprzez uznanie, że braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały uzupełnion[e], w sytuacji gdy zarówno treść skargi konstytucyjnej jak i pisma zawierającego uzupełnienie skargi jednoznacznie wskazywały na to jakie prawa i wolności [k]onstytucyjne zostały naruszone, w jaki sposób i dlaczego, a zatem zgromadzone w sprawie dokumenty jednoznacznie wskazywały na uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, co umożliwiało Trybunałowi Konstytucyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi” (s. 2 zażalenia); 2) prawa materialnego, tj. art. 79 ust. 1 Konstytucji „poprzez uznanie, że przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego gdyż dotyczy on aktu stosowania prawa, podczas gdy [s]karżący w treści skargi konstytucyjnej wskazał na przepis, który narusza jego [k]onstytucyjne prawa i wolności tj. m.in. prawo do sądu” (s. 2 zażalenia).
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że ustalenie Trybunału dotyczące nieusunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej byłoby zasadne jedynie wówczas, gdyby w treści skargi nie zostało w ogóle wskazane, dlaczego w opinii skarżącego jego prawa i wolności zostały naruszone, a także w sytuacji, w której odpowiedź na wezwanie Trybunału nie zostałaby sporządzona. Podniósł, że celem wniesienia skargi konstytucyjnej nie było zainicjowanie postępowania trzecioinstancyjnego w jego sprawie, lecz poddanie kontroli przepisów, na podstawie których ją umorzono.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu.
- 2.1. Uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu powinno opierać się na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która doprowadzi do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania jego konstytucyjności. Trybunał jest natomiast związany granicami skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28).
Uzasadnienie rozpatrywanej skargi konstytucyjnej zostało uznane przez sędziego TK za niespełniające przesłanek przewidzianych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Mimo wezwania w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, skarżący nie przedstawił argumentów na potwierdzenie postawionego w skardze zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z Konstytucją. W złożonym do akt piśmie procesowym z 2 maja 2023 r. naruszenie przysługujących mu praw ponownie powiązał z faktem umorzenia postępowania wykonawczego zainicjowanego wniesieniem przez niego skargi na decyzję dyrektora Zakładu Karnego w C. z 23 sierpnia 2021 r. o odmowie sporządzenia na piśmie decyzji z 20 sierpnia 2021 r. z uzasadnieniem, odmawiającej wydania mu kopii stanowisk administracji Zakładu Karnego w C. przesłanych z jego skargami do Sądu Okręgowego w B. Biorąc pod uwagę fakt, że ani w skardze konstytucyjnej, ani w piśmie mającym usunąć jej braki formalne skarżący nie podjął próby wykazania związku między treścią przedmiotu skargi a naruszeniem jego konstytucyjnych praw podmiotowych, za prawidłowe należy uznać zawarte w zaskarżonym postanowieniu ustalenie Trybunału, że skarżący nie usunął braku formalnego skargi konstytucyjnej w zakresie uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów.
2.2. Należy stwierdzić, w konsekwencji, że zaprezentowana we wniesionej skardze metoda określenia sposobu naruszenia przysługujących skarżącemu wolności konstytucyjnych czyni z niej w istocie skargę na stosowanie prawa. Skarżący upatruje bowiem naruszenia wskazanych w skardze praw z przyjęciem przez sąd (przewodniczącego), że okoliczności faktyczne jego sprawy (przetransportowanie skarżącego, odbywającego karę pozbawienia wolności, z Zakładu Karnego w C. do Zakładu Karnego w R.) uzasadniały umorzenie postępowania wykonawczego – w sprawie wszczętej jego skargą na decyzję dyrektora Zakładu Karnego w C. Skarżący wiąże zatem naruszenie swoich wolności konstytucyjnych ze sferą stosowania prawa. Trafnie zatem Trybunał Konstytucyjny uznał tak sformułowany w zaskarżonym postanowieniu zarzut za niepodlegający rozpoznaniu w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 15 listopada 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. w sprawie zgodności:
art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej:
k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. w zakresie, w jakim „umożliwia umorzenie postępowania wykonawczego w sprawie złożonej przez [s]karżącego skargi na decyzję [d]yrektora [z]akładu [k]arnego z powodu zmiany jednostki penitencjarnej tj. przeniesienia [s]karżącego do innej jednostki penitencjarnej niż jednostka, w której zapadła niekorzystna decyzja [d]yrektora [z]akładu [k]arnego tj. bez jej merytorycznego rozpoznania”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 maja 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Dyrektor Zakładu Karnego w C. decyzją z 23 sierpnia 2021 r. nie uwzględnił wniosku skarżącego, osadzonego wówczas w tej jednostce penitencjarnej, o sporządzenie w formie pisemnej wraz z uzasadnieniem decyzji z 20 sierpnia 2021 r. odmawiającej wydania mu kopii stanowisk administracji Zakładu Karnego w C. przesłanych z jego pisemnymi skargami do Sądu Okręgowego w B. (dalej: Sąd Okręgowy).
Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję Sąd Okręgowy postanowieniem z 14 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]) uchylił ją i umorzył postępowanie wykonawcze w sprawie skarżącego, stwierdziwszy bezprzedmiotowość procedowania z uwagi na przetransportowanie skarżącego z Zakładu Karnego w C., w którym nie uwzględniono jego wniosku, do Zakładu Karnego w R. 4
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 5 lipca 2022 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem (wraz z czterema kopiami): a) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w C. z 23 sierpnia 2021 r., b) orzeczenia Sądu Rejonowego w R. o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 2 sierpnia 2022 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 kwietnia 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa substytucyjnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, wskazującego sprawę, w związku z którą złożono skargę konstytucyjną (wraz z czterema kopiami); 2) wyjaśnienie, w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają – zdaniem skarżącego – jego konstytucyjne prawa lub wolności wynikające z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także uzasadnienie zarzutu niezgodności tych przepisów ze wskazanymi postanowieniami Konstytucji; 3) podanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony: a) zwyczajny środek zaskarżenia, a jeśli tak – doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem zapadłego w wyniku rozpoznania tego środka orzeczenia z uzasadnieniem (wraz z czterema kopiami), b) nadzwyczajny środek zaskarżenia. Skarżący odpowiedział na wezwanie w piśmie z 2 maja 2023 r. (data nadania; dalej: pismo).
Zdaniem skarżącego został on pozbawiony prawa do sądu przez brak rozpoznania merytorycznego jego skargi na decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w C. z 23 sierpnia 2021 r. i umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na zmianę miejsca pobytu skarżącego.
W jego przekonaniu „[u]znanie, że takie postępowanie jest zasadne prowadziłoby do sytuacji, w której osadzeni byliby nagminnie przetransportowywani do innych jednostek penitencjarnych, w momencie złożenia skargi na decyzję dyrektora, co uniemożliwiłoby im korzystanie z przysługujących im na gruncie konstytucji uprawnień” (s. 2 pisma). Skarżący podniósł, że „gdyby skarga na decyzję dyrektora okazała się zasadna to (…) mógłby dochodzić swoich roszczeń w oparciu o art. 77 Konstytucji” (s. 2 pisma).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
2. Jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
W niniejszej sprawie sędzia Trybunału uznał, że wniesiona skarga nie spełnia m.in. wymogu formalnego określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, w związku z czym zarządzeniem z 18 kwietnia 2023 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych.
Jednocześnie pouczył go, że w wypadku ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W piśmie z 2 maja 2023 r. skarżący wskazał, że został pozbawiony „prawa do sądu, gdyż z uwagi na umorzenie postępowania nie została merytorycznie rozpoznana jego skarga” na decyzję dyrektora zakładu karnego, natomiast gdyby skarga okazała się zasadna to „mógłby dochodzić swoich roszczeń w oparciu o art. 77 Konstytucji” (s. 1 i 2 pisma). Jednocześnie skarżący nie sformułował jakichkolwiek zarzutów w stosunku do kwestionowanych w skardze: art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. Mając to na uwadze, Trybunał Konstytucyjny uznaje, że skarżący nie usunął braków formalnych wniesionej skargi w zakresie wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, stanowi podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Na marginesie Trybunał wskazuje, że określony przez skarżącego przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być bowiem akty stosowania prawa, a Trybunał nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej.
Trybunał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami.
POUCZENIE 14
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.