Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 kwietnia 2025 r. (data nadania) E.R. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z 27 stycznia 2023 r. (nr […]) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że siostra może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na brata – osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy ich rodzice nie żyją albo zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W przedmiotowej sprawie istnieje jednak negatywna przesłanka uniemożliwiająca siostrze przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego brata, ponieważ, choć ojciec nie żyje, to matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po rozpatrzeniu odwołania na decyzję Burmistrza Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 25 kwietnia 2023 r. (nr […]) utrzymało ją w mocy.
Skarżąca wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P., który wyrokiem z 17 sierpnia 2023 r. (sygn. akt […]) oddalił ją w całości.
W wyniku rozpoznania złożonej przez skarżącą skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]) oddalił ją. Orzeczenie to – doręczone skarżącej 28 stycznia 2025 r. – wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącej brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia różnicowania jej sytuacji od sytuacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swoich obowiązków, tj. sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Niedopuszczalne jest w podobnych sytuacjach faworyzowanie jednych opiekunów osób niepełnosprawnych i dyskryminowanie innych.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2026 r. (doręczonym 11 marca 2026 r.) wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej wynikające z powołanych przez nią wzorców kontroli i w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone przez zaskarżony przepis; 2) dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
W piśmie z 18 marca 2026 r. (data nadania) skarżąca wykonała powyższe wezwanie. Dodatkowo wniosła o stwierdzenie, że art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. w zakresie, w jakim za jedyną przesłankę uprawniającą do świadczenia pielęgnacyjnego osoby wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 uznaje legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest niezgodny z art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
- 2. Skarga konstytucyjna została sporządzona przez pełnomocnika – radcę prawnego (art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK).
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżąca:
13 – dochowała terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 28 stycznia 2025 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 28 kwietnia 2025 r., 14 – wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), gdyż wskazane wyżej orzeczenie, wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest niezaskarżalne w trybie zwykłych środków odwoławczych, 15 – przedstawiła stan faktyczny (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK), 16 – określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), 17 – wskazała, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), 18 – przedstawiła uzasadnienie sformułowanych przez nią zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
Trybunał stwierdza także, że analizowana skarga nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a postawione w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w pkt. 1 sentencji.
3. W kwestii rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 2 sentencji postanowienia wskazać należy, że skarżąca w piśmie z 18 marca 2026 r. (data nadania) rozszerzyła zakres rozpoznawanej skargi poprzez dodanie nowego zakresu zaskarżenia art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz powołanie nowego wzorca kontroli, tj. art. 69 Konstytucji.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż rozszerzenie zakresu skargi konstytucyjnej o nowe zarzuty, wychodzące poza granice określone we wniesionej już do Trybunału Konstytucyjnego skardze, nie jest możliwe po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK (zob. postanowienie TK z 11 września 2018 r., sygn. Ts 94/17, OTK ZU B/2018 poz. 178, a także wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27). Nadto po upływie trzech miesięcy od daty doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia nie jest dopuszczalne rozszerzenie skargi o nowy wzorzec (zob. np. postanowienia TK z: 20 lutego 2008 r., sygn. SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22; 7 maja 2024 r., sygn. Ts 61/23, OTK ZU B/2024 poz. 194).
W niniejszej sprawie za początek biegu terminu wniesienia skargi konstytucyjnej należy przyjąć 28 stycznia 2025 r., tj. datę doręczenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2024 r. Powołanie nowego przedmiotu i wzorca kontroli nastąpiło w piśmie z 18 marca 2026 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Na tym etapie postępowania modyfikacje skargi należy więc uznać za niedopuszczalne.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w pkt. 2 sentencji.
POUCZENIE 26
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na punkt drugi powyższego postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.